'Stoppen is duurder dan doorgaan.' Als de JSF later van de plank gekocht wordt. De Rekenkamer geeft de JSF rugdekking, met losse flodders.

    Op verzoek van demissionair minister van Defensie Hans Hillen onderzocht de Algemene Rekenkamer de kosten en gevolgen van drie beleidsopties in het hoofdpijn dossier Joint Strike Fighter (JSF). Doorgaan met het project, of stoppen met testen, maar doorgaan met ontwikkelingsfase of helemaal stoppen en de JSF - ook wel F-35 - van de plank kopen. Conclusie? Alle opties hebben zo hun risico’s en alle opties kosten geld. Selectief shoppen voor politici in het rapport van de Rekenkamer. Wat als Nederland doorgaat met het huidige beleid (dus testen en ontwikkelen van de JSF)? De Rekenkamer geeft aan dat het voorzetten van het huidige beleid zo zijn risico’s heeft: “Ongewijzigd voortzetten van het huidige beleid loopt vast op een gebrek aan financiële ruimte voor de vervanging van de F-16. Deze ruimte, momenteel nog € 4,05 miljard, is onvoldoende voor 85 toestellen, en eveneens voor 68 toestellen (het huidige aantal F16’s). Ook een lager aantal jachtvliegtuigen dwingt de Koninklijke Luchtmacht tot andere uitgangspunten voor de operationele inzet.”
    Wat als Nederland stopt met de testfase? De Rekenkamer: “Terugtrekken uit de testfase achten we een niet voor de hand liggende optie omdat dit voor de Staat per saldo alleen nadelen oplevert, zowel op functioneel gebied, als in tijd en geld.”

    Stoppen met de JSF

    Wat als Nederland zich helemaal terugtrekt uit het JSF-project en een toestel van de plank koopt? “Een keuze voor terugtrekken uit het JSF-programma en aankoop van een ander toestel ‘van de plank’ is vanwege de gevolgen op de aspecten functionaliteit, tijd en geld alleen rationeel te maken als daarbij de uitgangspunten van de huidige operationele inzet van de Koninklijke Luchtmacht heroverwogen worden.” Dat zou bijvoorbeeld kunnen beteken dat Nederland niet meer aan vliegmissies in het hoogste geweldsspectrum kan meedoen. Het ambitieniveau van de Nederlandse krijgsmacht en haar ‘top guns’ loopt zo een flinke deuk op.
    Hillen JSF
    Hillen ziet ook een JSF-project op kleinere schaal zitten

    Selectieve Hillen

    Demissionair minister Hillen zal niet ontevreden zijn met het rapport. Het oordeel van de Rekenkamer is te lezen in het voordeel van volledige voortzetting van het JSF-project, de voorkeur van het Ministerie van Defensie. In zijn reactie geeft Hillen aan dat hij met instemming kennis heeft genomen van de conclusie van de Rekenkamer dat stoppen met de testfase geen voor de hand liggende optie is. De alternatieven, zoals zelf testen, zijn duurder. Daarnaast wijst hij er op dat een groot deel van de testkosten al gemaakt zijn. Twee testtoestellen zijn inmiddels aangeschaft.
    Volgens de minister heeft het wel consequenties. “De totaal gereserveerde 4,5 miljard euro is niet voldoende voor de aanschaf van de geplande 85 F-35 toestellen of 68 toestellen”, het huidige aantal F16’s. De minister ziet 56 toestellen wel als haalbaar, maar met minder operaties tegelijkertijd en kortere missies. Door de enorme aanslag die de F35 doet op het budget van de krijgsmacht, moeten de operationele doelstellingen van de krijgsmacht bijgesteld worden. Aankopen van andere wapensystemen moeten uitgesteld of geannuleerd worden.
    Op de bevindingen over het volledig stoppen met het project en later van de plank een JSF kopen, reageert de minister niet. Wellicht, omdat dat de deur open houdt voor discussie over een ander vliegtuig dan de F-35.

    Selectieve VVD

    Voor de VVD staan er geen opvallende nieuwe conclusies in het rapport. VVD-Kamerlid Han ten Broeke: "Het rapport is kraakhelder. Uitstappen is duur. Doorvliegen met de huidige F-16 toestellen is zo mogelijk nog duurder. En met het beschikbare budget voor de vervanging van de F-16 zal goed moeten worden gekeken hoe de ambities van de luchtmacht zich verhouden tot onze beperkte financiële mogelijkheden. Dat is aan een nieuw kabinet en daarover wordt nu onderhandeld en doen wij dus geen uitspraken.''

    Selectieve SP

    De SP voelt zich juist gesterkt door het rapport. SP-Kamerlid Jasper van Dijk: "Het Rekenkamerrapport is een steun in de rug voor de tegenstanders van de JSF. Er blijkt uit dat elke optie met grote onzekerheid is omkleed.”
    Van Dijk vindt stoppen de beste optie. “Doorgaan kent enorme onzekerheden, vooral vanwege ontwikkelingen in de VS.” Het SP-Kamerlid doelt daarmee op de kostenstijgingen, grote vertragingen in het project en gebreken.
    “Het draagvlak voor de JSF is minimaal. Dat stoppen ook geld kost, heb ik altijd erkend. Dat is logisch, omdat we er al zo ver in zitten. Maar die kosten zijn afgerond 150 miljoen tegen aanschafkosten van 4 miljard euro. Dat is dus veel lager.”
    Jasper van Dijk Voor SP-Kamerlid is het duidelijk: stoppen met de JSF
    Hoe nu verder
    Van Dijk van de SP pleit voor debat over de krijgsmacht voordat er nieuwe straaljagers worden aangeschaft. “We moeten eerst een debat voeren over de taken van de krijgsmacht en tezijnertijd bezien hoe we de F-16 gaan vervangen. Eerst dat debat in plaats van rücksichtlos een straaljager aanschaffen. Ik ga ervan uit dat de PvdA ook vasthoudt aan de motie om te stoppen met de JSF. Het minste dat het kabinet kan doen is een nieuwe vergelijking van alle kandidaten voor de opvolging van de F-16.''
    Voorstanders van de JSF kunnen de redenatie van Van Dijk ook omdraaien. Rücksichtlos stoppen met de JSF zonder debat over de krijgsmacht lijkt op weggooien van geïnvesteerd geld, zonder te weten of het nodig is.
    Groen Links blijft pleiten voor onderzoek over hoe het parlement in de fuik van de JSF is beland. “Het is hoog tijd om eindelijk écht goed zicht te krijgen hoe we in dit miljardenverslindende project verzeild zijn geraakt”, zo zegt Groen-Links fractievoorzitter Bram van Ojik. “Hoe zijn de kosten de afgelopen tien jaren zó uit de hand gelopen, wat zijn realistische verwachtingen voor het verdere verloop van dit project en hoe voorkomen we in de toekomst dat we deelnemen aan projecten die zo de mist ingaan?”

    Regeerakkoord

    De onderhandelingen tussen de PvdA en de VVD over een regeerakkoord schijnen in de afrondende fase te zijn beland. Kijkend naar de verkiezingsprogramma’s staan de twee partijen op het gebied van defensie lijnrecht tegenover elkaar. De PvdA wil nog een extra miljard euro bezuinigen op de krijgsmacht. VVD wil niet verder bezuinigen. ‘Socialisten’ Spekman en Samsom vliegen liever een tijdje door met de F16. Rutte en de JSF-lobby zetten volle bak in op de F-35.
    Het rapport van de Rekenkamer kan daar verandering brengen in de patstelling. De PvdA wil het rapport eerst goed bestuderen alvorens uitspraken te doen. Fractievoorzitter Diederik Samsom  gaf onderweg naar de onderhandelingstafel aan dat het ging om “relevante informatie, waar we naar gaan kijken.”

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Krijn Schramade

    Gevolgd door 216 leden

    Krijn Schramade (1980) krijgt een jaar na de val van Lehman Brothers (2008) de tegenwoordigheid van geest om zijn veilige lev...

    Volg Krijn Schramade
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    JSF

    Gevolgd door 117 leden

    De Joint Strike Fighter (JSF) is als een black box. Het is onduidelijk wat de beoogde vervanger van onze F-16's gaat kosten. ...

    Volg dossier