Frans Timmermans

    Met José Manuel Barroso en Neelie Kroes is er meer aandacht dan ooit voor belangenverstrengeling in de EU. Maar het debat over strengere lobbyregels binnen de Europese instellingen is alweer bijna voorbij. Veranderingen zijn er nauwelijks.

    Het Duitse weekblad Die Zeit oordeelde vorige week ongekend hard over voormalig eurocommissaris Neelie Kroes. De Nederlandse pleegt volgens de krant verraad aan het Europese idee door aan de slag te gaan bij de Amerikaanse bank Merrill Lynch en tech-bedrijven Uber en Salesforce. Die Zeit wijst er nog fijntjes op dat Kroes voor de sollicitatiecommissie bij het Europees Parlement (EP) resoluut stelde zelfs geen bed & breakfast te beginnen na haar termijn. Toen al waren er gerede twijfels over de nauwe banden van de VVD-politica met het bedrijfsleven.

    Na de publicatie van de Bahama Leaks en onderzoek van de Süddeutsche Zeitung en het FD, blijkt dat Kroes destijds al jaren directeur was van een soort bed & breakfast, maar dan voor geld. Deze offshore firma Mint Holdings heeft nooit gasten mogen ontvangen, maar Kroes gaf niettemin toe dat ze officieel de regels van de Europese Commissie (EC) heeft geschonden. Toen haar naam in 2009 was geschrapt, was ze al vijf jaar commissaris. Al die tijd had ze de plicht geschonden om de functie te melden bij de Commissie. Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker eiste daarom schriftelijke uitleg over haar rol in het bedrijf op de Bahama’s. De antwoorden van Kroes waren schijnbaar ontoereikend, want donderdag kondigde de Commissie een onderzoek door het eigen ethisch comité aan.

    Al lange tijd waren er twijfels over Kroes’ nauwe banden met het bedrijfsleven

    Barroso

    Onderzoeken naar ex-eurocommissarissen — het ethisch comité heeft het er maar druk mee deze dagen. Zoals bekend is Kroes niet de enige die zich moet verantwoorden. Haar voormalige baas, ex-Commissievoorzitter José Manuel Barroso, heeft ook een onderzoek aan zijn broek gekregen. Dat hij niet meer de enige is die op het matje wordt geroepen, zal hem deugd doen. Onlangs liet hij in een brief aan Juncker zijn ongenoegen blijken over het feit dat alleen zijn zaak nader werd bekeken, terwijl vergelijkbare zaken bij andere commissarissen ongemoeid werden gelaten. Al noemde hij Kroes niet, het ontging niemand op wie zijn woorden betrekking hadden. Barroso voelde zich gediscrimineerd.

    Welke sancties kan de Europese Commissie opleggen? In het ergste geval kunnen de oud-commissarissen gepakt worden in de portemonnee door hen te korten op het pensioen. Barroso (60) ontvangt sindskort al een pensioenuitkering van 7000 euro per maand. Of daarin gesneden wordt, is niet aan het ethisch comité. Dat orgaan kan namelijk zelf geen beslissingen nemen, maar rapporteert slechts aan de EC. Aangezien het comité door de Commissie zelf is samengesteld, laat de slager zijn vlees in dit geval keuren door zelfgekozen keurmeesters. In het verleden heeft dat tot opmerkelijke benoemingen geleid. Zo had de Fransman Michel Petite jarenlang zitting in de ethische commissie, terwijl hij als lobbyist actief was voor onder andere tabaksgigant Philip Morris.


    "Aangezien het ethisch comité door de Europese Commissie is samengesteld, laat de slager zijn vlees keuren door zelfgekozen keurmeesters"

    Lijst wordt langer en langer

    Naast Barroso en Kroes, neemt Die Zeit ook voormalig commissarissen Karel de Gucht en Viviane Reding op de korrel. Na verantwoordelijk te zijn geweest voor Europese handel, ging De Gucht aan de slag ging bij AccelorMittal en telecomaanbieder Proximus. Reding heeft zich onder andere verbonden aan een IT-concern. Aan het rijtje kunnen nog minstens twee namen worden toegevoegd. Vorige week werd bekend dat de Deense commissaris van Klimaat, Connie Hedegaard, tussen 2010 en 2014 zitting neemt in de nieuwe duurzaamheidsraad van Volkswagen. De in opspraak geraakte autofabrikant verwacht van mensen als Hedegaard en de Belgische oud-premier Yves Leterme het beste duurzaamheidsadvies te krijgen.

    Critici als Corporate European Observatory stellen dat Hedegaard zich leent voor greenwashing. Volgens de Deense is het een onbetaalde functie en komt de adviesraad slechts tweemaal per jaar bijeen. Het is daarmee inderdaad maar zeer de vraag of er wezenlijke veranderingen doorgevoerd worden dankzij de raad, of dat Volkswagen haar gedeukte imago wil herstellen.

    Reagerend op de kritiek gaf Hedegaard wel toe te lobbyen voor de Deense koel- en verwarmingsapparatuurproducent Danfoss, waarvoor ze daags voor het verstrijken van haar afkoelperiode begon. Ze wilde er al eerder aan de slag, maar de Europese Commissie deed haar het dringende advies om een verzoek daarvoor in te trekken. Formeel heeft Hedegaard niets fout gedaan, maar zoals Die Zeit opmerkt is de baantjescaroussel gefundenes Fressen voor eurosceptici, die nu een nog grotere stok hebben om mee te slaan.

    Eurosceptici hebben nu een nog grotere stok om mee te slaan

    Iemand die wél onjuist heeft gehandeld is de Oostenrijkse Benita Ferrero-Waldner. Al eerder was bekend dat er regels waren overtreden, maar vrijdag onthulde de Volkskrant de naam van de commissaris.  De Europese Ombudsman oordeelde in juni hard over deze zaak, die door een anonieme bron was aangedragen. Via een rechter wist Ferrero-Waldner af te dwingen dat het rapport werd geanonimiseerd. De Ombudsman schuwde harde kwalificaties niet en oordeelde dat Barroso zich schuldig had gemaakt aan wanbestuur door ongekend mild op te treden. De Oostenrijkse ex-commissaris had nooit voor de Spaanse windmolenexporteur Gamesa mogen werken, zo kort nadat ze was afgetreden. De functie raakte direct aan haar voormalige portefeuille, en Ferrero-Waldner accepteerde deze bovendien terwijl de afkoelperiode nog niet was verstreken.

    De kleine stapjes van de Commissie

    Ironisch genoeg is het debat over strengere lobbyregels alweer grotendeels voorbij, juist nu het debat over lobbyende oud-commissarissen steeds heviger wordt. Na maanden discussie presenteerde Frans Timmermans vorige week het Commissievoorstel om het Europese Transparantieregister aan te scherpen. Het was een van de speerpunten die Juncker bij zijn aantreden had aankondigd. Op de persconferentie weigerde Timmermans echter in te gaan op de actuele zaken rond zijn voorgangers.

    Volgens Timmermans wordt de huidige vrijwillige aanmelding voor lobbyisten in het register de facto een verplichte registratie, doordat alleen geregistreerde lobbyisten toegang krijgen tot commissarissen en hun hoogste stafleden en andere privileges. Het voorstel betrekt voor het eerst ook de Raad van Ministers. Dit orgaan bleef tot nu toe geheel buiten schot in alle lobbyregels. De hoogste vertegenwoordigers van de huidige en volgende halfjaarlijkse voorzitter zullen eveneens alleen lobbyisten ontvangen die zijn geregistreerd.

    Geen grote hervormingen, zoals sommigen hadden gehoopt, maar kleine verbeteringen

    Het voorstel van Timmermans werd maar lauw ontvangen. Geen grote hervormingen, zoals sommigen hadden gehoopt, maar kleine verbeteringen. Belangrijke onderdelen van Europese instellingen blijven buiten de overeenkomst. Vooral het gebrek aan bereidwilligheid van de permanente afvaardiging van lidstaten om zich aan te sluiten, is een grote omissie. Veel Europees beleid wordt immers in dit verband voorbereid en afgekaart.

    Europees Parlement

    De bal ligt nu bij het Europees Parlement, dat zich mag uitspreken over het voorstel. Het Parlement leverde deze week al gretig kritiek op de Commissie over de aanpak van haar voormalige leden. Barroso en zijn in opspraak geraakte collega’s werd crimineel gedrag verweten. Het Parlement zou met niets minder genoegen nemen dan met een stevige aanscherping van de gedragsregels voor Commissarissen.

    Er wordt dus een grote mond opgezet richting de Europese Commissie, maar zodra het over de eigen regels betreffende belangenverstrengeling gaat, is het Parlement ineens poeslief voor zichzelf. Een stemming over een voorstel om de regels flink aan te scherpen, opgesteld onder leiding van de Duitser Sven Giegold (Groenen), werd vorige maand voor onbepaalde tijd uitgesteld. De grote fracties, zoals de sociaal-democraten, de christen-democraten en de liberalen, kunnen niet leven met belangrijke delen van het voorstel. Zo mogen parlementariërs geen nevenfuncties meer hebben en moeten ook zij zich onderwerpen aan een afkoelperiode van twee jaar.


    "Het Europees Parlement zet een grote mond op tegen de Commissie, maar is poeslief voor zichzelf"

    Voorstanders van de strenge regels hopen nu delen van het voorstel in een heel ander voorstel te kunnen gieten. Met amendementen willen zij ervoor zorgen dat het parlement gehouden is aan strengere regels. Waarom het via deze route wel zou lukken om een meerderheid te vinden, is echter onduidelijk.  

    Nu er meer dan ooit aandacht is voor belangenverstrengeling in de EU, verschuilt de Europese Commissie zich, zijn de lidstaten onwillig zich aan enige regels te onderwerpen en is het Europees Parlement boos op anderen terwijl het wegloopt voor haar eigen verantwoordelijkheid. Munitie genoeg voor eurosceptici.

    Over de auteur

    Pieter van der Lugt

    Gevolgd door 170 leden

    Pieter van der Lugt (1990) studeerde politicologie aan de Radboud Universiteit. Tijdens zijn studie zette hij zijn eerste sta...

    Lees meer

    Volg deze auteur
    Dit artikel zit in het dossier

    De #Lobbycratie

    Gevolgd door 272 leden

    Leven we in een lobbycratie of is lobbyen een wezenlijk element van een gezonde democratie? Zeker is dat de lobbywereld wordt...

    Lees meer

    Volg dossier

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid