Macht bankenlobby brokkelt verder af

4 Connecties
2 Bijdragen

De bankenlobby zit in de hoek waar de klappen vallen. De val van het Holland Financial Center is het sluitstuk van een ontwikkeling die al in 2008 begon.

Alle hens aan dek voor de machtige Nederlandse bankenlobby. Het Holland Financial Center (HFC) houdt op te bestaan, zo werd gisteren bekend, nu de overheid afstand neemt van een sector die ons zoveel geld kost. En zoveel maatschappelijke onrust veroorzaakt. Reden is dat de publiek-private samenwerking binnen het instituut een “schijn van rolvermenging” met zich meebrengt. 
 
Het woord “schijn” uit het persbericht lijkt hier niet helemaal op zijn plaats. Een paar jaar geleden riep een topambtenaar van Financiën nog dat deelname aan HFC – opgericht in 2007 – gewenst was om zo ideeën op te doen voor “aanpassing van regelgeving”. Niet voor niets liet minister van Financiën Dijsselbloem (PvdA) zondag in Buitenhof al weten het vreemd te vinden dat er binnen de lobbyclub zo'n “vermenging van rollen en verantwoordelijkheden” is.    
 
Daarmee komt er een einde aan een tijdperk waarin politici, beleidsmakers, bankiers en financieel toezichthouders gezellig op de Zuidas samenkwamen, onder leiding van voormalig SNS-topman Sjoerd van Keulen. Minister Dijsselbloem, die met de tweede nationalisatie van een “systeembank” internationaal voor paal staat, wil niet meer bij de heren lobbyisten op schoot. 
 
“Bubbel van grootheidswaanzin”
Het is een van de meest zichtbare tekenen dat Den Haag het zat is. Zelfs VVD-kamerlid Mark Harbers zei gisteren tijdens het debat over SNS dat het “Nederlandse bankwezen ontwaakt uit een bubbel van grootheidswaanzin en vastgoedspeculatie” en dat de sector weer “dienstbaar” moet worden aan burger en bedrijf. Zelfs op het terughalen van bonussen bij Sjoerd van Keulen rust voor de VVD geen taboe. 
 
Hoe nieuw dat ook klinkt, de macht van de bankenlobby is al enige tijd tanende. Steeds vaker krijgt de sector niet haar zin, in tegenstelling tot voor de kredietcrisis toen allerlei voor banken positieve regelgeving geruisloos werd ingevoerd of regelgeving juist uitbleef. Denk bijvoorbeeld aan de zelfregulering rondom hypotheekverstrekking (GHF) die opzichtig heeft gefaald. De Tweede Kamer had geen idee wat zich afspeelde in de achterkamers, zo bleek ook uit de conclusies van de Commissie-De Wit, die onderzoek deed naar de kredietcrisis. 
 
Kamer buiten spel
Die Kamer liet zich in het wetgevingsproces zodoende effectief buitenspel zetten. Berucht is het voorbeeld van een Memorie van Toelichting waar complete passages letterlijk gedicteerd waren door de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB). Van ex-minister Wouter Bos en zijn voorganger was bekend dat zij Kamervragen voor antwoord regelmatig direct doorstuurden naar het NVB-lobbykantoor in Den Haag.
 
Maar vorig jaar is in weerwil van de lang bestaande verstrengeling tussen banken en Financiën, de bankenbelasting ingevoerd, ondanks pogingen van de NVB dat te verhinderen. En die belasting is ook nog eens verhoogd van de oorspronkelijke 300 naar 600 miljoen euro (verwachte opbrengst). Ander voorbeeld van de afbrokkelende macht is de Code Banken, die de banken het liefst als vorm van zelfregulering hadden behouden. Ook hier was de lobby zonder resultaat en is de governance code omgezet in wetgeving. 
 
“Er is sinds de crisis veel meer belangstelling voor regelgeving”, zegt oud SP-kamerlid en financieel specialist Ewout Irrgang. “Dat gebeurde vroeger in achterzaaltjes. Daar bemoeide niemand zich mee. De lobby gedijt zo natuurlijk veel beter dan met de schijnwerpers erop.”
 
Ruzie binnen de bankenlobby 
Wat ook niet helpt is dat de NVB intern versplinterd is geraakt. Over onderwerpen als herstel van de woningmarkt, bankenbelasting en regeldruk konden de bankiers het maar niet eens worden, zo meldde Het Financieele Dagblad vorig jaar. Dat was goed merkbaar toen Rabobank zonder overleg haar eigen plannen voor annuïteitenhypotheken presenteerde, wat vooral bij ING slecht viel. Ook met een onderwerp als financiering van hypotheken met pensioengeld ging de coöperatieve bank diametraal in tegen de wens van de NVB. De conflicten waren voor Rabobank zelfs aanleiding de contributie aan de NVB met een derde te reduceren tot 3,5 miljoen (op een begroting van 14 miljoen).  
 
Probleem is dat Rabobank zich verheven zou voelen boven de rest, omdat zij geen staatssteun nodig heeft gehad. Ook heeft Rabo zoals bekend moeite met het depositogarantiestelsel, waar gezonde banken opdraaien voor de schade veroorzaakt door de kleinere, meer risicovolle banken als de gevallen DSB Bank. Bovendien zou er onvrede bestaan bij de kleine en middelgrote banken, omdat ING haar invloed binnen de club zou willen terugdringen.     
 
Malle Boele
“Ik kan uit eigen waarneming bevestigen dat de banken sinds 2008 met hun eigen lobbyist in Den Haag vertegenwoordigd zijn”, zegt Irrgang. “Voor die tijd deed ook een grote speler als Rabobank de lobby alleen met de NVB.” Daar komt volgens het oud-kamerlid bij dat ABN Amro – en nu ook SNS – al een staatsbank is en daarmee niet noodzakelijkerwijs dezelfde belangen heeft als de private banken. “Het noopt in ieder geval tot enige terughoudendheid.” 
 
NVB-voorzitter Boele Staal heeft dikke pret met ABN Amro-bestuursvoorztter Gerrit Zalm
 
Dan is er nog het probleem van Boele Staal, voorman van de bankenlobby. Deze man roept al sinds 2008 dat er niets mis is met de banken – kijken en huiver, de fragmenten staan op Youtube – en presteerde het om een week voor de redding van SNS te zeggen dat banken geen sorry hoeven te zeggen, nu zij “orde op zaken” hebben gesteld. En passant liet Malle Boele weten dat de overkreditering niet de schuld is van banken, maar van een kredietverslaafde samenleving – slecht getimed en bezijden de waarheid
 
Voor Malle Boele die nog dit jaar afzwaait, is nog altijd geen opvolger gevonden. We gaan zijn eloquente, aantoonbaar onjuiste commentaar als curiositeit nog missen; commentaar dat grappig zou zijn als het niet tevens zo wereldvreemd en arrogant was.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Jan-Hein Strop

Gevolgd door 2090 leden

Freelance financieel-economisch journalist met grote belangstelling voor de werking, macht en gedrag van bank & verzekeraar.

Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren