© ANP Paul Raats

Fastned: Rijkswaterstaat laat marktwerking wel én niet aan de markt over

    FTM heeft de twijfelachtige markt voor snellaadpalen langs de rijksweg in twee uitgebreide artikelen doorgelicht. Centraal in deze twee verhalen staat de grootste marktspeler, Fastned. Een reactie van Rijkswaterstaat (RWS), de facilitator en aanjager van de duurzamere markt, hielden we nog tegoed. Tot nu toe.

    Korte tijd geleden schreef onafhankelijk analist Roel Gooskens naar aanleiding van een tip van een lezer een analyse van snellaadpalenboer Fastned op basis van het jaarverslag van dat bedrijf. Het bleek dat Fastned, grotendeels eigendom van de familie-Lubbers (bekend van oud-premier Ruud Lubbers), zwaar verliesgevend is. Over 2016 bedroeg het verlies ongeveer 4,5 miljoen euro tegenover een omzet van 223.000 euro. Dagelijks laden slechts tientallen gebruikers hun auto op bij een laadstation van Fastned. Niet zo gek dat Gooskens concludeerde dat het met Fastned niet goed ging, en dat hij het bedrijf een bodemloze put noemde.

    Het artikel maakte het nodige los en leidde onder andere tot een nieuwe tip, ditmaal over de handelwijze van Fastned. FTM ging daarop langs bij de betrokken partijen en zette de ongezellige situatie — mede veroorzaakt door de lobby van de familie-Lubbers — op de verzorgingsplaatsen van de rijksweg uiteen. Fastned slaagde er niet in om de eerdere conclusies over de financiele problemen te nuanceren, maar de agressieve handelswijze van Fastned en de achterkamertjespolitiek met de betrokken overheidspartij Rijkswaterstaat kwamen duidelijk naar voren. Rijkswaterstaat werd ook om een reactie gevraagd, want het speelt een coördinerende rol in het verstrekken van de licenties aan Fastned en het ‘faciliteren van de markt’. De reactie van Rijkswaterstaat liet lang op zich wachten, en kon dus niet in het artikel worden meegenomen. Via de mail heeft de dienst nu echter alsnog uitgebreid geantwoord op de vragen van FTM.

    Marktontwikkeling

    ‘Je kan ons puur op de cijfers niet beoordelen,’ zei Fastned zelf over de analyse op basis van haar eigen jaarverslag. ‘Je moet kijken naar marktontwikkelingen en intenties. Er is een transitie gaande die eerder vergelijkbaar is met de introductie van de iPad dan met de automarkt. We verdienen juist steun, omdat wij een risico nemen door voor de markt uit te lopen en een duurzame infrastructuur op te bouwen.’ Fastned anticipeert in grote mate op de markt waarvan het bedrijf verwacht dat die zich sterk gaat ontwikkelen.

    Die mening deelt Fastned met Rijkswaterstaat. Woordvoerder Ron Voragen beantwoordde via e-mail enkele vragen van FTM. Over de ontwikkeling van de markt meldt hij:

    In opdracht van Economische Zaken heeft Ecofys een toekomstverkenning gedaan naar elektrisch vervoer en de daarbij horende laadinfrastructuur. Ecofys en de Technische Universiteit Eindhoven geven in hun rapport het volgende aan: ‘Snelladers zijn op korte termijn met name belangrijk om EV-rijders in staat te stellen langere ritten te maken. Hierbij is het vooral van belang dat er over Nederland een goed dekkend netwerk van snelladers beschikbaar is om de EV-rijder het vertrouwen te geven dat er ook lange ritten met zijn volledig elektrische voertuig gemaakt kunnen worden. Bij de huidige vermogens van snelladers is het nog geen alternatief voor parkeerladen. Op de langere termijn zou snelladen bij hogere vermogens mogelijk een alternatief kunnen worden voor parkeerladen. Het is nog niet mogelijk om te bepalen in hoeverre snelladen parkeerladen zou kunnen vervangen en bij welke snelheden, omdat dit van (psychologische) voorkeuren van de gebruikers afhangt die nog beter onderzocht moeten worden. Daarom is de ontwikkeling van lokale snelladers niet kwantitatief in dit onderzoek meegenomen. Wel is duidelijk dat een snellader langs de snelweg [...] een belangrijke aanvulling is omdat het mensen de zekerheid geeft dat zij ook als de publieke lader toevallig bezet is of als zij lange ritten maken zij hiervan gebruik kunnen maken.

    Bij de huidige vermogens van snelladers is het nog geen alternatief voor parkeerladen

    RWS geeft aan dat de marktontwikkeling moeilijk te peilen is, maar dat er zeker vraag is naar snellaadpalen. Het geeft mensen zekerheid, dat is onmiskenbaar. Er zijn dagelijks tientallen mensen die hun accu’s laden, bij Fastned gemiddeld drie per dag. Het vervult de behoefte van een kleine groep mensen en deze neemt toe, maar niet zo snel. We moeten volgens RWS, net zoals Fastned al aangaf, meer kijken naar de ontwikkeling van het aantal gebruikers. 

    Valt de ontwikkeling van elektrisch verkeer mee of tegen?

    De eerder getrokken conclusies over de ontwikkeling van het aantal gebruikers van Fastned waren niet mals. Het gegeven dat er gemiddeld drie auto's per dag bij een snellaadstation van Fastned laden, en per dag dus tientallen mensen in heel Nederland, geeft aan dat de markt inderdaad klein is en langzaam groeit. Valt de ontwikkeling van het elektrisch verkeer mee of tegen?

    Elektrisch vervoer heeft in Nederland een snelle ontwikkeling doorgemaakt. Dit heeft er toe geleid dat Nederland op dit moment internationaal voorop loopt op het gebied van elektrisch rijden en de infrastructuur hiervoor. De transitie naar elektrisch vervoer moet dus niet alleen worden gemeten in absolute aantallen voertuigen. De transitie draagt ook bij aan groene groei en verschillende ontwikkelingen die nu gaande zijn in de markt (waaronder snelladen, slim laden, autonoom rijden, auto-delen, en de auto als energieopslag voor het elektriciteitssysteem). Nederland loopt voorop als het gaat om de koppeling van elektrische voertuigen aan smart grids [netwerken van laadpaalstations, red]. Lomboxnet in Utrecht en het Living Lab van EVnetNL met duizenden slimme laadpalen zijn hier goede voorbeelden van.

    Het RWS geeft een rooskleurig beeld. Nederland heeft een snelle ontwikkeling doorgemaakt, loopt internationaal voorop en de gehele transitie moet worden geanalyseerd. Er worden geen cijfers gegeven, terwijl er toch uitgebreide verwachtingspatronen zijn terug te vinden. Daarnaast negeert RWS het daadwerkelijke lage aantal mensen die van snellaadpalen gebruik maken.

    Uitbreiding?

    Die uitgebreide verwachtingspatronen hebben vorm gekregen in harde infrastructuur. Fastned heeft op dit moment 55 laadstations in gebruik en in totaal 201 vergunningen verkregen. Maar nogmaals, het aantal gebruikers stijgt langzaam. Is bepaalde infrastructuur misschien overbodig geweest of moet er juist snel uitgebreid worden? 

    ‘De Europese richtlijn 2014/94/EU van het Europees Parlement en de Raad van 22 oktober 2014 'over de inzet van de infrastructuur voor alternatieve brandstoffen' heeft een tweeledig doel, namelijk het zoveel mogelijk verminderen van de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen en het mitigeren van de nadelige gevolgen van transport voor het milieu.

    De richtlijn vraagt van Nederland om te zorgen voor een berijdbaar netwerk van laadpunten, met name in de stedelijke en drukbevolkte gebieden en andere door de lidstaten aan te wijzen netwerken, uiterlijk eind 2020. Om dit te bereiken streeft Nederland naar 13.000 extra publieke laadpunten, zoals afgesproken in de Green Deal Laadinfrastructuur. Dit betekent dat er naar schatting in 2020 ruim 25.000 publiek toegankelijke laadpunten zullen zijn. Nederland streeft naar een landsdekkende laadinfrastructuur. In eerste instantie wordt gefocust op de gebieden Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Utrecht en Brabantstad. Hiervan moet een olievlekwerking uit gaan.

    Rijkswaterstaat volgt de Europese lijn en streeft naar een 'landsdekkende laadinfrastructuur'. Uitbreiding is het devies, met als beginpunt enkele grote steden of gebieden. Fastned is zeker niet de laatste die zich zal bezighouden met het opzetten van laadstations.

    "Rijkswaterstaat volgt de Europese lijn en streeft naar een 'landsdekkende laadinfrastructuur'"

    Woordvoerder Voragen legt uit waarop dit plan is gebaseerd.

    In december 2016 heeft minister Kamp [Economische Zaken, red.] de visie op de laadinfrastructuur voor elektrisch vervoer naar de kamer gestuurd waarin het volgende staat:

    Uit de scenariostudie van Ecofys bij deze visie blijkt dat in alle door hen geschetste scenario’s de ontwikkeling van elektrisch vervoer doorzet. Dit komt omdat in alle scenario’s de TCO (=Total Costs of Ownership) van EV’s [elektrische auto’s, red.] gunstiger wordt dan van conventionele voertuigen. Dit beeld is ook in lijn met rapporten van Rabobank en Bloomberg. Afhankelijk van het gekozen scenario ligt het omslagpunt hiervan nog voor 2020 tot na 2025.

    In de visie van minster Kamp staat verder over de verwachting van het aantal elektrische auto’s: ‘Afhankelijk van economische en technologische ontwikkelingen zijn dit circa 160.000 EV’s (elektrische auto’s) in 2020.’ Hoewel het aantal EV's aan de verwachtingen voldoet, blijven de BEV's, zoals ook eerder verschenen artikelen onderstreept,  zwaar achter bij de verwachtingen. Eind januari 2017 waren het er slechts 13.573. En dit zijn het type voertuigen waarop de ondernemers langs ze weg zich richten. Het is dan ook zeer de vraag van welke economische en technologische ontwikkelingen het afhankelijk is. De markt staat niet stil, maar er lijkt een wonder nodig om dit te bereiken, zoals ook Gooskens al uitgebreid beschreef en Fastned zelf toegeeft.

    Maar RWS maakt zich blijkbaar niet zoveel zorgen. Er wordt ingezet op een sluitend duurzaam netwerk. Dat marktpartijen daarbij miljoenen verlies maken en het miljoenen aan subsidies kost is schijnbaar bijzaak.

    Licenties

    Bij het beleid van RWS kunnen de nodige vraagtekens worden gezet. De problemen van Fastned en 'faciliteren van de markt' door middel van subsidies hadden misschien op een andere manier ingestoken kunnen worden, door de exploitatie van de snellaadindustrie over te laten aan al bestaande tankstationhouders bijvoorbeeld. Was het echt nodig om al die licenties voor elektrische palen uit te geven?

    In 2012 hadden bestaande tankstations een afwachtende houding. Om het elektrisch rijden te faciliteren was het wenselijk dat de mogelijkheid werd gecreëerd dat zelfstandig geëxploiteerde elektrische laadstations beschikbaar kunnen komen op de verzorgingsplaatsen langs rijkswegen. Immers, dan is de plaatsing niet alleen afhankelijk van de exploitant van al aanwezige basisvoorzieningen (tankstation of restaurant). Het is aan de markt om verder invulling te geven aan een dergelijk netwerk.

    Het is aan de markt om verder invulling te geven aan een dergelijk netwerk

    Het meest recente artikel laat zien waartoe dit heeft geleid. Opnieuw tegenstrijdige berichten van het RWS: enerzijds was het wenselijk dat het niet aan de markt werd toegelaten omdat de markt afwachtend is, anderzijds is het aan de markt om zelf invulling te geven. RWS heeft juist een speler toegestaan om op de markt vooruit te lopen. RWS grijpt in in de markt, maar laat het over aan de markt. Onduidelijkheid alom. 

    Daarnaast schrijft Kamp in een brief aan de Kamer, aan de hand van het eerder genoemde onderzoek van Ecofys en TU Delft, dat er nog eens anderhalf miljoen euro extra wordt uitgetrokken. ‘Hiermee kunnen in de periode 2017-2018 nog circa 3000 extra publieke laadpunten gerealiseerd worden.’ Tot zover het 'overlaten aan de markt'. 

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Yourick Untied

    Politicoloog gespecialiseerd in politieke economie en voeding.

    Volg Yourick Untied
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren