Laat je nooit vertellen wie je zou moeten zijn

    Heeft de enorme opmars van spiritualiteit een betekenisvolle ontwikkeling of is het gewoon de volgende P.C. Hooft trend? Vorig jaar Porsche, nu Boeddha! Een kritische observatie van filosoof, schrijver en ondernemer Eric Bartels

    In deze tijden van crisis en onzekerheid hebben mensen een grote behoefte aan zingeving en betekenis. En zoals ik schrijf in mijn laatste boek ‘Als je wilt winnen moet je niet willen winnen’ is dat ook heel begrijpelijk. De Joodse psychiater dr. Viktor Frankl constateerde tijdens zijn gevangenschap in Dachau en Auschwitz al dat de gevangenen die het gevoel hadden dat hun leven ten dienste stond van iets dat groter is dan henzelf de terreur van de Nazi’s psychologisch beter aankonden dan degenen die puur gericht waren op het eigen overleven. Zingeving en betekenis zijn dus belangrijke ingrediënten voor een goede psychische gezondheid. Ik juich de ontwikkeling om meer nadruk op zingeving en betekenis te leggen dus van harte toe. Toch plaats ik ook kritische kanttekeningen bij de groeiende nadruk op spiritualiteit. Als een zwerm synchroon zwenkende spreeuwen vliegen de blaadjes, boekjes en websites die iets met spiritualiteit van doen hebben over de Hollandse laaglanden. Heeft het wel echt met spiritualiteit te maken of is het gewoon de volgende P.C. Hooft trend? Vorig jaar Porsche, nu Boeddha! Een kritische observatie.

    Vredesmarsen

    Ik las vandaag het artikel ‘De Kracht Van Het Niet Weten’ van visionair/facilitator Ivo Valkenburg op de hippe spirituale website ‘Inspirerend Leven’. Het gaat over de financiële wereld en de schrijver pleit voor meer liefde en onthechting in de deze wereld. Eem nobel streven. Maar ik moest ook ineens denken aan het het liedje ‘Too Many People’ waarin Paul McCartney in 1971 kritiek levert op zijn vroegere bandmaat John Lennon:   'Too Many People Going Underground/Too Many Reaching For A Piece Of Cake/Too Many People Pulled And Pushed Around/Too Many Waiting For That Lucky Break/Too Many People Paying Parking Fines/Too Many Hungry People Losing Way/Too Many People Preaching Practices/Don't Let Them Tell You What You Wanna Be/Too Many People Holding Back/This Is Crazy And Baby It's Not Like Me/'   Ik heb dit altijd een bijzonder nummer gevonden. Een liedje dat verder reikt dan kritiek van de ene vriend op de andere. Een waarschuwing aan iedereen die hoogdravende ideeën heeft over hoe de wereld zou moeten zijn, waaronder ik zelf. John Lennon en Yoko Ono zetten zich in die tijd in voor liefde en vrede door middel van zogenaamde ‘bag ins’ (je in een gesloten zak laten interviewen), vredesmarsen, ‘bed ins’ in hotels (in bed liggen voor de vrede) en hun muziek. Paul zegt daarover in ‘Too Many People’ tegen John: “Mooi hoor John dat prediken van liefde en vrede, maar er zijn een heleboel mensen die gewoon elke dag moeten knokken voor hun dagelijks brood, die hun parkeer boetes niet kunnen betalen, honger lijden en er psychisch aan onderdoor gaan. Die zitten niet te wachten op hoogdravende ideeën over liefde en vrede van een multimiljonair als jij. Die zijn gewoon bezig te overleven.” Om dat dan aan te vullen met: 'Te veel mensen prediken nieuwe leefwijzen. Laat ze je niet vertellen wie je zou moeten zijn.' Dat John zich aangesproken voelde werd duidelijk toen hij enige tijd later antwoordde met een eigen liedjeHow Do You Sleep?’ waarin hij McCartney woedend en haatdragend met de grond gelijk maakte. Ik heb het altijd heel ironisch gevonden dat de kritiek van McCartney op de vredesactiviteiten van Lennon, door John zelf werd beantwoord met pure haat jegens McCartney. Onbedoeld gaf Lennon daarmee het gelijk van McCartney aan.

    Het linkerbrein en het rechterbrein

    Het artikel van Ivo Valkenburg is een mooi artikel, maar geen enkele bankier zal door het artikel van gedachten en houding veranderen. De enige mensen die het artikel zullen omarmen zijn mensen die het al met hem eens zijn. Mensen die vinden dat er een nieuwe wereld moet ontstaan vol liefde, vrede en compassie. De ‘rechtsbreinigen’ van ons. De ‘linksbreinigen’ zullen het vaag, soft, esoterisch gezwetst vinden van een losgeslagen gek. Wat schiet je er dus mee op? Waarom schrijf je een dergelijk artikel? En voor wie? Uiteindelijk bevestigen we zo allemaal onze eigen positie. Degenen die het met hem eens zijn, worden nog eens bevestigd dat ze heel erg gelijk hebben. En degenen die het er hartgrondig mee oneens zijn, worden nog eens bevestigd dat ze heel erg gelijk hebben. En zo leven we verder in onze prachtige, zelfgeschapen compartimenten. Lang en ongelukkig.
    'Het artikel van Ivo Valkenburg is een mooi artikel, maar geen enkele bankier zal door het artikel van gedachten en houding veranderen.'
    Hebben artikelen, boeken en andere interventies dan ‘überhaupt’ wel zin? Ik denk het wel. Maar alleen als je een drietal richtlijnen hanteert bij deze interventies en die noem ik: (1) vorm-adaptie, (2) empirisme en (3) zelf-ontwaking. Vorm-adaptie is je vorm, zoals je taalgebruik, aanpassen aan de belevingswereld van degene die je wilt adresseren. Als je woorden als ‘liefde’, ‘inspiratie’, ‘meditatie’ en ‘vrede’ gaat hanteren als je bankiers adresseert weet je zeker dat je ze niet zult bereiken. De volgende richtlijn is empirisme. Empirisme lijkt tegenwoordig onder spiritueel gerichte mensen uit de mode geraakt, maar ligt aan de basis van onze Westerse filosofische traditie en daarmee onze Westerse beschaving met zijn universele rechten van de mens, kiesrecht voor iedereen, gelijkheid voor de wet en democratie. Grote verworvenheden die niet mogen worden onderschat. Empirisme houdt in dat je streeft naar wat de oude Grieken ‘episteme’ noemden: empirisch verifieerbaar weten. Dit in tegenstelling tot wat diezelfde Grieken ‘doxa’ noemden: mening. Empirisch verifieerbaar weten kan onmogelijk worden bestreden. Geen mening kan op tegen empirisch verifieerbaar weten. Ook de Indiase neuro-psycholoog Siddharta Gautama - ook wel de Boeddha genoemd - hamerde voortdurend op empirisch verifieerbaar weten 'Ga zelf na of het klopt wat ik zeg. Onderzoek het zelf. Als het voor je werkt, adopteer het, zo niet, gooi het weg!'

    Zalvende woorden

    Als ik de spirituele bijdragen in magazines, op websites en sociale media lees zie ik prachtige zalvende woorden stuiterend op het speelveld van doxa. Mooie esoterische wereldbeelden waarbij iedere verbinding met empirisme is verdwenen. Een prachtig soort hallucinatie. De perfecte zelfhypnose. Als je dat wilt, ga dan vooral verder op je pad. Maar als je wakker wilt worden, lijkt me dat niet de beste weg. En dat brengt me bij mijn derde richtlijn: zelf-ontwaking. Zoals McCartney al zei kun je gedachtengoed gaan prediken. Je kunt de mensen gaan vertellen wie ze moeten zijn. Daar zullen sommige mensen gevoelig voor zijn, maar dat zijn meestral de mensen die het in de kiem al met je eens zijn. Als je dat wilt, prima! Maar als je daadwerkelijk gedragsverandering nastreeft, werkt dat niet.
    'Alleen de verduisterde geest kan denken dat een ander kwaad doen voor zichzelf voordelen oplevert.'
    De oude Griekse filosoof Socrates begreep dat als geen ander. Hij ging de markten van Athene op en sprak willekeurig mensen aan. Het enige dat hij deed was gericht vragen stellen. Vragen gericht op het analyseren van doxa. Socrates poneerde nooit een stelling. Laat staan dat hij gedachtengoed predikte. Het enige dat hij deed was gedachtengoed ontmaskeren. Zijn vragen waren erop gericht mensen te doen inzien dat hun mening nergens op was gebaseerd en zelfs vals was. Socrates was gericht op zelf-ontwaking. Mensen helpen zelf te ontwaken. De Russische leermeester George Gurdjieff was ook zo’n ontmaskeraar. Alles bij Socrates en Gurdjieff was gericht op ontwaking uit de illusies van de grijpende geest. Want alleen een geest ontdaan van de verduisteringen van de zelf geschapen illusies kan helder de werkelijkheid doorgronden. En geen mens die de aard van de werkelijkheid echt doorgrond zal een ander kwaad doen, simpelweg omdat deze mens weet wat daarvan voor zichzelf de gevolgen zijn. Alleen de verduisterde geest kan denken dat een ander kwaad doen voor zichzelf voordelen oplevert. U moet mij daarbij vooral niet op mijn woord geloven. Onderzoek het zelf en als het werkt: pas het toe. Als het niet werkt: gooi het weg. 'Te veel mensen prediken nieuwe leefwijzen. Laat ze je niet vertellen wie je zou moeten zijn.' Bepaal het zelf. Door gericht zelfonderzoek, wel of niet met behulp van mensen die de gedragsmatige bagage hebben je daarbij te helpen. Alleen door gericht zelfonderzoek kun je je eigen potentieel volledig realiseren en helder en vrij in de wereld zijn.   Eric Bartels, Langbroek, 11 januari 2014. Eric Bartels is filosoof, schrijver en ondernemer. Hij richt zich met zijn werk en ondernemingen op zelfactualisatie, het volledig realiseren van het eigen potentieel van mensen en bedrijven. Zijn onderneming Inner Why werkt voor ondernemingen als Unilever, Bolletje, SNS Bank, Eurofiber, Van Oord, Univé, Walt Disney, Apple en vele anderen. Eric schrijft regelmatig columns voor de Volkskrant en Follow The Money.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Eric Bartels

    Eric Bartels is filosoof, schrijver en ondernemer. Hij richt zich met zijn werk en ondernemingen op zelfactualisatie, het vol...

    Volg Eric Bartels
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren