© Matthias Leuhof

Kleine privébeleggers, vermogende families en multinationals: allerlei geldschieters zien profijt in de zorg voor senioren. Zo neemt het beleggen in luxe villa’s voor ouderen met dementie de laatste jaren enorm toe. Brochures beloven rendementen van 7 procent of meer. Maar hoe zit het met de kwaliteit van de zorg? Dit is deel 2 van een serie over zorgvoorzieningen voor kwetsbare ouderen.

Dit stuk in 1 minuut
  • In de afgelopen jaren stegen de investeringen in vastgoedobjecten voor opvang, verzorging en verpleging van (vermogende) senioren. Ging het in 2013 nog om 100 miljoen euro, in 2019 was dit al 1,25 miljard euro. 
  • Rijke families als Zeeman (textiel) en Bosman (transport) maar ook investeringsmaatschappijen als Value8 en Gilde Healthcare steken miljoenen in particuliere woonzorg voor ouderen met dementie.
  • Grote Franse en Belgische beursgenoteerde concerns kregen door overnames een flink deel van de Nederlandse zorgmarkt in handen.
  • Follow the Money onderzocht de inspectierapporten van zestien particuliere woonzorgbedrijven. Dertien van hen moesten al na een eerste inspectieronde maatregelen nemen om hun zorgverlening op orde te brengen. Sommige bedrijven doen daar jaren over.
  • Dit is het tweede deel van een serie over luxe zorgvilla’s voor ouderen met dementie. Dit is deel 1.
Lees verder

Stel, je hebt 10.000 euro om opzij te zetten. Voor de studie van de kinderen of die wereldreis waarvan je al jaren droomt. Maar op de bank levert het niets op. Beleggen? Op internet stuit je op de ene na de andere aanbieding. Neem de site eurogroei.nu, daar vind je een brochure van het IMMO Zorgwoningfonds, een beleggingsfonds voor institutionele beleggers, maar ook privépersonen kunnen er terecht. Deelname is vanaf 10.000 euro en je mag een ‘gemiddeld exploitatierendement van 7,2 procent op jaarbasis’ verwachten. Het gemiddelde totaalrendement per jaar is zelfs 7,8 procent. Dat is niet mis. De fondsbeheerder heeft een vergunning van de toezichthouder Autoriteit Financiële Markten (AFM). Verder zie je dat er klinkende namen als Deloitte en PwC bij betrokken zijn, als accountant en fiscaal adviseur. Er is zelfs een advocatenkantoor voor het toezicht. Oogt gedegen.

Wat is dit IMMO Zorgwoningfonds precies? De brochure telt zestien pagina's, dus je gaat er eens goed voor zitten. Het fonds zal beleggen ‘in een drietal particuliere woonzorgcomplexen in de plaatsen Brummen, Warnsveld (Gelderland) en Gouda’. In totaal tellen de drie complexen 77 zelfstandige appartementen. De brochure bevat schitterende plaatjes van monumentale gebouwen in het groen. Het pand in Brummen staat op het landgoed Klein Engelenburg, gesticht in 1835 en in 2001 uitgeroepen tot rijksmonument. Huis ter Weegen in Warnsveld is een klassiek herenhuis, gebouwd in 1848. En het St. Jozefpaviljoen in Gouda is een voormalig rooms-katholiek ziekenhuis, gebouwd in 1929 en helemaal gerenoveerd. De foto’s, de omschrijvingen: je krijgt bijna zin om er later zelf te gaan wonen.

Beleggingsfonds IMMO voorziet verdubbeling van het aantal dementerenden en een toename van geriatrische aandoeningen 

Hoe werkt de belegging? De drie panden koopt IMMO voor 26,9 miljoen euro van Domus Magnus, een aanbieder van particuliere woonzorg. Domus Magnus huurt ze vervolgens alle drie voor een periode van vijftien jaar weer van IMMO. De appartementen verhuurt Domus Magnus dan aan – zo staat het in de brochure – ‘senioren met een (grote) zorgbehoefte’. Dat is vaag, maar het hoofdstuk ‘De zorgwoningmarkt in Nederland’ biedt meer informatie: het gaat om ouderen met dementie. Een groeimarkt: IMMO voorziet een ‘verdubbeling van het aantal ouderen met dementie binnen dertig jaar en een toename van geriatrische aandoeningen.’ 

Eigenlijk beleg je via het IMMO Zorgwoningfonds dus indirect in zieke ouderen. Klinkt een beetje gek. Maar ja, een rendement van 7,2 procent vind je nergens anders. Je pakt de telefoon en belt het informatienummer dat in de brochure staat.

Domus Magnus: specialisten zijn beter in vastgoedbeheer

Domus Magnus zegt in een reactie dat het eigen panden heeft afgestoten omdat het beheer van vastgoed beter bij specialisten kan liggen: ‘Wij huren nu al onze locaties van professionele vastgoedorganisaties, zoals de Holland IMMO Group en bijvoorbeeld pensioenfondsen. Wij betalen marktconforme prijzen, passend bij onze locaties.’

Lees verder Inklappen

Beleggen in zorgcomplexen voor ouderen met dementie. Waar komt dat vandaan? Ook op deze vraag geeft de IMMO-brochure antwoord. Het heeft allemaal te maken met de door de overheid in 2006 in gang gezette marktwerking in de zorg. In 2015 werd daarnaast de langdurige zorg hervormd: meer individuele verantwoordelijkheid voor de cliënt en zijn naasten, en minder snel naar een verzorgingshuis of verpleeginstelling. Zorg en wonen zijn sindsdien meer gescheiden en daar spelen particuliere woonzorgaanbieders op in. Zorg wordt betaald uit een pgb of via het zorgkantoor uit een zorgpakket; huur en servicekosten betalen ouderen zelf.

Volle spaarpot

Ouderen met alleen een AOW-uitkering zijn niet zo aantrekkelijk. Maar ondernemers zagen al snel dat er een grote groep ouderen is met niet alleen een aardig pensioen, maar ook een volle spaarpot. De markt werd nog aantrekkelijker toen het kabinet-Rutte III – na een uiterst succesvolle lobby en een manifest van het duo Hugo Borst en Carin Gaemers – voor de ouderenzorg 2,1 miljard euro extra toezegde. En daar profiteer je ook als belegger van. Zo staat in de brochure van het IMMO Zorgwoningfonds: ‘De woonzorgexploitanten zullen in de aankomende jaren profiteren van de extra middelen [..], waardoor de zorgomzet stijgt en er extra ingezet kan worden op kwaliteit.’

Ondernemers liepen aanvankelijk nog niet echt warm om te investeren in zorgcomplexen, maar de laatste jaren is het een booming business. Dit bevestigen recente cijfers van vastgoedadviseur Capital Value in Utrecht. Bedroegen de investeringen in zorgvastgoed in 2013 nog 100 miljoen euro, in 2019 liepen ze op tot 1,25 miljard euro.

Manon Kuipers, zorgvastgoedadviseur van Capital Value, zegt dat het na de crisis begon: ‘Beleggingen in hotels, retail, logistiek en woningen stonden onder druk. De zorgvastgoedmarkt vormt een categorie met een zeer interessant rendement risicoprofiel. Investeringen daarin zijn met name de laatste jaren enorm toegenomen.’ Kuipers ziet het beleggingsvolume jaarlijks toenemen met 20 tot 30 procent.

‘Het risico op leegstand is bij zorgcomplexen aanzienlijk minder dan bij bijvoorbeeld winkelpanden’

De huidige voorraad aan locaties voor ouderen met dementie is ontoereikend. Met alleen de aankoop en verbouwing van panden kom je er niet. Steeds meer ontwikkelaars richten zich daarom op de ontwikkeling en bouw van nieuwe zorgcomplexen, wat volgens Kuipers een belangrijke bijdrage levert aan het terugbrengen van de tekorten op die markt. ‘Met name institutionele beleggers hebben meer belangstelling voor nieuwbouwcomplexen,’ zegt ze. Die grote partijen steken hun geld het liefste in panden met langdurige huurcontracten van vijftien tot twintig jaar. ‘Het risico op leegstand is bij zorgcomplexen aanzienlijk minder dan bij bijvoorbeeld winkelpanden. Zorgvastgoed levert een langjarige, stabiele cashflow.’

Het investeringsklimaat is aantrekkelijk voor beleggers in binnen- en buitenland. Dit heeft volgens Kuipers te maken met onder meer de demografische ontwikkelingen (steeds meer ouderen) en de zekerheden die het Nederlandse zorgstelsel biedt. Grote partijen zijn, volgens haar, het Belgische beursgenoteerde Aedifica en Cofinimmo. Voorbeelden van grote Nederlandse partijen zijn het Bouwinvest Dutch Institutional Healthcare Fund en het Achmea Dutch Health Care Property Fund.

Dossier: Zorgcowboys

In dit dossier gaan we op jacht naar zogenoemde zorgcowboys: gehaaide ondernemers, listige consultants en graaiende managers die zichzelf verrijken door misbruik van de wet- en regelgeving. Ze maken onze zorg veel duurder dan nodig is.

Lees verder Inklappen
Inschrijven

Terug naar Domus Magnus. De zorglocaties zien er prachtig uit, maar hoe staat het er met de zorg? Het bedrijf belooft zijn bewoners ‘persoonsgerichte zorg in een veilige omgeving’, en ‘vaste gezichten en duidelijke routines zorgen voor een veilig gevoel’.

Weinig verstand van dementie

Maar van die vaste gezichten merkt de moeder van Monique niets. Zij woonde van 2016 tot en met 2018 op de locatie in Brummen, een van de investeringspanden van het IMMO Zorgwoningfonds. Aanvankelijk was er een goede manager die de zorg op orde wilde brengen, maar volgens Monique werd die de laan uitgestuurd omdat hij daaraan te veel geld wilde spenderen. ‘Daarna zijn er zeven of acht managers geweest. Als je ze de hand had geschud, waren ze alweer weg.’ Ze merkte dat het personeel weinig verstand had van dementie. Haar moeder verpieterde op haar kamer, waar andere dementerenden soms opeens binnenliepen. ‘Daar werd ze bang van.’ De familie kaartte meerdere keren problemen aan, zoals het kwijtraken van de was en het onveilige gevoel van moeder. Er kwam geen reactie van Domus Magnus.

Moniques moeder betaalde 5200 euro per maand voor wonen en zorg. ‘De kosten werden niet uitgesplitst, ik had het gevoel dat we alleen voor het vastgoed betaalden.’ Uiteindelijk verhuisde ze naar een andere instelling. In een reactie zegt Domus Magnus dat het een ‘casus uit 2016-2018’ is ‘waarbij de betreffende situatie sindsdien is opgelost’. En: ‘Onze ervaring is dat het contact met de bewoners en hun familieleden zeer persoonlijk en transparant verloopt [..] Families die een klacht willen bespreken, nodigen wij altijd uit voor een gesprek.’ Domus Magnus zegt te streven naar continuïteit in de personeelsbezetting: ‘Hierin is de laatste jaren verbetering gekomen. Het vasthouden van zorgpersoneel blijft evenwel een aandachtspunt, zoals bij alle zorgorganisaties. Wij willen de zorg aanbieden met eigen personeel en huren zo min mogelijk zzp’ers in.’

Op de website belooft Domus Magnus in te staan ‘voor de hoogste kwaliteit van zorg en welzijn. Daarvoor leggen we verantwoording af aan instanties als de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd.’ Die Inspectie blijkt uitermate kritisch over de geleverde zorg. Bezoeken van IGJ-inspecteurs leiden steevast tot kritische rapporten. In 2016 wordt een Domus Magnus-locatie zelfs onder verscherpt toezicht gesteld, een zware maatregel die de Inspectie niet zo niet zomaar neemt.

Woonzorgorganisatie Domus Magnus: een zorgenkind van de Inspectie

De in Haarlem gevestigde woonzorgorganisatie Domus Magnus is een van de oudste aanbieders van particuliere zorgvilla’s. Het bedrijf begon in 2004 en beschikt nu over zestien complexen, het ene nog fraaier dan het andere. Eind dit jaar gaat vestiging zeventien open: een klassiek herenhuis aan de Maliebaan in Utrecht. Domus Magnus belooft haar bewoners ‘kwalitatief hoogwaardige zorg’ en ‘bijna’ dagelijks ‘leuke uitjes en recreatieve activiteiten’. Met woonservicekosten vanaf 3000 euro per maand mogen de bewoners het een en ander verwachten. Maar hoe goed is de zorg?

Een blik op de website van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) leert dat Domus Magnus een zorgenkind is. Een reeks rapporten legt een lange lijst tekortkomingen bloot. Die zijn soms zo ernstig dat bijvoorbeeld de locatie in Baarn in de zomer van 2016 zes maanden onder verscherpt toezicht wordt geplaatst. De Inspectie vraagt de Domus Magnus-directie de verbeteringen die zij opdraagt in Baarn ook door te voeren bij alle andere locaties. Maar als de Inspectie bijna twee jaar later een bezoekt brengt aan het verzorgingshuis De Uylenburgh in Amsterdam treft ze daar dezelfde problemen. De zorgverleners bejegenen de bewoners weliswaar ‘persoonlijk, respectvol en beleefd,’ maar het zorgplan wordt bijvoorbeeld niet structureel met de cliënt en zijn vertegenwoordiger besproken, en de zorgdoelen zijn niet specifiek beschreven.   

Van de zestien normen die de IGJ onderzoekt, voldoet De Uylenburgh er ‘grotendeels’ aan vier

Van de zestien normen die de IGJ onderzoekt, voldoet De Uylenburgh er ‘grotendeels’ aan slechts vier. De inspecteurs concluderen dat er ‘onvoldoende vermogen tot leren en verbeteren aanwezig is’. Ook twee andere locaties voldoen niet aan alle eisen, waardoor de inspectie een ‘aanwijzing’ geeft: Domus Magnus krijgt opnieuw zes maanden de tijd om orde op zaken te stellen. De opdracht is om de cliëntendossiers aan te pakken en de kwaliteit en veiligheid van de zorg te waarborgen.

Vrijheidsbeperkende maatregelen

In het najaar van 2018 bezoeken de inspecteurs vier andere locaties van Domus Magnus. Zijn de zaken nu wel op orde? Nee. Zo ziet de Inspectie dat zorgverleners ‘lang achtereen over zorgproblemen rapporteren zonder hierop actie te ondernemen’. Ook krijgen bewoners vrijheidsbeperkende maatregelen opgelegd, terwijl er geen verklaringen van wilsonbekwaamheid zijn en uit de dossiers niet blijkt welke afwegingen bij de vrijheidsbeperkingen een rol speelden.Ook is niet duidelijk of er, en zo ja welke, artsen bij zo’n maatregel betrokken waren.

De Inspectie legt Domus Magnus nu een ‘last onder dwangsom’ op: Voor elke week dat de dossiers niet op orde zijn, betaalt de zorgaanbieder 2000 euro tot een maximum van 20.000 euro. 

In januari 2019 bezoeken de inspecteurs onaangekondigd locaties in Baarn, Haarlem en Hilversum. Het blijkt de goede kant op te gaan, maar de zorgverleners rapporteren nog altijd te veel over algemeenheden: ‘Belangrijke signalen bijvoorbeeld over het uitspugen van medicatie worden niet consequent vastgelegd en gedocumenteerd.’ Toch ziet de IGJ dat er voldoende punten verbeterd zijn waardoor Domus Magnus uiteindelijk niets hoeft te betalen. Om te kijken of de verbeteringen van blijvende aard zijn, zou de IGJ in de loop van dit jaar Domus Magnus opnieuw controleren. Daar is het nog niet van gekomen.

Meer tempo

Domus Magnus zegt in een reactie dat het bedrijf in 2004 ‘in eerste instantie’ is opgericht als ‘luxe woonconcept voor ouderen’. Vanaf 2015 ziet het bedrijf een verschuiving in ‘onze ouder wordende bewonerspopulatie’, waarbij de zorgvraag is toegenomen en ook vaak complexer is geworden. Domus Magnus erkent dat ze onder druk van de Inspectie een ‘inhaalslag’ maakte: ‘We moesten in relatief korte tijd van organisatie die mooie huisvesting levert, transformeren naar een zorgorganisatie met alle eisen van dien. Daar hebben we enkele jaren over gedaan, waarbij de toezichthouder veelvuldig meekeek en ons in 2018 maande om meer tempo te maken. Dat is gebeurd.’

Het bedrijf heeft een ‘kwaliteits- en behandelteam’ opgericht om de toegenomen zorgzwaarte op te vangen. ‘Ook zijn er nieuwe medewerkers geworven, met kennis en expertise passend bij de veranderende organisatie.’ Zo is er tegenwoordig een specialist ouderengeneeskunde die per cliënt de complexiteit van de zorg beoordeelt. Hierdoor zijn in 2018 ‘gemiddeld twee à drie potentiële bewoners niet opgenomen’ en zijn acht bewoners ‘actief uitgeplaatst’, schrijft Domus Magnus in het jaarverslag van 2018.

Lees verder Inklappen

Behalve grote investeerders, zijn er ook vermogende families die beleggen in zorgvastgoed. Zo is Navitas Capital, het investeringsvehikel van de textielfamilie Zeeman, al vanaf het begin betrokken bij Domus Magnus. Om de financiële positie van het bedrijf te verbeteren (zie het kader hierboven) stortten de aandeelhouders recent nog eens 3,5 miljoen euro.

‘Maximaal genieten’

Ook de Bonita Groep van de familie Bosman stapte in het zorgvastgoed, met een speciaal voor dat doel opgerichte vennootschap: de Leyhoeve. Eind 2016 verleende de gemeente Groningen een omgevingsvergunning voor de bouw van een groot zorgcomplex aan de Europaboulevard. 

Door een lokale ontwikkelaar was de gemeente geattendeerd op een project in Tilburg, waar de Leyhoeve ook een enorm zorgcomplex voor 55-plussers bouwde: 200 luxe appartementen en 85 ‘zorgsuites’. ‘Je wilt comfort, leuke mensen om je heen, lekker eten, sporten, zwemmen, fietsen of gewoon de deur achter je dichttrekken om een paar weken weg te gaan. Je wilt aandacht voor de grote en kleine dingen die het leven de moeite waard maken. Kortom: je wilt maximaal kunnen genieten. Met – als het nodig is – zorg binnen handbereik, zodat je met een gerust hart naar de toekomst kunt kijken,’ adverteert de Leyhoeve. Om te kunnen genieten is het complex voorzien van een zwembad, fitness, wellness, horecavoorzieningen en een ‘scala aan clubjes en activiteiten’. Dat vindt de gemeente Groningen ook wel iets voor het hoge Noorden. Vlak bij station Europoort is nog wel een mooie plek. 

Nog geen twee maanden na de opening verkoopt de familie Bosman het zorgcomplex voor 85,3 miljoen aan het Amerikaanse Heitman

Op maandag 8 oktober 2018 opent minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport het immense gebouw. ‘Ik ken de Leyhoeve al uit Tilburg, maar er gaat niets boven Groningen. De Leyhoeve is een ongelooflijk mooi complex waar iedereen gewoon het leven leidt zoals hij dat wil. Dit is wat ik zou kiezen voor mijn ouders,’ zegt hij bij het doorknippen van het lint met een grote, rode schaar. 

Nog geen twee maanden daarna verkoopt de Bonita Groep het complex voor 85,3 miljoen euro aan het Amerikaanse Heitman, een van de grootste vastgoedbeheerders ter wereld. En Heitman koopt in oktober 2019 ook de Leyhoeve in Tilburg. Koopprijs: 84,7 miljoen euro. Daarvoor al kocht Heitman grote ‘pakketten’ appartementen in Amsterdam. Hoeveel winst de Bonita Groep maakte met de verkoop van beide Leyhoeve-complexen is niet bekend.

De eerder aangehaalde brochure van het IMMO Zorgwoningfonds richt zich ook op de particuliere belegger. Voor vermogende Nederlanders is zorgvastgoed een lucratieve investering, zo blijkt.

Broer en zus ruiken buitenkansje

Het is 1 december 2015. De Larense notaris en afficheverzamelaar Martijn le Coultre, die eind 2019 uit het ambt zal worden gezet, heeft een druk dagje. Eerst maakt hij voor Pieter van Doorne en diens zus Caroline een hypotheekakte op orde, daarna de aktes rond de aankoop van vijf villa’s. Pieter van Doorne is Nederlands kampioen golfen voor senioren en tot 2014 bestuurder bij Booking.com; Caroline was actief in de bankensector en werkt voor private equity-bedrijf Egeria. De twee lenen privé 11.250.000 euro van de NIBC Bank. Voor dat bedrag kopen ze vijf villa’s van Stepping Stones, op dat moment een van de grootste aanbieders van particuliere zorgvilla’s voor ouderen met dementie. 

Als ervaren ondernemers ruiken broer en zus een buitenkansje. Al bij de koop weten ze dat ze de geïnvesteerde miljoenen dik terugverdienen: alle panden zijn de komende jaren verzekerd van huuropbrengsten. Er liggen langjarige huurcontracten met zorgaanbieder Stepping Stones uit Arnhem. Het is een sale and lease back-constructie die veel lijkt op die tussen het IMMO Zorgwoningfonds en Domus Magnus. Op de vraag hoe zijn woonzorgbedrijf bij de familie Van Doorne is uitgekomen, zegt Christiaan Sap, directeur van Stepping Stones: ‘Wij zijn nooit op zoek naar beleggers. Het is omgekeerd, op de een of andere manier weten zij ons te vinden.’ Externe partijen stappen volgens Sap in de zorg omdat traditionele financiers als banken en woningcorporaties zich er steeds meer uit terugtrekken. Sap stelt dat Stepping Stones de verkoopopbrengst van de villa’s heeft gebruikt om de financiële positie te verbeteren. Ook zou een deel van de opbrengsten naar zorg zijn gegaan. 

Stepping Stones is een van de oudste aanbieders van luxe zorgvilla’s. Drie jaar na de oprichting in 2007 kreeg het bedrijf zorginvesteerder Gilde Healthcare aan boord. Deze private equity-partij uit Utrecht stak volgens de website Vardetun in 2010 vijf miljoen euro in Stepping Stones en werd daarmee minderheidsaandeelhouder. 

In april 2019 verkochten Gilde Healthcare en Christiaan Sap hun aandelen aan het Franse zorgconcern Korian. Over de prijs wil Sap niets zeggen – alleen dat hij Stepping Stones ‘met een plusje’ heeft verkocht. ‘Maar dat mag ook wel na al die jaren hard werken en de risico’s die ik de afgelopen jaren op me heb genomen.’ Gilde Healthcare reageerde niet op e-mails en ingesproken boodschappen.

Fransen op overnamepad

Franse bedrijven zijn in Nederland op overnamepad. Naast Korian is het eveneens beursgenoteerde Orpea bezig aan een opmars. Orpea is eigenaar van Thuismakers, een bedrijf dat zorgvilla’s aankoopt en ontwikkelt voor zusterorganisatie Wonen bij September, die tien locaties heeft en tien die in aanbouw zijn of binnenkort opengaan. Het zijn kleinschalige woonvoorzieningen in Best, Boxtel, Ede, Emmeloord, Heerenveen, Hilversum, Muiden, Rozenburg, Schiedam en Stoutenburg. Van tien naar twintig locaties voor ouderen met dementie; een snelle uitbreiding.

Vrijwel onopgemerkt hebben twee Franse ondernemingen ruim honderd particuliere zorgvilla’s in handen gekregen

Orpea nam in 2018 ook de zorgketen Dagelijks Leven over. Dit bedrijf exploiteert 51 kleinschalige woonvoorzieningen voor ouderen met dementie. Negen locaties zijn in aanbouw.

Ook Korian groeit als kool. Na de aankoop van Stepping Stones vorig jaar, volgden de overnames van elf locaties van de Blueprint Group en negen van het Gouden Hart. En heel recent werd Rosorum toegevoegd. Deze Arnhemse aanbieder heeft vijf luxe zorglocaties, verdeeld in residenties en villa’s. Op de website zegt Korian dat het eind 2021 vijftig locaties in Nederland zal hebben. Vrijwel onopgemerkt hebben twee Franse beursgenoteerde ondernemingen – Orpea en Korian – ruim honderd particuliere zorgvilla’s in handen gekregen. En dat aantal zal nog groeien.

Op het overnamepad: 118 buitenlandse partijen in 18 maanden

In 2018 stelt minister Hugo de Jonge (VWS) nog dat overnames door buitenlandse ondernemingen incidenteel zijn. In antwoord op Kamervragen na de overname van ouderenzorgketen Dagelijks Leven door het Franse Orpea, zegt De Jonge: ‘Er gelden geen specifieke regels ten aanzien van overnames door buitenlandse partijen.’ 

Uit gegevens van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) blijkt dat tussen januari 2018 en juli 2019 118 keer een buitenlandse partij betrokken was bij een overname-aanvraag: 86 keer bij mondzorg en 7 keer bij langdurige zorg (waaronder ouderenzorg ). Een overname moet voldoen aan de regels van de NZa en de Autoriteit Consument en Markt (ACM). Maar de toets is te beperkt, schrijft de NZa op haar website: ‘Wij hebben geen bevoegdheden om te toetsen of overnames gevolgen hebben voor de kwaliteit en de betaalbaarheid van de zorg zelf. Wij vinden dat zo’n zorginhoudelijke toets er wel zou moeten komen.’

Zorgkantoren kunnen tegen een overname bezwaar maken, maar dat heeft in de praktijk weinig effect. Zorgkantoor DSW ondervond dat in 2018, bij de overname van Dagelijks Leven door het Franse Orpea. ‘De belangrijkste reden dat wij hier bezwaar tegen hebben aangetekend is dat uiteindelijk het overnamebedrag terugverdiend moet worden. Dat kan óf door hogere tarieven te hanteren voor zorgkantoren en zorgverzekeraars óf door cliënten minder zorg te bieden dan voorheen. Beide varianten vinden wij onwenselijk. Daarbij wilde Dagelijks Leven geen inzicht geven in de overnameprijs,’ zegt de woordvoerder van DSW. Als het zorgkantoor deze bezwaren telefonisch doorgeeft aan de NZa, krijgt het te horen dat er geen grond is om een overname tegen te houden als de procedures goed zijn gevolgd. ‘De NZa begreep onze punten wel, maar kon er niets mee.’ 

Op dit moment zijn de NZa en de ACM nog beide verantwoordelijk voor het goedkeuren van een overname. Sinds april 2016 ligt er een wetsvoorstel van minister Edith Schippers om deze taak volledig bij de ACM neer te leggen. Dit zou volgens haar de effectiviteit van het markt- en mededingingstoezicht vergroten. Het is niet duidelijk wanneer het wetsvoorstel wordt behandeld.

Lees verder Inklappen

Recent publiceerden drie onderzoekers van de Radboud Universiteit en de Universiteit Utrecht de, volgens hen, eerste academische studie over de opkomst van particuliere verzorgingshuizen; een verschijnsel dat bijna volledig onbelicht is gebleven. Eind 2019 telden zij 274 particuliere verpleeghuizen; 12,2 procent van het totaal. Na 2015 verdubbelde het aantal particuliere aanbieders. Volgens de onderzoekers zou één van de redenen de hervorming van de Wet Langdurige Zorg kunnen zijn, de wet die wonen en zorg van elkaar scheidde. Slimme ondernemers zagen een gat in de markt en begonnen luxe wooncomplexen voor zorg aan huis. 

In een recent verkennend onderzoek naar particuliere woonzorgaanbieders schrijft het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) dat de winst vooral komt uit het verhuren van vastgoed en het aanbieden van aanvullende services als eten en drinken, schoonmaak en onderhoud van het pand. Uit onderzoek van Follow the Money blijkt dat de zorgbedrijven per maand tussen de 800 en 6000 euro vragen. Veelal betalen bewoners voor een all in-pakket, waardoor onduidelijk is waarvoor precies ze hun geld neertellen. Uit een overzicht van Stepping Stones – vrijwel de enige zorgaanbieder die bereid was voor Follow the Money bedragen uit te splitsen – blijkt dat uit de servicekosten vooral het onderhoud van de gebouwen wordt betaald. Voor ‘welzijn’ (extra zorg) is maar 60 euro beschikbaar.

Aan de vrije markt hangt ook een risico. Want wat als een particuliere zorgaanbieder failliet gaat? Op 22 oktober 2019 krijgen de 44 oudere bewoners van woonzorgflat De Keizershof in de Utrechtse wijk Kanaleneiland tijdens het eten te horen dat ze weg moeten. Zij hadden weliswaar keurig hun huur betaald, maar zorgaanbieder de Blueprint Group, deed dat al maandenlang niet. De eigenaar van de flat daagde de uitbater voor de rechter en won de zaak. Het consumentenprogramma Radar besteedde er op 2 december 2019 aandacht aan.

Eerder al, in mei 2019, kondigt Joris van Wijk, directeur van de Blueprint Group, aan dat een andere locatie – in Schalkhaar, een dorp ten noordoosten van Deventer – dichtgaat. De leiding is er niet in geslaagd voldoende huurders te vinden voor zorgappartementen in het voormalige gemeentehuis. Familieleden moeten voor de bewoners, voor het merendeel ouderen met dementie, ijlings onderdak zien te vinden. ‘We zijn zelf op zoek gegaan naar een andere instelling, omdat we met deze organisatie niets meer te maken willen hebben,’ zegt Edwin Veltman in De Stentor. Voor zijn 96-jarige moeder vindt hij een plek elders. 

Tegen RTV Utrecht vertellen voormalige werknemers van Ontzorgd Wonen, dochterbedrijf van de Blueprint Group, dat de zorg er minimaal is. Ook zouden indicatiestellingen zijn aangepast om zwaardere cliënten toe te kunnen laten – die meer geld opleveren – terwijl daar niet genoeg gekwalificeerde medewerkers voor zijn.

Bij de Inspectie ligt een aantal locaties van de Blueprint Group onder een vergrootglas. Meerdere van hun verzorgingshuizen krijgen jaren achtereen bezoek van een inspecteur. Domaine Cauberg in Valkenburg voldoet twee jaar lang niet aan de normen. Zorghuis Roermond wordt eind 2018 onder verscherpt toezicht gesteld.

Dertien van de zestien zorgbedrijven die FTM onderzocht, moesten al na een eerste bezoek door de Inspectie ‘herstelmaatregelen’ treffen

Desondanks is Blueprint gewild bij investeerders. In de zomer van 2019 investeert Value8 4 miljoen euro in de Blueprint Group. Een andere investeerder is vastgoedbelegger SVE Group uit Loosdrecht. Nog geen jaar later is er alweer een nieuwe partij: in februari 2020 neemt het Franse Korian van Blueprint elf vestigingen over.

‘Herstelmaatregelen’

Follow the Money onderzocht van zestien particuliere woonzorgbedrijven de rapporten die de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) over hen schreef. De negatieve inspectierapporten van Domus Magnus en Ontzorgd Wonen blijken geen uitzondering te zijn. Dertien van de zestien door Follow the Money onderzochte zorgbedrijven moesten al na een eerste bezoek door de Inspectie ‘herstelmaatregelen’ treffen. Sommige bedrijven hebben er jaren voor nodig om hun zorg voor ouderen met dementie op orde te krijgen.

Ook bij het Haarlemse woonzorgbedrijf Domus Magnus duurt het lang voordat het kan voldoen aan alle eisen van de Inspectie. Het verbeteren van de zorg vergt veel investeringen, zo blijkt uit de jaarrekening van 2019: een verlies van bijna drie miljoen euro. Met een herstelplan hoopt de directie dit jaar weer zwarte cijfers te schrijven. Goed nieuws is dat aandeelhouder Navitas Capital – het investeringsbedrijf van de familie Zeeman – vertrouwen houdt. Navitas stortte 3 miljoen euro bij om de verliezen te compenseren. De fictieve belegger met zijn 10.000 euro, van het begin van dit verhaal, hoeft zich niet ongerust te maken. Domus Magnus kan zijn huurpenningen aan het IMMO Zorgwoningfonds voorlopig nog wel betalen.

Dit schrijft Domus Magnus in reactie op vragen van Follow the Money:

Judith Spanjers
Judith Spanjers
Werkte 22 jaar voor Omroep Gelderland. Doet voor FTM onderzoek naar winsten en fraude in de zorg.
Gevolgd door 572 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Siem Eikelenboom
Was eerder onderzoeksjournalist bij Zembla, Nova en Het Financieele Dagblad, waar hij meewerkte aan de Panama Papers.
Gevolgd door 1636 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren