'Les Weimarrepubliek zegt Merkel weinig'

    Angela Merkel trekt de verkeerde les uit de Duitse geschiedenis. Daarmee dreigt ze volgens The Economist net zo'n flop te worden als Heinrich Brüning, Rijkskanselier van de Weimarrepubliek.

    Trekt bondskanselier Angela Merkel in deze tijden van diepe financieel-economische crisis wel de juiste lessen uit de geschiedenis van haar vaderland en dan in het bijzonder uit de rampjaren ten tijde van de Weimarrepubliek?

     

    The Economist meent van niet en legt omstandig uit waarom Merkel aardig op weg is om de opvolger te worden van toenmalig Rijkskanselier Heinrich Brüning, dé schlemiel onder de democratische leiders van Duitsland.

     

    Brüning was tussen 1930 en 1932 Rijkskanselier van de Weimarrepubliek 

     

    Museumbezoek

    Wie wil weten wat voor een uitleg Duitsers doorgaans van overheidswege krijgen voorgeschoteld ter duiding van ernstige economische tegenspoed, doet er goed aan om een bezoek af te leggen aan het Duits Historisch Museum in Berlijn volgens The Economist. En dan moet men vooral stilstaan bij de museumruimte, die is gereserveerd voor de Weimarrepubliek omdat in deze periode tussen 1918 en 1933 zich de grootste financieel-economische crisis zich voltrok uit de Duitse geschiedenis.

     

    Vitrines met postzegels van 800 duizend mark en één miljard mark brengen direct in beeld wat voor een krankzinnig jaar 1923 moet zijn geweest in de Weimarrepubliek. En anders spreken de door hyperinflatie waardeloos geworden bankbiljetten tot de verbeelding. Niet in de laatste plaats omdat de bankbiljetten zijn beklad door nazi's met spotprenten van joodse speculanten. Daarna krijgt de museumbezoeker op een scherm te zien dat 1923 ook het jaar is geweest waarin Hitler vanuit een bierhal in München broedde op een staatsgreep. Om vervolgens na zijn mislukte Putsch het gevang in te gaan en in alle rust zijn handwerk Mein Kampf te schrijven.

     

    Souvenir van hyperinflatie: postzegels uit de Weimarrepubliek

     

    Strenge mentaliteit

    De Duitse moraal van deze museumvertelling door The Economist is overduidelijk: roekeloosheid leidt tot economische chaos, politiek extremisme en uiteindelijk tot een catastrofe voor heel Europa. Voor de Duitsers van vandaag valt of staat welvaart en democratische orde dan ook met het gedegen regelen van geldzaken. Geheel in lijn met deze strenge mentaliteit is de Duitse kanselier, Angela Merkel. De Bondskanselier staat erop dat de eurozone een strikte cultuur van financiële stabiliteit moet omarmen als het gaat om uit de schuldencrisis te komen.

     

    Maar Merkel trekt daarmee de verkeerde lessen uit de geschiedenis, zo stelt The Economist. Hyperinflatie uit de jaren twintig zorgden er niet voor dat de democratie en vrede in Duitsland en later in de rest van Europa om zeep werd geholpen met het aan de macht komen van Hitler. Hitler werd vooral in het zadel geholpen door de depressie en massale werkloosheid in de Weimarrepubliek, begin jaren dertig.

     

    De Duitse variant op Colijn

    En dan heeft Merkel ook nog de pech dat ze door critici wordt vergeleken met Heinrich Brüning, de tussen 1930 en 1932 opererende rijkskanselier van de Weimarrepubliek die de geschiedenis is ingegaan als de politieke leider die met een strenge bezuinigingspolitiek Duitsland in een diepe recessie drukte en indirect de rode loper uitlegde voor Adolf Hitler, die in 1933 tot Rijkskanselier werd benoemd.

     

    Afgezien van zijn rol als wegbereider van Hitler, is Brüning welbeschouwd de Duitse variant op onze toenmalige premier Hendrik Colijn. Colijn leidde vijf kabinetten in Nederland tussen 1925 en1939 en net als Brüning ging hij prat op een star begrotingsbeleid. Mede hierdoor werd Nederland ondergedompeld in een diepe depressie.

     

    Keynesiaanse stimuleringsmaatregelen Hitler

    Opmerkelijk genoeg zijn de begin jaren dertig minder goed opgeslagen in het Duitse collectieve geheugen, zo constateert The Economist. En dat terwijl bij de Amerikanen deze jaren van The Great Depression grondig zijn ingewreven. De reden hiervoor ligt voor de hand, meent hoogleraar geschiedenis Carl-Ludwig Holtfrerich van de Vrije Universiteit van Berlijn: Duitsland vond veel sneller dan de VS de weg omhoog naar economisch herstel en beduidend meer werkgelegenheid.

     

    Dat was voor een belangrijk deel te danken aan het aanleggen van de Autobahn en massale herbewapening op voordracht van Hitler. Maar met deze Keynesiaanse stimuleringsmaatregelen van de destijds democratisch gekozen Führer lopen de meeste Duitsers met enig historisch besef nu eenmaal niet te koop.

     

    Griekenland vergelijkbaar met Weimar-republiek
    Vervolgens maakt The Economist een sprong naar de tegenwoordige tijd door Griekenland te vergelijken met de Weimar-republiek. Of, zoals het vooraanstaande Britse weekblad stelt: het vooruitzicht van een breekpunt uit de jaren dertig is misschien nu wel het meest voelbaar in Griekenland, dat alweer vijf jaar in een recessie verkeert. Daar stemmen burgers in groeiende aantallen op uiterst links of extreem-rechts. Al is het alleen maar om de regerende middenpartijen af te straffen voor hun door Europa en het IMF opgelegde bezuinigingen en hervormingen. Volgens The Economist kan de uitslag van de aanstaande verkiezingen in Griekenland hooguit een vertrek uit de eurozone vertragen.

     

    Daarmee is de kans op besmetting levensgroot vanuit Griekenland naar Spanje, dat deze week 100 miljard euro aan leningen binnen de Eurozone loskreeg teneinde Spaanse banken overeind te houden. Want als het Griekse virus overspringt naar Spanje, dan is Italië de volgende en komt Frankrijk daarna snel aan de beurt.

     

    Grootste Duitse angst

    En daarin schuilt de grootse Duitse angst volgens een regeringswaarnemer in Berlijn: dat een breuklijn in de eurozone de Alpen overtrekt en doordendert tot aan de Rijn. Een verscheurde eurozone tast ook het bestaan van de Bondsrepubliek aan, meent The Economist. Niet alleen in politiek economisch opzicht maar ook omdat Duitsland de naoorlogse opbouw naar een vreedzame en democratische rechtsstaat in voorspoed heeft te danken aan verzoening met de gewezen erfvijand Frankrijk en verregaande Europese integratie.

     

    Tegelijkertijd moeten in de ultramoderne verbouwde kanseliersvertrekken - pal tegenover de gereconstrueerde Reichstag - gevoelens heersen van minachting, somberheid en verontwaardiging omdat de rest van de wereld Duitsland niet lijkt te begrijpen, zo schrijft The Economist. Steeds krachtiger klinkt het pleidooi vanuit de VS, een steeds groter deel van Europa en zelfs vanuit de oppositie richting mevrouw Merkel om eindelijk eens krachtdadig op te treden om de euro overeind te houden. En dan moet Merkel hiermee gelijk beginnen tijdens de Europese top, eind juni.

     

    Zo moet er een bankenunie komen ter voorkoming van een bankrun. En dan één met inbegrip van een Europees systeem om bankdeposito's te garanderen, bijna omvallende banken te saneren en hun schulden te herkapitaliseren. Om vervolgens een run naar andere staten voor te zijn, moet er eindelijk werk gemaakt worden van gezamenlijke euro-obligaties ofwel eurobonds, die de schulden herverdelen.

     

    Frans charme-offensief irriteert Berlijn
    Deze nieuwe politiek-economische koers voltrekt zich onder Franse vlag onder aanvoering van de nieuwe socialistische president François Hollande. En dit Franse charme-offensief irriteert Berlijn nou enorm. Duitsland heeft namelijk het dringende verzoek gekregen om volledig achter de euro te staan en dan moet de Bondsrepubliek maar bereid zijn om verregaande aansprakelijkheid te dragen voor de publieke en private schuldenlasten van andere Euro-landen. En dat is nou niet bepaald wat Merkel bedoelt als ze steeds heftiger rept van de noodzaak van 'meer Europa'.


    Onder druk kan mevrouw Merkel alsnog bereid zijn om eerdere voor ondenkbaar gehouden stappen te nemen zoals een financiële 'pendeldienst' van rijke naar arme lidstaten en Europese belastingen. Maar met een Europese bundeling van schulden gaat de Bondsrepubliek alleen akkoord als er strikte controle is op het naleven van een uniform financieel-economisch beleid in de eurozone.

     

    Want hoe kan nou de Duitse belastingbetaler vrede hebben met Franse schulden nadat president Hollande zich bijvoorbeeld sterk heeft gemaakt voor verlaging van de AOW-leeftijd tot 60 jaar voor veel Franse werknemers?

     

    Delen Duitse creditcard
    Frankrijk mag dan aandringen op ??"compacte groei", Duitsland wil het Europese stabiliteitspact alleen herzien als de fiscale regels zodanig worden aangescherpt dat ze het startstein vormen voor verdere integratie.

     

    De Bondsrepubliek wil strenger Europees toezicht _ en dan misschien vanuit door de Europese Centrale Bank (ECB) - op grote banken, harde toezeggingen ter verhoging van concurrentievermogen te verhogen en zelfs misschien geharmoniseerde belastingen. Dit alles moet dan voortvarend leiden naar een "politieke unie". Met in de hoofdrol de Europese Commissie, die vooral operereert als een regering die verantwoording aflegt aan een veel sterker Europees Parlement. Alleen dan wil de Bondsrepubliek wel praten over het delen van de Duitse creditcard. zo stelt The Economist.

     

    Hetzelfde Europese oude liedje
    Maar voor Berlijn is dit hetzelfde Europese oude liedje: Europese leiders willen graag nationale aansprakelijkheid uitspreiden als het gaat om bijvoorbeeld schulden, maar ze hebben er een bloedhekel aan om te praten over het delen van nationale soevereiniteit.

     

    Voor een federale staat als de Bondsrepubliek is het nog redelijk voorstelbaar om nationale bevoegdheden door te schuiven naar Brussel. Maar zulke ideeën zullen een ware beproeving zijn voor Frankrijk. De Vijfde Republiek draagt juist enorm veel macht geeft aan de president. Met zulke fundamentele veranderingen zouden dan ook Europese verdragen moeten worden herschreven en zelfs zou er dan misschien een nieuwe Duitse grondwet aan te pas moeten komen, zo voorspelt The Economist.

     

    Merkel maar vergeven

    Maar voordat dit alles voor een deel kan worden gerealiseerd, dreigt de euro ten onder te gaan. Ondertussen moet men Merkel maar vergeven dat ze doorploetert. Ze wordt immers geconfronteerd met de onmogelijke keuze om onder haar aanvoering de chaos in stand te houden die leidt tot de ondergang van de euro of het garanderen van triljoenen euro aan schulden.

     

    En dus moddert Merkel maar voort. Mocht de gemeenschappelijke Europese munt eindigen als een curiositeit in het museum, dan zal de historie hard oordelen over Angela Merkel, concludeert The Economist. Ze zal dan worden herinnerd als een mislukking, die een beetje lijkt op Heinrich Brüning, de minst fortuinlijke Rijkskanselier in de geschiedenis van Duitsland.



     

     Brüning is als ereburger begraven in Münster, terwijl Colijn 'gewoon' is heengegaan

     

     

    (L)

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Redactie

    Gevolgd door 209 leden

    Volg Redactie
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren