Langdurige zorg op de schop

    Follow the Money doet mee aan Nieuwsdeal, de wedstrijd voor jonge onderzoeksjournalisten van Het Nieuwsatelier. Hiervoor volgen we in een serie artikelen de hervorming van de langdurige zorg. Vandaag het eerste deel over de overgang van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) naar de Wet langdurige zorg (Wlz).


    Twee teams met ieder drie jonge journalisten doen mee aan de pilot van de journalistieke contest NieuwsDeal die door Het Nieuwsatelier wordt georganiseerd. Eric Smit van FTM is de coach van, jawel, Team FTM. Hieronder hun eerste artikel in een serie over de hervorming van de langdurige zorg. Ze nemen u mee op het onderzoekspad en stellen onderweg tips, commentaar en kritiek op prijs. Dat kan in openlijke reacties onder het artikel of direct aan de auteurs Judith Witmer, Mitchell van de Klundert en Paulien Sewuster (langdurigezorg@ftm.nl). Zij stellen om te beginnen de simpele vraag: welke veranderingen staan er op de agenda?
    Graag stellen wij de fictieve persoon mevrouw Janssen aan u voor. Mevrouw Janssen is 79 jaar oud. Sinds het overlijden van haar man afgelopen mei gaat zij door een moeilijke periode. Ze heeft last van verwardheid, is slecht ter been, dreigt in een sociaal isolement te raken en heeft behoefte aan dagelijkse begeleiding. Op advies van haar huisarts is er een zorgaanvraag gedaan. Op basis van bovengenoemde problematiek komt mevrouw Janssen in aanmerking voor een zorgzwaartepakket (ZZP) 4. Dit houdt in haar geval in dat zij een plek toegewezen krijgt in een verzorgingstehuis. Dit voorziet in haar zorgbehoefte en voorkomt dat zij in een sociaal isolement raakt. In 2013 waren er in Nederland 84.740 gevallen als dat van mevrouw Janssen. Als op 25 november 2014 de Eerste Kamer beslist dat de AWBZ vervangen gaat worden door de Wet langdurige zorg (Wlz), zal ook mevrouw Janssen hieronder komen te vallen. Over de implicaties is echter weinig bekend.

    AWBZ verdwijnt

    De AWBZ werd in het leven geroepen om zorg mogelijk te maken die op individuele basis onbetaalbaar is. Als je een handicap of een chronische ziekte hebt of ouderdom-gerelateerde problemen hebt, worden je zorgkosten algauw te hoog om uit eigen portemonnee of je zorgverzekering te betalen. Deze kosten worden gefinancierd door het Rijk, vanuit de AWBZ. De rekening voor deze wet bedroeg in 2013 maar liefst 24,2 miljard euro.
    De rekening voor deze wet bedroeg in 2013 maar liefst 24,2 miljard euro.
    Dit bedrag was aanleiding voor de PvdA en de VVD om in het regeerakkoord van 2012 een hervorming van de AWBZ aan te kondigen. Na wat aanpassingen in het zorgakkoord van 2013, leidde dit tot het wetsvoorstel Wlz. Een uitgangspunt voor deze wet is dat mensen met een zorgvraag langer thuis blijven wonen. Op 25 september 2014 nam de Tweede Kamer dit wetsvoorstel aan. In het onderstaande filmpje (uit 2013), geproduceerd door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), wordt verteld wat de hervormingen gaan inhouden. http://www.youtube.com/watch?v=82c3WTrK99k “De meest kwetsbare mensen houden recht op passende zorg in een beschermde omgeving,” zegt staatssecretaris Martin van Rijn in het filmpje. Follow the Money gaat zich richten op de ‘iets minder kwetsbare’ mensen. De mensen die voor 1 januari 2015 onder de AWBZ vielen, maar straks niet meer onder de Wlz. Deze mensen komen terecht in de Zorgverzekeringswet (Zvw) of de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO). De verantwoordelijkheid voor het aanbieden van passende zorg komt steeds meer te liggen bij de gemeenten, die de WMO uitvoeren.

    Zorgpakketten verdwijnen

    Mevrouw Janssen zou in 2014 nog een indicatie krijgen voor het zogenaamde zorgzwaartepakket (ZZP) 4. Mevrouw Janssen had hiermee recht op het verblijf in een zorginstelling. Een zorgtezwaartepakket is een indicatie van de zorgbehoefte van een cliënt. Alleen op grond van een dergelijke indicatie komt deze in aanmerking voor zorg gefinancierd uit de AWBZ. Het Centrum indicatiestelling zorg (CIZ) bepaalt hoe hulp- en zorgbehoevend iemand is. Bij ZZP 4 heb je recht op ‘Beschut wonen met intensieve begeleiding en uitgebreide verzorging’. In het geval van mevrouw Janssen is dat het pakket voor verpleging en verzorging (VV). Dergelijke pakketten bestaan ook in andere variaties, zowel voor de gehandicaptenzorg als de geestelijke gezondheidszorg. Maar in 2015 bestaan deze zorgpakketten niet meer.  Bij de invoering van de Wlz vervalt de indicatie ZZP 4, inclusief de verschillende bijbehorende zorgpakketten. Maar de mensen met deze specifieke zorgbehoefte verdwijnen natuurlijk niet. Zij krijgen straks te maken met de gemeenten, die gaan bepalen welke zorg zij nog krijgen onder de wet WMO. Wat gebeurt er dan met hen? Dat is wat wij, met uw hulp, gaan uitzoeken.

    Bij wie moet ik zijn?

    Cliënten leven in onzekerheid over de hervormingen en de hieruit voortvloeiende maatregelen. Het is voor hen onduidelijk bij wie ze straks terecht kunnen, uit welk potje hun zorg betaald wordt. Het Ministerie van VWS besloot geen brief te sturen aan de AWBZ-cliënten met hierin informatie over waar ze in 2015 aan toe zijn. Ook hield hij dergelijke brieven van zorgverzekeraars tegen.
    Wij willen helder in kaart brengen waar deze mensen die, in ambtelijke termen, ‘overgeheveld’ worden van de AWBZ naar de WMO of Zvw terecht kunnen voor hun zorg
    Staatssecretaris van Rijn geeft aan dat die brieven niet specifiek genoeg waren en veel verwarring konden veroorzaken. Het ministerie heeft een publiekscampagne opgezet die 16 oktober van start ging, om het publiek te informeren. Daarnaast kunnen gemeenten, zorgverzekeraars en zorgkantoren verdere informatie verstrekken. Wij willen helder in kaart brengen waar deze mensen die, in ambtelijke termen, ‘overgeheveld’ worden van de AWBZ naar de WMO of Zvw terecht kunnen voor hun zorg. Maar daar houdt het verhaal niet op.

    Implicaties

    Naast de verwarring over de precieze uitwerking van deze hervormingen, zijn er vragen over de haalbaarheid op korte termijn. Gemeenten zullen een groot deel van deze zorgbehoefte op zich moeten nemen, maar er zijn twijfels of zij dit op tijd ingericht zullen hebben. Nog lang niet alle zorg is ingekocht door gemeenten. In Nieuwsuur uitten zorgadviseurs hun twijfels over het verloop van de inkoopprocedures. Ook de vastgoedsector zal bereid moeten zijn om veranderingen door te voeren. Als mensen langer thuis moeten blijven wonen, moeten woningen aangepast worden. Intussen neemt het aantal bewoners in verzorgingstehuizen af. Wat gebeurt er met leeggekomen kamers? Hoe kunnen we de tehuizen omzetten in zorgwoningen? Dergelijke implicaties van de hervormingen, zullen we kritisch onder de loep nemen. In aanloop naar het besluit van de Eerste Kamer op 25 november 2014 over en de invoering van de nieuwe zorgwet op 1 januari 2015, maken we een inventarisatie van de impact die de Wlz gaat hebben op het leven van de groeiende groep ‘minder kwetsbaren’.   Foto: Flickr / Sima Dimitric

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Mitchell van de Klundert & Paulien Sewuster & Judith Witmer

    Volg Mitchell van de Klundert & Paulien Sewuster & Judith Witmer
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren