Maakt Plasterk de grootste bestuurlijke blunder van zijn leven?

Vandaag debatteert de Tweede Kamer over de decentralisatie van taken van het rijk naar gemeentes. De grootste operatie van het kabinet Rutte is zeer slecht voorbereid, maar Plasterk zet door. ‘Het kabinet is er enkel op gericht om de bezuinigingen te halen.’

De lijst van criticasters is ellenlang. Het Centraal Planbureau, de Raad van State, de Kinderombudsman, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, de OESO; allemaal waarschuwen zij voor het te hoge tempo waarmee minister Ronald Plasterk de decentralisatie wil doorvoeren, die een bezuiniging zal moeten opleveren van 1,5 miljard euro voor het Rijk. De minister van Binnenlandse Zaken slaat echter alle kritieken in de wind en lijkt maar een doel voor ogen te hebben: de eindstreep van 1 januari 2015 halen. Aan deze lange lijst werd vorige week nog de kritiek van De Algemene Rekenkamer toegevoegd. In hun Verantwoordingsonderzoek uitte de controleur van het Rijk de zorg of de 403 gemeenten wel klaar zijn voor deze stelselherziening. Het advies van de Algemene Rekenkamer om in oktober nog eens te evalueren of de zogenoemde decentralisatie van zorg en werk wel ‘haalbaar en verantwoord’  is, werd door de minister niet ter harte genomen. ‘Ik voel daar niets voor’, antwoordde minister Plasterk in een reactie zonder opgaaf van redenen.

Gebrek aan regie

‘Een gemiste kans’, zo drukt het collegelid van de Algemene Rekenkamer Arno Visser zich aanvankelijk wat voorzichtig uit. Visser heeft grote twijfels over de voorbereiding en de organisatie van de decentralisatie. En met een goede reden. In aanloop naar het rapport dat vorige week verscheen was zijn onderzoeksteam opzoek naar een overzicht van de bedragen die gemoeid zijn met decentralisatie. Visser: ‘Dat overzicht was bij geen enkel ministerie aanwezig en hebben wij dus zelf bij elkaar moeten zoeken.’ Het bleek 17 miljard euro groot te zijn. ‘Een duidelijk gebrek aan regie’, constateert Linda Voortman, Tweede Kamerlid namens GroenLinks. Een verwijt dat ze ook in de Haagse wandelgangen hoort terugkomen: ‘Zelfs directies onder hetzelfde ministerie weten niet van elkaar wat ze aan het doen zijn. Wat is dan nog het nut dat iemand [minister Plasterk, red.] deze operatie coördineert?’
‘Zelfs directies van hetzelfde ministerie weten niet van elkaar wat ze aan het doen zijn'
‘Een black box’ noemt Arno Visser de stelselherziening. Het gaat om 800.000 burgers die zorg nodig hebben en niemand die weet of de gemeenten er klaar voor zijn. ‘Het lijkt mij dan een logische aanbeveling om een evaluatiemoment in te lassen. Niet om de operatie uit te stellen, maar om zeker te weten dat de gemeenten het kunnen uitvoeren. Stel je voor dat we dat op 31 december nog niet zeker weten?’

Onverantwoord

Het is alsof de decentralisatie een vliegtuig is dat wil opstijgen en minister Plasterk is de piloot. Visser: 'Als je aan een vliegreis begint dan ga je als piloot eerst even langs de toren om te kijken of je hetzelfde op papier hebt staan en daarna loop je rond het vliegtuig en spreek je de collega’s aan boord om te kijken of alles in orde is. Dat doe de piloot niet om te voorkomen dat hij gaat vliegen, integendeel. Maar mocht er dan toch iets mis blijken te zijn, dan heb je nog tot januari de tijd om het aan te passen. En zo zien wij dat evaluatiemoment ook.' Minister Plasterk weigert echter om dat extra rondje om het vliegtuig te lopen, met tot gevolg – deze metafoor volgend - dat het vliegtuig kan neerstorten. ‘Onverantwoord’, vindt Voortman. ‘Het gaat om de zwaksten van de samenleving. Mensen die al op afstand staan. En als deze stelselherziening dan niet goed wordt doorgevoerd, zullen deze mensen nog verder op afstand komen te staan.’

Parlementaire enquête

Verschillende Kamerleden worden dan ook geconfronteerd met flashbacks. En wel aan de jaren negentig toen er een groot aantal onderwijsvernieuwingen werden doorgevoerd. Omdat deze vernieuwingen, op z’n zachts gezegd, niet helemaal gingen zoals beoogd, werd er in 2008 een parlementaire commissie ingesteld om te onderzoeken wat er fout ging. De conclusies? Er werden te grote risico’s genomen met kwetsbare groepen van mensen, de bewindslieden zouden teveel last hebben gehad van tunnelvisie en de politiek drukten de vernieuwingen door zonder te luisteren naar de signalen uit de omgeving.
Marijnissen vreest dat de decentralisatie tot een parlementaire enquete zal leiden
SP-voorzitter Jan Marijnissen wond er afgelopen zaterdag tijdens een interview met TROS Kamerbreed dan ook geen doekjes om. Hij vreest dat de overheveling van zorgtaken naar de gemeenten zal leiden tot een parlementaire enquête. En hij is niet de enige. Eerder voorspelde de PVV ook al een parlementaire enquête over de grootscheepse decentralisatie. GroenLinks Kamerlid Linda Voortman wil daar echter nog niet op vooruitlopen. ‘De voorbereidingen voor decentralisaties zijn nog niet allemaal afgerond, dus laten we er nu voor zorgen dat we het zorgvuldig regelen, dan dat er achteraf een parlementaire enquête moet komen.’

Op hoop van zegen

Want decentralisatie kan wel degelijk leiden tot betere en goedkopere zorg omdat gemeenten dichter bij de burger staan. Maar dat moet het wel zorgvuldig worden ingevoerd. Het blijft gissen waarom minister Plasterk vooralsnog geen evaluatiemoment wil inlassen in oktober. Voortman: ‘Wat steeds belangrijker is geworden bij de decentralisatie is de achterliggende doelstelling van bezuinigingen. Er moet en zal bezuinigd worden. Het is immers al ingeboekt op onze begroting. Dus gaat het kabinet door en zien ze wel waar het vliegtuig landt. Op hoop van zegen.’ De angst voor onbevallig nieuws zal zeker hierin mee spelen, maar diezelfde minister stelt in eerdere debatten ook dat de gemeenten goed zijn voorbereid. Vanwaar dan de vrees voor een tussentijdse evaluatie? Collegelid Arno Visser van de Algemene Rekenkamer wil zich hier niet verder over uit laten: ‘Dat moet je aan minister Plasterk vragen.’ Vandaag debatteert de Tweede Kamer over het Verantwoordingsonderzoek van de Algemene Rekenkamer. Wellicht dat iemand deze vraag aan minister Plasterk kan stellen.  

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Anne de Blok

Anne de Blok (1990) is overtuigd dat diepgravende onderzoeksjournalistiek het verschil kan maken. Behept met een gezonde dosi...