Paneldiscussie tijdens het BVPA-congres.

    De Beroepsvereniging van Public Affairs hield vorige week donderdag een congres over transparantie. Nu lobbyregels voor de deur staan die transparantie afdwingen, moeten de lobbyisten voor de verandering eens voor zichzelf opkomen.

    Stilte. Het publiek in het Haagse theater Diligentia geeft geen krimp. De cabaretière van dienst probeert met alle macht iets van interactie uit de zaal af te dwingen. Verder dan wat tenenkrommende uitwisselingen komt het alleen niet. Nu moet het openen van congressen voor de meeste cabaretiers al broodklus zijn, maar bij leden van de Beroepsvereniging voor Public Affairs  (BVPA) valt er donderdag wel erg weinig eer te behalen. De lobbyisten lijken het liefst in hun natuurlijke habitat te blijven aan het begin van hun congres: stil en ver weg van de spotlights. Toch weet de grappenmaakster uiteindelijk enige — al dan niet gespeelde — ontspannenheid af te dwingen bij de toehoorders.

    Het verloop van de openingsact van het congres sluit wonderbaarlijk goed aan bij het centrale thema van de middag: hoe lobbyisten omgaan met transparantie. Het tweejaarlijkse congres van de lobbyistenvereniging draagt de veelzeggende titel Transparantie: tipje van de sluier of dekmantel?  Na de eerste schrik en wat krampachtige houding over de externe druk voor meer openheid over de activiteiten lobbyisten, ziet de sector langzaamaan in dat het allemaal wel wat transparanter mag.

    De nieuwe toegeeflijkheid komt vooral voort uit zelfbehoud

    Die houding is niet alleen ingegeven door een intrinsieke motivatie. De nieuwe toegeeflijkheid komt vooral voort uit zelfbehoud. Als de beroepsvereniging één ding wil voorkomen, dan is het een geheel aan slecht doordachte maatregelen met grote belemmeringen voor lobbyisten. Het risico daarop wordt alleen maar groter als men de hakken koppig in het zand blijven zetten. Een beetje meeveren met de wensen van buiten is de beste strategie om erger te voorkomen.

    Lobbystrategie

    Desondanks moet de sector nu uit zijn schulp kruipen. De roep om lobbyregels vanuit de samenleving, media en politiek noodzaakt de lobbyistenvereniging te lobbyen voor haar eigen belangen. ‘De beroepsgroep voelde zich wel een beetje overvallen door de externe wens tot transparantie,’ licht Jaap Jelle Feenstra, voorzitter van de BVPA, na het congres telefonisch toe. Sinds zijn aantreden anderhalf jaar geleden ziet hij een verandering bij de leden. De lobbyisten willen goede maatregelen nu wel omarmen, al blijven ze waken voor een groots opgezet lobbyregister.

    De lobbyistenvereniging is nu genoodzaakt te lobbyen voor haar eigen belangen

    Het is een geluid dat hij ook op het podium laat horen. Nu het kabinet en de Tweede Kamer op weg zijn naar concrete lobbyregels is de lobbystrategie van de beroepsgroep duidelijk. ‘Als BVPA hebben we gezegd: “we verwelkomen praktische en effectieve voorstellen.” De goede verstaander hoort daar een licht defensief element in.’ Toch wil de vereniging niet alleen tegenhouden. Een lobbyparagraaf zit men nu ook wel zitten, al kan dat te maken hebben met het feit dat minister Dijsselbloem het al aan de financiële sector heeft opgedrongen. Tijdens de discussie in de zaal noemt een lobbyist voor een grote bank de lobbyparagraaf een ‘hot item’ in zijn werkkring. Zelf ziet hij de voordelen er ook wel van in.

    Concurrentie dwarsliggen

    Als het gaat om het opkomen voor de eigen belangen, helpt het beklijvende beeld van een old-boys network dat in de achterkamertjes beleid afkaart, niet mee. Maar een dergelijk stereotiep beeld biedt een bijeekomst van de beroepsverenging echter niet: al voorafgaand het congres valt in de lobby van het theater vlakbij het Binnenhof op hoeveel jonge leden er zijn. Ze zijn nauwelijks te onderscheiden van de universele homo burocraticus die het straatbeeld in het centrum van Den Haag bepaalt. Van het aandeel aanwezige vrouwen kan menige andere beroepsgroep ook nog wel wat leren.

    De lobbyisten doen het in sommige opzichten dus beter dan de buitenwacht wellicht denkt. Zelf vinden lobbyisten dat ze ook op het gebied van transparantie al meer dan voldoende doen. Dat wordt duidelijk als deelnemers van het congres via een app worden bevraagd over het thema van de dag. Lobbyisten geven een zichzelf een dikke 8 op de vraag hoe transparant ze te werk gaan. Toch blijven er redenen om het achterste van de tong niet te tonen aan buitenstaanders. Vooral de tegenstanders moeten niet wijzer worden gemaakt door openbaarheid. ‘In alle eerlijkheid, als ik het de concurrentie moeilijker kan maken met strengere wet- en regelgeving die ons niet treft, dan laat ik het niet na om daarvoor te strijden,’ laat een lobbyist uit de zaal zich ontvallen.


    "Zelf vinden lobbyisten dat ze ook op het gebied van transparantie al meer dan voldoende doen"

    Weerstand tegen lobbyregister

    Op de vraag hoe transparantie het beste bevorderd kan worden, kiest slecht 9 procent van de deelnemers voor een lobbyregister. Het overgrote deel ziet meer in het openbaar maken van agenda’s van bewindspersonen, politici en hoge ambtenaren. Om duidelijk te maken dat de BVPA helemaal niets ziet in een omvangrijk lobbyregister, wordt zelfs uit het buitenland hulp ingevlogen. De voorzitter van de Oostenrijkse beroepsvereniging van lobbyisten, Peter Köppl, mag het podium beklimmen en uitleggen aan welk gedrocht hij sinds enkele jaren is gehouden.

    Het Oostenrijkse lobbyregister is geen onbevlekte ontvangenis geweest; het is uit een schandaal geboren. Tussen 2000 en 2007 zijn hooggeplaatsten, tot en met de regering aan toe, betrokken geweest bij grootschalige corruptie. Een zaak die nog altijd loopt. Enkele maanden geleden werden zestien mensen formeel aangeklaagd, waaronder de voormalig minister van Financiën.

    Om duidelijk te maken dat de BVPA helemaal niets ziet in een omvangrijk lobbyregister, wordt zelfs uit het buitenland hulp ingevlogen

    Als we Köppl mogen geloven heeft heeft het schandaal de Oostenrijkse lobbyisten geen goed gedaan. Talloze uitzonderingen van groepen die niet verplicht zijn zich te registreren zijn het gevolg, nutteloze informatie, een hoop bureaucratie. Het systeem komt inderdaad nogal onbeholpen over en wekt de indruk dat politici en lobbyisten worden ontslagen van de taak om buiten de formele regels transparant te zijn. De boodschap aan de toehoorders moge inmiddels duidelijk zijn.

    Sociale controle moet veel beter

    Geen lobbyregister dus; vooral de politici moeten openheid van zaken geven. Zij moeten hun agenda’s openstellen en verantwoorden met wie ze waarover spreken. Tijdens een van de drie deelsessies worden de lobbyisten echter ook op hun eigen verantwoordelijkheid aangesproken. De eminence grise van de Nederlandse lobbywereld, Rinus van Schendelen, stelt dat het droevig gesteld is met de onderlinge sociale controle binnen de lobbysector. De hoogleraar van de Erasmus Universiteit verwijst naar de ledenenquête van 2014: Slechts 8 procent van de leden gaf toen aan te geloven dat anderen zich aan de gedragscode van de BVPA hielden. Van Schendelen hoort in de coulissen allerlei roddels, maar klachten worden nooit formeel aangekaart.

    Anne Scheltema Beduin van Transparency International valt Van Schendelen bij. ‘Voor leden zijn er nu te weinig prikkels om klachten in te dienen. Sociale controle werkt goed bij een gesloten beroepsgroep als advocaten. Het werkt daar niet perfect, maar klachten worden daar wel echt gemaakt. De BVPA is daartoe niet in staat.'  Scheltema Beduin, die zichzelf lobbyist noemt, roept haar collega’s ook op om open te zijn over hun werk. Zich niet meer verschuilen tijdens een verjaardagsfeestje wanneer gevraagd wordt wat ze doen. Wie af wil van de schimmigheid rond de eigen beroepsgroep moet allereerst ophouden met verhullende functienamen als governement relations manager.


    Jaap Jelle Feenstra

    "Alle instrumenten die we intern hebben, moeten we oppoetsen en tegen het licht houden."

    Het is te hopen dat de boodschap niet aan de beroepsgroep voorbij gaat. Slechts een handvol lobbyisten is bij de deelsessie aanwezig. Het overgrote deel is meer geïnteresseerd in deelsessies die nauwelijks iets met transparantie te maken hebben. Bij de BVPA is de oproep desondanks niet aan dovenmansoren gericht. Volgens Feenstra wordt er gewerkt aan de eigen maatregelen: ‘Alle instrumenten die we intern hebben, moeten we oppoetsen en tegen het licht houden.’  Met een aangescherpte gedragscode en een functionerende beroepscommissie moet een ‘niet-vrijblijvende kwaliteitsslag’ worden gemaakt. Of dat voor de buitenwacht genoeg is moet blijken.

    Het overgrote deel is meer geïnteresseerd in deelsessies die nauwelijks iets met transparantie te maken hebben

    Meer Europa

    Na alle discussie over transparantie is het einde van het congres gegeven aan een grote naam. Voormalig voorzitter van de Europese Raad Herman van Rompuy mag de middag afsluiten. De speech van de Belg heeft geen betrekking op het thema van de dag, maar is een analyse die in alle Europese media al maanden door talloze deskundigen is gemaakt. Van Rompuy is dus weinig origineel wanneer hij alle problemen afgaat: de vluchtelingencrisis, de groeiende ongelijkheid, de kloof tussen volk en elite, en de euro.

    Voor Van Rompuy is 'meer Europa' het devies, want zonder zouden we allang in de afgrond zijn gestort. De oplossingen van de Europese leiders mogen niet altijd even mooi zijn, maar ze hebben wel gewerkt: zie de vluchtelingendeal en de afgewende euro-crisis. Buiten de muren van theater Diligentia mag het geen populair geluid zijn, de lobbyisten bieden een gewillig oor. Al zit er aan hun bereidheid te luisteren een grens: Van Rompuy wordt midden in zijn verhaal rigoureus afgebroken door de dagvoorzitter. De spreektijd zit erop en de kinderen moeten afgehaald bij de crèche. De overblijvers keuvelen met bier en bitterballen nog wat na.    

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid