‘Het lijkt me onverstandig dat je steeds minder wil weten’

    Het CBS ziet het budget door bezuinigingen in de komende vier jaar met meer dan 25 procent slinken. Een ingrijpende operatie, waardoor veel statistiek gaat verdwijnen tot ongenoegen van oud CBS directeur Ruud van Noort.

    Meten, zo wil het cliché, is weten. De vervaardigers van onze metingen staan echter onder druk. De komende jaren moet het Centraal Bureau voor de Statistiek zich richten op de klassieke bezuinigingsopgave: hoe meer te doen met minder. Kortte het kabinet Rutte 1 de overheidsbijdrage al met 21 procent, Rutte 2 legt nog eens een –nog in te vullen- bezuinigingstaak van 9 procent op aan het CBS. Naar eigen zeggen gaat het CBS desondanks ‘de kwaliteit handhaven, nieuwe statistieken introduceren en de toegang tot gegevens verbeteren.’

    Meer met minder

    Al sinds de jaren ’80 moet het CBS om de zoveel jaren meer met minder doen. ‘Toen ik er twintig jaar geleden werkte waren er nog 3000 mensen,’ herinnert Merijn Knibbe, economisch historicus en statisticus, zich. ‘Dat werd toen al minder.’ Sinds 1990 is het aantal voltijds equivalenten afgenomen van 2747 naar 1875 in 2012. En de komende jaren zal dat ongetwijfeld nog verder afnemen. Het CBS is erg kundig gebleken in bezuinigen. Ruud van Noort, voormalig directeur-generaal van het CBS, stond tussen 1999 en 2003 voor een soortgelijke bezuinigingsopgave als nu. Er moesten toen ruim vierhonderd banen verdwijnen. ‘Dat kon toen statistiekneutraal, omdat er ook flink geïnvesteerd werd,’ aldus van Noort. ‘Economische Zaken heeft daar toen 41 miljoen euro voor vrijgemaakt. Er was ook nog veel winst te behalen door automatisering, waaronder koppeling van bestanden.’ Ook na van Noort bleef de productiviteit van het CBS fors stijgen. Uit het laatste evaluatieonderzoek dat in januari 2012 werd gepubliceerd blijkt dat ‘de totale output van het CBS tussen 2004 en 2009 fors is gestegen, terwijl het werkprogramma met bijna 20 procent minder capaciteit is uitgevoerd.’ Schrappen! De huidige bezuinigingen vragen echter zoveel van het CBS dat er ook geschrapt moet worden in het statistisch apparaat. In het meerjarenprogramma voor 2014-2018 wordt al een overzicht gegeven van de geschrapte tijdsreeksen. Zo zal er bezuinigt worden op zorgstatistiek: het aantal onverzekerden zal niet meer gemeten worden en de tevredenheid van patiënten met de geboden zorg evenmin.
    Statistiek is eigenlijk de ultieme realiteitscheck
    Ook zullen cijfers over spaargelden, consumptief krediet, roodstanden, geldstromen tussen sectoren, openbare aandelen- of obligatie-uitgiftes en de woonlasten verdwijnen. Opmerkelijk, omdat bij internationale organisaties in de nasleep van de crisis, juist geluiden opgaan om meer en betere statistiek te produceren, met name over de financiële sector en vastgoedmarkten. ‘Statistiek is eigenlijk de ultieme realiteitscheck,’ stelt Merijn Knibbe. ‘Zeker in deze tijd, waarin veel economische modellen niet blijken te deugen is zo’n realiteitscheck belangrijk.’ Het bezuinigingsprogramma bestaat echter niet alleen uit schrapwerk, maar ook uit kwaliteitsvermindering. Zo wordt er bijvoorbeeld bezuinigd op de prijsstatistiek door in plaats van jaarlijks, voortaan vijfjaarlijks budgetonderzoek te verrichten. ‘Dat komt de kwaliteit natuurlijk niet ten goede,’ constateert Knibbe. ‘Prijscijfers zijn gewogen gemiddelden. De huurprijzen tellen zoveel mee, de waterkosten zoveel. Elk jaar stelt het CBS vast hoeveel welke prijzen moeten meewegen aan de hand van een budgetonderzoek.’ Aangezien het mandje goederen en diensten dat consumenten gebruiken steeds veranderd – denk smartphones etc. -- moeten ook de wegingen in de prijsstatistiek steeds veranderen. Door de bezuinigingen zal nu echter minder vaak gecontroleerd worden hoe dit mandje veranderd. In het meerjarenprogramma zijn alleen de bezuinigingen van Rutte 1 opgenomen. De nieuwste bezuinigingen van Rutte 2 moeten nog ingevuld worden. Hierbij zullen ongetwijfeld nog meer tijdreeksen sneuvelen. Ruim tachtig procent van de statistiek van het CBS bestaat echter uit door Europa opgelegde minima. Er valt dus qua schrapwerk weinig te kiezen. Langzaamaan gaat het CBS in de richting van het Europese minimum, zonder nog langer specifiek Nederlandse cijfers te verzamelen. Toch ziet het CBS, bij monde van woordvoerder Gerrit Huijs, deze soberdere toekomst ‘met vertrouwen’ tegemoet. ‘We gaan een efficiencyslag maken en hebben in goed overleg met de belangrijkste gebruikers bepaald welke statistiek we gaan schrappen, zodat er sprake is van een minimale impact.’ Toch is niet iedereen gerust op deze schamelere statistische toekomst. ‘We hebben door de Griekse problematiek gezien hoe belangrijk statistiek kan zijn,’ aldus voormalig CBS directeur Ruud van Noort. ‘Een deel van die ellende is ontstaan door ondeugdelijke statistiek.’ Van Noort vreest dat statistieken die vervallen vervolgens door andere instanties dan het CBS worden ingevuld met ‘politiek-correcte’ statistische verwachtingen. 'Eigenlijk lijkt het mij heel onverstandig dat je steeds minder wilt weten,' concludeert van Noort.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jesse Frederik

    In de zomer van 2011 ontvingen we per email een open sollicitatie van de 22-jarige Jesse Frederik uit Nijmegen die zichzelf o...

    Volg Jesse Frederik
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren