Kijktip: het giftige rijk van de Koch-broers

    Vanavond om 20:30 uur bij Brandpunt op NPO2: een portret van de Koch Brothers. Het Amerikaanse blad Rolling Stone publiceerde in 2014 een onthullend artikel over de zakelijke achtergrond van de familie Koch, 'de hebzuchtigste familie op aarde'.

    De familie-Koch wordt wel 'Greediest family on Earth' genoemd. Maar gul is ze ook – althans, waar het gaat om het financieren van instellingen die haar extreem conservatieve politieke agenda willen uitvoeren. Zonder de gulle hand van de Koch's had de Tea Party niet bestaan. Hoewel er wetenschappelijk integere klimaatsceptici zijn, worden de meeste Amerikaanse wetenschappers die de klimaatverandering ter discussie stellen op een of andere manier gefinancierd door de broers Charles en David Koch. Ze zaaien twijfel over het issue klimaatverandering zoals de tabakslobby dat ooit deed over het verband tussen het roken en longkanker. Ook de omvangrijke olie-lobby in de politieke arena van Washington draait op geld van de Koch-broers. Ze hebben honderden miljoenen gestoken in politieke campagnes die de herverkiezing van president Obama, die ze tot hun aartsvijand hebben uitgeroepen, moesten verhinderen.

    Het is geen geheim dat de Koch-broers allerlei conservatieve en klimaatsceptische organisaties financieel steunen. Zo hebben door Koch gesteunde organisaties 44.000 politieke advertenties gekocht om de Amerikaanse senaatsverkiezingen in november te beïnvloeden. Minder bekend is dat ze via hun filantropische stichting ook leerstoelen op universiteiten financieren. Met hun vermogen van elk zo'n 40 miljard dollar hebben de broers buitengewoon diepe zakken. Maar hoe zijn ze zo rijk geworden? Hoe kon Koch Industries uitgroeien tot een van de grootste en machtigste olieconcerns van de Verenigde Staten? En welke rol spelen ze in het gevecht om de aanleg van de oliepijplijn die de Canadeze teerzandvelden moet verbinden met de olieterminals in Houston?

    Daarover zijn de Kochs minder openhartig. Rolling Stone-auteur Tim Dickinson heeft er een fascinerend artikel over geschreven. Het beeld dat daarin van de Kochs wordt opgeroepen reduceert gewetenloze robber barons als Andrew Carnegie, JP Morgan en John D. Rockefeller tot brave burgers met een groot maatschappelijk verantwoordelijkheidsgevoel.

    Nederlandse wortels

    De publicatie van het Rolling Stone-artikel 'Inside the Koch Brothers' Toxic Empire' valt samen met de bekendmaking dat de Rockefeller Foundation, de stichting van de erfgenamen van de gelijknamige familie die schatrijk werd met olie, zijn beleggingen in fossiele brandstoffen helemaal afbouwt. Het is niet de enige familie-stichting die dat doet of van plan is, maar het bericht baarde veel opzien. Juist de Rockefellers, met hun in de VS spreekwoordelijke rijkdom. De Kochs hebben er geen boodschap aan.

    De Koch-broers combineren ideologische gedrevenheid met zakelijk instinct

    De familie Koch heeft Nederlandse wortels. De pake van Charles en David, Hotze 'Harry' Koch, emigreerde in de 19e eeuw van het Friese Workum naar Amerika en zou daar als succesvol courantier de basis leggen van het concern. De ideologische gedrevenheid zouden de broers van hem hebben geërfd, het zakelijk instinct van hun vader, die in de opkomende oliebusiness was gestapt. (>> Lees daarover meer in het portret 'Aartsvijanden van Obama' dat Vrij Nederland-journalist Freke Vuijst schreef).

    Zakenideologie

    Kenmerkend voor de Koch-broers Charles en David is de bijna ideologische manier waarop ze zaken doen, schrijf Dickinson. De vrije markt is in hun zakelijke filosofie niet zozeer een middel tot het creëren van welvaart, maar een heilig doel. Ze zijn de ideale schoonzonen van de schrijfster Ayn Rand. Charles, de oudste van de twee, was bijvoorbeeld een van de grondleggers van de Libertarian Party en financierde in de jaren zestig verschillende libertaire denktanks. Daaruit zou later de Tea Party voortkomen.

    In de Koch-filosofie is een salaris niets anders dan een voorschot. De bonus, daar draait het om

    Het libertaire gedachtengoed speelde een belangrijke rol in de zakelijke filosofie van Koch Industries, die onder het handelsmerk MarketBased Management (MBM) op de markt werd gebracht. Een van de onderdelen daarin is de principieel onbeperkte bonus die een werknemer kan ontvangen. In de Koch-filosofie is een salaris niets anders dan een voorschot. De bonus correleert met de waarde die een werknemer voor de onderneming heeft gecreëerd. Het nemen van risico wordt in dat systeem beloond, het missen van winst door een gemiste kans bestraft. Niet-genoten winst door het missen van een kans wordt op de balans gezet als verlies.

    Zo'n beloningssysteem moedigt het nemen van risico's aan. Niet alleen bij de werknemers, ook bij de leiding. 'A black-diamond skier and white-water kayaker, Charles ran the business with an adrenaline junkie's aggressiveness,' typeert Dickinson de managementstijl van Koch Industries.

    De hyperagressieve cultuur leidde tot een aaneenschakeling van milieu-rampen

    In die hyperagressieve cultuur leidde dat tot een aaneenschakeling van kleine en grote milieu-rampen, tientallen jaren lang. Het had direct te maken met strategie en het human resources beleid van het bedrijf. Volgens de door MBM geïnspireerde Koch-werknemers wogen de kosten van het onderhoud van pijpleidingen niet op tegen de mogelijke winst die zou kunnen worden behaald met het gebruik van oude pijpleidingen. Limieten waren er om getest te worden, niet om je eraan te houden. Wie risico nam, werd daarvoor beloond. Wie dat niet deed, kon vertrekken.

    Het gelijk van deze attitude werd op een wrange manier bevestigd. Koch Industries werd in de jaren 90 bijvoorbeeld veroordeeld tot het betalen van een boete van 30 miljoen dollar voor 312 olielekkages die het aantoonbaar had veroorzaakt. Het was een schijntje ten opzichte van de werkelijke schade. Maar de boete werd vooral gezien als een goede deal: reparatie van lekkende pijpleidingen zou 98 miljoen hebben gekost.

    Koch boekte record na record. Niet alleen in groei van het bedrijf, maar vooral in overtredingen van de Clean Water Act en de Clean Air Act. De boetes en herstelbetalingen werden gezien als normale zakelijke kosten. De Kochs rechtvaardigden die overtredingen met hun principiële afwijzing van elke vorm van overheidsinmenging in wat ze als hun zaak beschouwden.

    De vader van een van de verbrande kinderen riep op een kind van de Kochs voor een gaspijp te zetten om de Kochs tot berouw te bewegen

    Maar uiteindelijk keerde dat zich tegen hen. Een jury veroordeelde Koch Industries tot een schadevergoeding van $296 miljoen aan de nabestaanden van twee teenagers die levend waren verbrand na een explosie die was ontstaan door lekkage van butaangas uit een verwaarloosde Koch-pijp. De Kochs werden in dat proces afgeschilderd als gewetenloze zakenlieden die zich ten koste van alles wilden verrijken. De vader van een van de verbrande kinderen riep zelfs op een kind van de Kochs voor een gaspijp te zetten om hen tot berouw te bewegen.

    Die veroordeling louterde de Kochs in een opzicht: natuurlijk bleven ze zich verzetten tegen de in hun ogen overbodige overheidsregulering. Maar voortaan zouden ze zich, voordat het zover was, wel aan de regels houden. Daarbinnen mocht alles wat juridisch niet expliciet was verboden.

    Schandalen

    Het geschatte vermogen van de broers nam toe van 4 miljard dollar rond 2000 tot elk tot 40 miljard dollar nu. De broers hebben belangen in verschillende ondernemingen, bijvoorbeeld in Molex, dat onderdelen levert voor Apple telefoons. Hun Koch Supply & Trading handelt  niet alleen in fysieke olie, maar ook in speculatieve derivatencontracten. Koch was een van de belangrijkste spelers tijdens de olieboom halverwege 2008. Het is niet precies hoeveel ze daarmee hebben verdiend, maar Koch spendeerde tientallen miljoenen aan lobby's in het Amerikaanse Congres om wetgeving tegen te houden die consumenten moest beschermen tegen excessieve speculatie-praktijken.

    koch_politieke-ads

    De risico's die ze namen betaalden zich uit. Soms was dat net zo goed een kwestie van geluk als van zakelijk inzicht. Toen de oliemarkt na het uitbreken van de kredietcrisis instortte en de olieprijs gedaald was tot rond de 30 dollar per vat, huurde Koch negen supertankers, vulde ze met omgerekend 20 miljoen vaten olie en ging voor anker op een rustige plek in de Golf van Mexico. Zo wachtte het gewoon af tot de markt weer aantrok. Een grote gok, maar wel een die zich loonde. De olieprijs herstelde zich, mede dankzij de Arabische lente.

    Iran, teerzand en Wall Street

    Dickinson schetst hoe de Kochs hun principes opzij schoven als hen dat beter uitkwam. Ze vonden bijvoorbeeld een maas in de wet waardoor Europese dochterbedrijven ondanks de boycot toch konden handelen met Iran. Koch stopte daar pas mee nadat was gebleken dat het land de onderdelen leverde voor geïmproviseerde mijnen waarmee Amerikaanse soldaten in Irak werden opgeblazen.

    Koch Industries is ook zeer actief in Canada, waar het de grootste exploitant is van teerzandvelden in Alberta, de op twee na grootste olievoorraad ter wereld. Haar bezittingen zijn er groter dan van welke major oil company ook.

    Voor een rendabele exploitatie is de aanleg van de Keystone XL pijplijn van Canada naar de Golf van Mexico essentieel. Om het project woedt echter een hevig juridisch gevecht, onder meer vanwege de mogelijke milieuschade. Volgens voorstanders zoals Koch bevordert de import van Canadese olie de Amerikaanse veiligheid. Maar president Obama heeft de vergunningen voor aanleg van de laatste fase tegengehouden. In de  Amerikaanse senaatsverkiezingen op 4 november speelt dat gegeven een belangrijke rol. Als president Obama uiteindelijk zijn goedkeuring moet geven aan de laatste fase van Keystone XL, zullen zijn grootste politieke tegenstanders hun grootste overwinning hebben geboekt in hun oorlog tegen de Amerikaanse president. Die kan zijn plannen voor de transitie naar duurzame energie dan vergeten.

    Een ander interessant aspect van het Koch-verhaal is hun activiteit in de financiële industrie. De Kochs hebben geprofiteerd van de maatregelen die Wall Street aan banden moesten leggen, onder meer door de Volcker Rule. Die verbood zakenbanken voor eigen rekening in bepaalde speculatieve afgeleide financiële producten te handelen. Een daarvan is de handel in financiële derivaten op basis van grondstoffen. Maar de regel is niet van toepassing op niet-bancaire instituties zoals die van Koch. Hun handel in financiële derivaten onttrekt zich, geheel onbedoeld, aan elke vorm van toezicht.

    Dat gegeven past de broers als een op maat gemaakte handschoen. Ondanks hun leeftijd denken de broers nog niet aan stoppen. De bijna 80-jarige Charles Koch: 'I'm going to ride my bicycle till I fall off.'


    Trailer van de film The Koch Brothers Exposed

    Brandpunt - 1 maart 2016

    Op Super Tuesday bij Brandpunt een portret van de Koch Brothers, twee steenrijke Amerikaanse broers van wie de roots in het Friese Workum liggen. De broers gebruiken hun enorme kapitaal om politieke invloed te verwerven. Henk van der Aa onderzoekt in de VS hoe ze dat doen en hoe ver hun macht strekt.

    Uitzending: dinsdag 1 maart 2016, om 20:30 uur op NPO2. 

    >> brandpunt.kro.nl

    Lees verder Inklappen

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Arne van der Wal

    Gevolgd door 620 leden

    Mede-oprichter van FTM. Is gek op digitale technologie, maar koestert analoge techniek. Beoefent wing chun kungfu.

    Volg Arne van der Wal
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren