© ANP / Sander Koning

Lekken en aanslagen zijn aanleiding voor nóg scherper toezicht op witwassen

Interview
5

    Het nieuwste Europese wapen in de strijd tegen witwassen heet het ubo-register en moet over drie maanden opgetuigd zijn. Ondertussen wordt in Brussel echter al onderhandeld over een verbeterde versie. FTM sprak met Europarlementariër en rapporteur Judith Sargentini over de parallelle werkzaamheden.

    Het nieuwe wapen in de strijd tegen witwassen en terrorismefinanciering is nog niet geïnstalleerd of er wordt in Brussel alweer onderhandeld over een upgrade. Het gaat over het zogeheten ubo-register: een soort uitgebreid handelsregister waarin de Nederlandse burger straks kan opzoeken wie de uiteindelijk belanghebbende (ubo) is bij een bedrijf. Hierin gaat het een stap verder dan een ‘gewoon’ uittreksel van de Kamer van Koophandel; daar staat dergelijke informatie niet in.

    Het ubo-register, dat deze zomer eigenlijk al helemaal opgetuigd moet zijn, vloeit voort uit een Europese richtlijn waarover eind 2014 een akkoord is gekomen. De Europese Commissie hoopt via het ubo-register te bereiken dat het in de Europese lidstaten lastiger wordt om je te verschuilen achter ondoorzichtige vennootschappelijke structuren. Het zijn trucs waar ook de georganiseerde misdaad, wittenboordencriminelen, corrupte politici en terroristen gebruik van maken. Het ubo-register moet duidelijk maken wie er bij een onderneming daadwerkelijk aan de touwtjes trekt.

    Haken en ogen

    Follow the Money nam eind 2014 al eens het Europese conceptakkoord onder de loep. Dat bleek een klassiek polderakkoord te zijn geworden, met de nodige ontsnappingsluiken voor belanghebbenden die liever niet met naam en toenaam in een openbaar register vermeld willen worden. De bedoeling was dat iedereen met een aandelenbelang van 10 procent of meer zou moeten worden vermeld in het ubo-register, maar die drempel werd afgezwakt naar 25 procent.

    Volgens witwasexperts wordt het te makkelijk om buiten het register te blijven

    Die afzwakking zou volgens witwasexperts volop ruimte bieden om het ubo-register te omzeilen, door bijvoorbeeld de aandelen te verspreiden over vijf aandeelhouders met ieder 20 procentsbelang. Daarnaast bleken er de nodige compromissen te zijn gesloten. Zo zou de geboortedag van de ubo niet opgenomen worden (maand en geboortejaar wél), ontbrak er een brede verplichting om een trustregister in te stellen en kregen lidstaten de mogelijkheid om de toegang tot het ubo-register te beperken tot mensen met een ‘legitiem belang’. Oftewel, níet het brede publiek maar slechts een selecte groep professionals, ngo’s en onderzoeksjournalisten zou toegang krijgen.

    Wetsvoorstel Dijsselbloem

    Het Europese 'polderakkoord', gevat in de vierde anti-witwasrichtlijn, moet uiterlijk 26 juni 2017 door alle Europese lidstaten zijn geïmplementeerd in hun nationale wetgeving. Minister Jeroen Dijsselbloem is aan de late kant: hij stuurde het wetsvoorstel pas eind maart naar de Tweede Kamer. Zodra het voorstel door het parlement is geloodst — en de Kamer van Koophandel haar systemen heeft aangepast voor het ubo-register — dan dienen binnen een termijn van 18 maanden alle ubo’s die in Nederland een vennootschap gebruiken te worden opgenomen.

    Ondertussen wordt er in Brussel en Straatsburg echter al onderhandeld over de vijfde anti-witwasrichtlijn, Daardoor ligt het ubo-register wéér op de (her)onderhandelingstafel. Europarlementariër Judith Sargentini (GroenLinks) is ook ditmaal aangesteld als rapporteur. Zij houdt zich vanuit het Europees Parlement bezig met de onderhandelingen over de nieuwe wetgeving.


    Judith Sargentini

    "Voorzitter Malta heeft zelf een paar witwasprobleempjes en een vrij grote trustsector vanwege hun Angelsaksisch geïnspireerde wetgeving"

    Wat ligt er nu op de onderhandelingstafel?

    Sargentini: ‘We willen de huidige drempel van 25 procent naar 10 procent krijgen. Dat heeft de Commissie nu ook voorgesteld maar de Raad ziet dat nog niet zitten. De vorige keer moest er ook een compromis gesloten worden op het gebied van legitiem belang maar ook dat ligt op tafel: de Europese Commissie wil dat het ubo-register voor iedereen openbaar wordt. Hetzelfde geldt voor het trustregister; het Parlement wil dat dat net zo openbaar wordt als het gewone ubo-register.’

    Voorzitter van de Raad van de Europese Unie is momenteel Malta, een land dat ook het stichten van een trust faciliteert. In hoeverre zullen zij genegen zijn om een openbaar trustregister in de nieuwe Europese richtlijn op te nemen?

    ‘Malta heeft zelf een paar witwasprobleempjes en een vrij grote trustsector vanwege hun Angelsaksisch geïnspireerde wetgeving. Het levert daardoor misschien niet het resultaat dat ik graag wil hebben. De nieuwe richtlijn wil Malta graag af hebben voor het einde van hun voorzitterstermijn op 1 juli, maar ik weet niet of ons dat lukt. Ik heb liever een goede uitkomst.’

    In het wetsvoorstel van Dijsselbloem is geen trustregister opgenomen. In hoeverre is dat terecht?

    ‘Volgens Dijsselbloem hoeft Nederland geen trustregister bij te houden, omdat het vehikel “trust” niet in de Nederlandse wet voorkomt. Maar met die visie blijf je ondoorzichtige trusts faciliteren zodra die ergens anders zijn opgemaakt. Het Europees Parlement wil daarom de definitie breder maken zodat er niet alleen een trustregister moet komen in landen waar trusts gesticht worden maar ook waar ze activiteiten ontplooien. En dan moet de Nederlandse overheid wél een trustregister oprichten.’

    Het wetsvoorstel van Dijsselbloem biedt een ontsnappingsluik uit het register door een beroep te doen op de kans op een gijzeling. Gespeeld slachtofferschap ligt op de loer. Is dat nu een onderwerp in de nieuwe onderhandelingen?

    ‘De mogelijkheid om jezelf op die manier makkelijk uit het register te krijgen is inderdaad een mood-killer en daar zijn we aan aan het sleutelen. Kijk, als er echt een serieus veiligheidsrisico is, dan moeten gegevens in het ubo-register afgeschermd kunnen worden. Maar we zijn nu aan het onderhandelen dat personen dat ook echt moeten aantonen. En niet eenmalig, maar bijvoorbeeld iedere twee jaar. Het wordt dan een stuk moeilijker om uit het register te blijven.’

    Wanneer verwacht u dat de nieuwe onderhandelingen over het ubo-register zijn afgerond?

    ‘Ik verwacht dat het dit jaar afgerond wordt.’

    Deze zomer moet het Nederlandse ubo-register volgens de Europese richtlijn uit 2015 zijn opgetuigd volgens de 25 procent-drempel en zónder het trustregister. En in de tussentijd komen er dan dus waarschijnlijk alweer aangescherpte punten. Hoe gaat dat in de praktijk verlopen?

    ‘Als de onderhandelingen goed verlopen dan gaat 25 procent naar 10 procent. Dat betekent dat er nog meer mensen in het register opgenomen worden. Dan moet er ook een trustregister opgezet worden. En degenen die mogelijk al een uitzonderingspositie hebben gekregen die zullen dan nog een keer bekeken worden. Hoewel ik verwacht dat mensen die niet in het ubo-register willen, tot het laatste moment zullen wachten.’

    In 2015 moest u de nodige compromissen sluiten over onder meer de 25 in plaats van 10 procent-grens. Waarom zal dat in de nieuwe onderhandelingen wel lukken?

    ‘De Europese Commissie was in 2015 vrij conservatief met 25 procent en het trustregister dat nog geeneens in het voorstel stond. Vanwege de Panama Papers en aanslagen in Parijs zijn ze een enorm stuk naar het parlement zijn opgeschoven. Als onderhandelaar verwacht ik daarom een beter resultaat.’

    Er is al eerder een akkoord bereikt, en nu wordt het op het moment van invoering alweer aangepast.

    ‘Dat zeggen sommigen, ja, maar de Commissie is zelf met de aanpassing gekomen om te reageren op de aanslagen en Panama Papers. De Commissie is de penvoerder bij nieuwe wetsvoorstellen, dus er is geen sprake van dat het nieuwe ubo-register terug in de bureaula gaat.’

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid