© ANP/Bart Maat

Kosten reorganisatie Belastingdienst lopen gierend uit de hand

    Eric Wiebes sloeg de plank al flink mis met een te ruimhartige premie voor vrijwillig vertrekkende belastingambtenaren, maar de gifbeker lijkt nog niet leeg voor de staatsecretaris van Financiën. Uit de Miljoenennota blijkt dat de kosten van de reorganisatie van de Belastingdienst ruim twee keer zo hoog uitvallen als eerder geraamd. Een miljardenkwestie.

    De kosten voor het reorganiseren van de Belastingdienst vallen volgens de Miljoenennota veel hoger uit dan aanvankelijk geraamd. Dit blijkt uit de vandaag gepubliceerde Miljoenennota. Aanvankelijk werden de kosten geraamd op 1,1 miljard euro, en zou de reorganisatie na zes jaar zijn afgerond. In de Miljoenennota wordt echter opeens gesproken van 2,4 miljard euro en er is bovendien negen jaar voor de operatie uitgetrokken. Op 14 september ontving de Tweede Kamer nog een brief van Staatsecretaris Wiebes, met keurige antwoorden over het verloop en de kosten van de reorganisatie. De brief bevatte echter geen enkele aanwijzing dat er enorme kostenoverschrijdingen in het vat zaten.

    ICT-specialisten

    De hele reorganisatie is tot nu toe een aaneenschakeling van kapitale blunders geweest. Het uitgangspunt is dat de dienst toe is aan modernisering. De organisatie moet doelmatiger worden en een groter gedeelte van de inbare belasting moet worden binnengehaald. Dat betekent dat veel administratieve krachten en medewerkers die zich bezighouden met telefonische dienstverlening grotendeels overbodig worden. Voor hen moeten vooral ICT-specialisten terugkomen.

    Staatsecretaris Eric Wiebes besloot om geen officiële sanering door te voeren. In plaats daarvan kwam de minister met twee ‘slimme’ maatregelen. In de eerste plaats wordt een tijdelijke transitieorganisatie in het leven geroepen onder de naam Switch. In die organisatie worden de mensen ondergebracht die zich bezighouden met het controle- en inningswerk. Zeg maar het oude handwerk, dat nog een paar jaar noodzakelijk blijft. Het is de bedoeling dat Switch zes tot acht jaar blijft bestaan en zal beginnen met 5000 werknemers. Die groep zal voortdurend kleiner worden, en er zal een outplacementbeleid worden gevoerd.

    De hele reorganisatie is tot nu toe een aaneenschakeling van kapitale blunders geweest

    Stimuleringspremie

    Een tweede manier om het aantal werknemers bij de Belastingdienst te verminderen is de zogeheten stimuleringspremie. Omdat het verloop bij de altijd zeer honkvaste belastingambtenaren minimaal is (1 procent per jaar), besloot men om een leuke premie in het vooruitzicht te stellen voor mensen die vrijwillig afzwaaien. Dat liep helemaal uit de hand. Afhankelijk van het aantal dienstjaren kunnen medewerkers 4 tot 24 keer een maandsalaris meekrijgen als premie. Normaal gesproken is het maximumbedrag 75.000 euro. Voor mensen die jaarlijks meer dan dat bedrag verdien, ligt de grens bij een jaarsalaris. Het recht op WW vervalt daarbij wel.

    Drie dingen zijn fout gegaan. Ten eerste bleek een veel groter dan verwachte (en gewenste) groep geïnteresseerd in de afzwaaipremie. Ten tweede bestaat de groep deels uit mensen die de Belastingdienst eigenlijk liever binnenboord wil houden. Ten derde blijkt een opvallend deel van de ouderen in de organisatie de regeling als een soort vroegpensioen te gebruiken. Dat betekent dat mensen die binnen een paar jaar gratis zouden afvloeien, opeens voortijdig met pensioen gaan.

    Het pijnlijkst is het aantal 64 plussers dat meedoet aan de regeling. Daarbij gaat het om 1250 fte en die krijgen samen 80 miljoen euro mee. De gelukkigste groep bestaat uit 265 medewerkers die bij uitstroom al 65 zijn en toch de volle mep opstrijken omdat ze ‘ja’ hebben gezegd tegen de vertrekpremie.

    Vestzak-broekzak

    Dat verkapte vroegpensioen blijkt nog een ander nadelig effect te hebben. Trouwe belastingambtenaren op een andere afdeling trokken de wenkbrauwen op toen ze de regeling onder ogen kregen. Dit soort vroegpensioenregelingen gaat namelijk gepaard met een eindheffing van 52 procent van het uitgekeerde bedrag. In de gevallen waarin de stimuleringspremie inderdaad gezien kan worden als een vroegpensioen, moet de Belastingdienst die eindheffing betalen. Daarmee heeft Wiebes zich sowieso niet gehouden aan de wettelijke regel om geen vroegpensioen meer uit te keren.

    Je kunt je afvragen of ze dat op het ministerie van Financiën als echte pijn ervaren. Het betreft hier natuurlijk een typische vestzak-broekzaktransactie: de Belastingdienst moet aan de Belastingdienst een heffing betalen. Maar de oppositie ziet het gewoon als bijzonder slordig, temeer daar de Staatsecretaris al tegen de Kamer heeft gezegd dat hij achteraf bezien meer rekening had moeten houden met deze risicofactor.


    "De gelukkigste groep bestaat uit 265 medewerkers die bij uitstroom al 65 zijn en toch de volle mep opstrijken omdat ze ‘ja’ hebben gezegd tegen de vertrekpremie"

    Belastingdeurwaarders

    Hoe groot is het enthousiasme voor de regeling precies? In een brief aan de Kamer van  14 september gaf de minister openheid van zaken. De Belastingdienst heeft circa 30.000 medewerkers. Daarvan hebben er 7820 (7280 fte) een gesprek aangevraagd. Een groep van 5300 (5263 fte) heeft al ‘ja’ gezegd tegen de regeling. Een kleinere groep van 1372 (1.372 fte) beraadt zich nog. Tot slot zien 1148 medewerkers (1057 fte) bij nader inzien af van het aanbod. De 5000 medewerkers die in Switch worden geplaatst, hebben — als ze aan het eind van de rit geen andere baan hebben — ook nog recht op een uitkering. De Staatsecretaris verwacht dat er bij elkaar 718 miljoen euro aan stimuleringspremie en aan Switch gerelateerde kosten zal worden besteed.

    Het gevaar is wel dat er serieuze gaten vallen als zoveel ervaren, hoogopgeleide, leidinggevende werknemers de organisatie verlaten. Een mooi voorbeeld zijn de belastingdeurwaarders, ambtenaren die optreden als deurwaarder bij mensen met belastingschuld. De helft van deze groep heeft aangegeven van de premie gebruik te willen maken. Juist zo’n functie veronderstelt ervaring en tact. Zulke posities zijn moeilijk op te vullen met nieuwelingen.

    Stagneren

    Waarom willen die belastingambtenaren eigenlijk op zo’n grote schaal weg? Natuurlijk zijn er calculerende oudere werknemers die het gewoon zien als een soort VUT. Maar er schijnen ook veel mensen te zijn die het gevoel hebben dat ze stagneren en te weinig carrièremogelijkheden hebben. Een andere groep is moe van de aanhoudende reorganisaties, of is de toegenomen reistijden zat. Veel mensen zijn namelijk overgeplaatst naar andere kantoren nadat een groot aantal regionale belastingkantoren is gesloten.

    Wat de verklaring ook is, je blijft met het gevoel zitten dat Wiebes de zaak lelijk uit de hand heeft laten lopen

    De staatsecretaris zal bij de Algemene Beschouwingen zeker moeten uitleggen hoe het kan dat de reorganisatie zoveel langer gaat duren en zoveel meer gaat kosten. Wat de verklaring ook is, je blijft met het gevoel zitten dat Wiebes de zaak lelijk uit de hand heeft laten lopen. Wiebes vergeleek zelf twee jaar terug de Belastingdienst al eens met de Noord-Zuidlijn, waarvoor hij als wethouder in Amsterdam verantwoordelijk was. Die vergelijking gaat nu nog meer op. Het is de tweede keer dat Wiebes de kosten van een majeur project uit de hand laat lopen. Het is cynisch dat de man die verantwoordelijk is voor de Belastingdienst, zo weinig beseft dat hij als bestuurder zo zuinig mogelijk moet omspringen met het geld dat de belastingbetalers hebben ingebracht.

    Tot slot nog een voorspelling: binnenkort wordt het een stuk gemakkelijker om een mannetje te vinden dat voor niet te veel geld uw belastingformulier wil invullen.

    Over de auteur

    Peter Hendriks

    Gevolgd door 212 leden

    Redacteur Woningmarkt. Signaleert en analyseert problemen waarmee Nederlanders op zoek naar woonruimte worden geconfronteerd.

    Lees meer

    Volg deze auteur

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid