Libor breekt met traditie van níet-vervolgen bankiers

Veertien aanklachten liggen er tegen bankiers die betrokken waren bij de Libor-fraude. Het is een trendbreuk: frauderende bankiers wisten bij strafrechtelijke vervolgingen veelal buiten schot te blijven.

Banken betalen miljardenboetes voor schandalen als Libor, witwassen en hypotheekfraude. Bánken, en niet de betrokken personen. Bankiers lijken vooralsnog voornamelijk gestraft te worden voor individuele acties. Maar zodra er sprake is van een collectief, blijft de enkeling gespaard. Tot Libor. Inmiddels zijn er al veertien aanklachten tegen fraudeurs. Is er sprake van een keerpunt of is het Libor-schandaal een uitzondering op de regel? Maandag werd bekend dat het Britse Serious Fraud Office (SFO) drie voormalig handelaren van Barclays aanklaagt. De bankiers zouden zich tussen juni 2005 en augustus 2007 schuldig hebben gemaakt aan de manipulatie van de Libor-rente. Hiermee staat de teller op veertien aanklachten tegen individuen die betrokken waren bij de Libor-fraude. Het Amerikaanse Openbaar Ministerie neemt daarvan acht op zich, het Britse SFO zes, maar heeft naar eigen zeggen nog 22 andere personen in het vizier. De verschillende autoriteiten kunnen zich beroepen op talloze e-mails waarin handelaren en submitters (degene die de libor-rente doorgeven) communiceren over de gewenste rentetarieven.
Vooralsnog zijn er nog geen straffen uitgedeeld, maar het vervolgen van bankiers in een collectief schandaal lijkt een nieuwe ontwikkeling.
Buiten de miljardenboetes die banken als Barclays, UBS, RBS, Deutsche Bank en Rabobank hebben gekregen, lijkt de Libor-affaire daarmee ook individuele slachtoffers te kunnen gaan eisen.  Vooralsnog zijn er nog geen straffen uitgedeeld, maar het vervolgen van bankiers in een collectief schandaal lijkt een nieuwe ontwikkeling. Hoe ging dit in eerdere bankschandalen?

Samen ten onder

In 2013 schikten banken onder andere voor de manipulatie van energieprijzen, het witwassen van geld afkomstig van Mexicaanse drugskartels en hypotheekfraude. In geen van deze zaken worden bankiers strafrechtelijk vervolgd.  Er zijn weinig schandalen te vinden waarin er succesvol actie werd ondernomen tegen zowel de bank als individuele bankiers. Vervolging lijkt zich vooralsnog te beperken tot zaken waarin een klein aantal personen betrokken of op de hoogte was van de praktijken. Zo leidde het London Whale schandaal tot een verlies van 6,2 miljard dollar voor JP Morgan en kreeg de bank ook een boete van 920 miljoen dollar van de toezichthouders. Het schandaal dankt zijn naam aan handelaar Bruno Iksil vanwege de enorme derivatenposities en excessieve risico’s die de bankier nam. Iksil zelf vermeed vervolging door mee te werken aan het strafrechtelijke onderzoek. Twee andere handelaren zijn wel aangeklaagd. Javier Martin-Artajo en Julien Grout moeten voorkomen vanwege boekhoudfraude, beleggingsfraude, samenzwering en valsheid in geschriften en het verbergen van de verliezen van de derivatenposities. In 2010 schikte Goldman Sachs voor 550 miljoen dollar in het Abacus-schandaal. Ook daar werd niet alleen de bank bestraft, maar belandde er ook een bankier voor de rechter: Fabrice Tourre. ‘Fabulous Fab’ zou beleggers doelbewust hebben misleid. Tourre hielp het hedgefonds van miljardair John Paulson om een portefeuille van noodlijdende hypotheekobligaties op te zetten en deze aan grote beleggers, waaronder ABN Amro te verkopen. Maar wat de beleggers niet wisten, is dat Paulson vervolgens een tegenovergestelde positie innam en daarmee doelbewust speculeerde op een verlies voor zijn klanten.  Naar de gevangenis zal Fabulous Fab niet gaan, wel staat hem waarschijnlijk een boete van rond de 1 miljoen dollar te wachten.

Lone rangers

Als bankiers alleen handelden binnen een bank worden ze vrijwel altijd bestraft.  Voormalig UBS bankier Kweku Adoboli kreeg eind 2012 een celstraf van zeven jaar opgelegd. Hij pleegde dan ook de grootste fraude in de Britse geschiedenis. Meer dan twee jaar kon Adoboli risicovolle en verboden ‘spread bets’ uitvoeren tot hij uiteindelijk zelf in een e-mail aan zijn leidinggevende zijn activiteiten bekende. Hij verloor 2,2 miljard dollar en na de bekendmaking van de fraude kelderde het aandeel van UBS en ging er 4,5 miljard pond aan marktwaarde in rook op. Ook namen ceo Oswald Gruebel en twee andere leidinggevenden ontslag. Countrywide-ceo Angelo Mozilo werd aangeklaagd voor handel met voorkennis met aandelen van de door hem bestuurde bank. Tot vervolging kwam het niet, Mozilo schikte voor 67,5 miljoen dollar. UBS bankier Raoul Weill zou zo’n 17.000 mensen geholpen hebben met belastingfraude door twintig miljard dollar verborgen te hebben op geheime Zwitsere bankrekeningen. Hij werd vijf jaar geleden aangeklaagd, maar sloeg op de vlucht. In oktober 2013 werd hij gevonden in Bologna en staat inmiddels voor de rechter. De Zwitser kan vijf jaar celstraf krijgen.

Gezichtsverlies

Betrokken of niet, voor topmannen kan een schandaal het einde van hun carrière betekenen.  In Nederland stapte Rabo-voorzitter Piet Moerland op na de bekendmaking van de Libor-schikking. Bestuurslid Sipko Schat leek te mogen blijven, maar er bleek onvoldoende draagkracht voor zijn aanblijven bij de lokale Rabobanken. Ook bij Barclays kostte het Libor-schandaal meerdere slachtoffers. Voorzitter Marcus Agius, CEO Bob Diamond en zijn rechterhand Jerry del Missier namen ontslag. Het spread-betting van Kweku Adoboli betekende het afscheid van UBS-ceo Gruebel, CIO Ina Drew struikelde over het London Whale schandaal en de topman van de Japanse bank Nomura, Kenichi Watanabe stapte op nadat bekend werd dat Nomura zich schuldig had gemaakt aan handel met voorkennis.

Libor als keerpunt

Libor lijkt met de traditie ‘of de bank, of de bankier’ te breken. Zo ook voor Rabobank. In januari werd bekend dat het Amerikaanse OM drie voormalig Rabo bankiers strafrechtelijk gaat vervolgen.  Dit betreft een Brit, een Australiër en een Japanner die werkzaam waren in Londen, Tokyo en Singapore. In Nederland worden er nog geen concrete stappen ondernomen voor vervolging. Rabobank moet 70 miljoen euro betalen (als onderdeel van de schikking van 774 miljoen euro met vier toezichthouders) aan het Nederlandse Openbaar Ministerie. Maar in ruil daarvoor zullen de nog werkzame bankiers niet vervolgd worden. In totaal waren er zo’n dertig medewerkers betrokken bij de fraude, waarvan er nu veertien nog werkzaam zijn bij de bank. Het OM onderzoekt momenteel de rol van eventuele betrokkenen en de mogelijkheid voor strafrechtelijke vervolging, maar dit beslaat specifiek alleen oud-werknemers. Het onderzoek loopt nog en volgens een woordvoerder van het OM is het eerder een kwestie van weken dan van dagen voordat hier meer over bekend wordt. Gerard Spong besloot zich niet neer te leggen bij het schikkingsbesluit. De bekende strafpleiter is een klachtprocedure gestart namens de Stichting Justitia Distributiva. Niet alleen de werknemers moeten vervolgd worden, aldus Spong, ook de raad van bestuur moet onderzocht worden. Onlangs werd bekend dat ook houders van Rabobank-ledencertificaten zich bij Spong hebben aangesloten. De procedure speelde op 29 januari, maar Spong verwacht pas over enkele maanden een inhoudelijke reactie op de ingediende klacht. Uitgesloten van een buitenlandse aanklacht zijn de Rabo-bankiers overigens niet, aangezien in de schikking met de Britse en de Amerikaanse autoriteiten voor zover bekend niet definitief werd afgezien van de vervolging van betrokken bankiers.
Jessica de Vlieger
Er zijn maar weinig meisjes die een voorliefde voor prosecco en jurkjes weten te combineren met een passie voor rekenkundige...
Gevolgd door 6 leden