© ANP

Dit is wat Max Verstappen ziet als hij zondag het F1-stratencircuit van Bakoe verlaat

Max Verstappen zal zondag aan de start grid verschijnen in Bakoe. Het is de tweede keer dat de hoofdstad van Azerbeidzjan het toneel vormt van een Formule 1-wedstrijd. Het land verschaft zich daarmee een wereldpodium, maar achter dit sportieve topevenement schuilt een minder glamoureus beeld. Van corruptie, financiële instabiliteit en schrale persvrijheid. FTM-redacteur Dennis Mijnheer verkende recent het terrein.

In het hart van Bakoe is de voorgevel van het vijfsterrenhotel JW Marriott Absheron alvast één grote Formule 1-poster. Politiemannen posten bij witte tenten in opbouw. Hoge hekken en solide betonblokken langs zes kilometer weg maken duidelijk dat hier binnenkort een race-evenement plaatsvindt. Al een maand voor aanvang komt de Grand Prix van Bakoe behoorlijk op stoom. Het is de tweede keer dat de stad het toneel is van een van de grootste sportevenementen ter wereld.

Dat gaat niet zonder slag of stoot. De nieuwe Formule 1-eigenaar, de Amerikaanse mediagigant Liberty Media, uitte eerder dit jaar kritiek op deze host, Bakoe. Hij gaf er blijk van dat hij het land liever kwijt dan rijk is, maar dat hij vastzit aan de nalatenschap van voormalig F1-eigenaar Bernie Ecclestone die het 10-jarige contract ter waarde van 400 miljoen dollar afsloot. De nieuwe topman Gref Maffei van Liberty Media ziet verder weinig toegevoegde waarde. ‘So we end up with races in places like Baku in Azerbaijan where they paid us a big race fee but it do nothing to build the long-term brand and health of the business,’aldus Maffei in Forbes.

Evenementenbureau

President Ilham Aliyev van Azerbeidjan weet dankzij dat contract de voormalige Sovjetrepubliek, ingeklemd tussen Iran, Georgië, Armenië, Rusland en de Kaspische Zee, in de internationale spotlights te presenteren. Een marketingoffensief dat hij al vaker met succes heeft toegepast. Aliyev wil graag het Sovjetverleden afschudden en een moderne, seculiere democratie presenteren. Hij hengelt daarvoor het ene na het andere Westerse topevenement binnen. Hetgeen steevast gepaard gaat met een paar prestigieuze bouwobjecten.

President Aliyev wil graag het Sovjetverleden afschudden

Zo organiseerde Azerbeidzjan in 2012 het Eurovisie Songfestival waarvoor de boulevard een paar kilometer werd doorgetrokken en de nieuwe concerthal Crystal Hall werd gebouwd. Het neveneffect: tienduizenden mensen raakten gedwongen hun huis kwijt vanwege de bouwwerken. Aliyev deed ook pogingen om de Olympische Spelen binnen te halen, maar dat was vergeefs. Wel wist Azerbeidzjan een paar grote alternatieve sportevenementen binnen de landsgrenzen te krijgen. Zo was Azerbeidjan in 2015 gastland van de eerste Europese Spelen en dit jaar Islamic Solidarity Games.

Bouwput Bakoe

Max Verstappen zal dit weekend langs de historische stadsmuren van het oude gedeelte van Bakoe racen. De route, die voert langs de 11e-eeuwse Maagdentoren, de imposante stadsmuren en het paleis van de vroegere Arabische heersers Shirvansjah, is een van de toeristische highlights van de stad. Het stadsdeel staat inmiddels op de Werelderfgoedlijst. Deze historische plekken krijgen te maken met prestigieuze bouwprojecten, zoals de Flame Towers, drie enorme wolkenkrabbers, het architectonische hoogstandje Heydar Aliyev Center, een van de langste boulevards ter wereld, en de hoogste nationale vlag. In 2010 kreeg Baku een vermelding in het Guinness Book of Records met de hoogste vlag ter wereld (162 meter hoog en een vlaglengte van 70 meter).

 

De bouwwoede is nog niet bekoeld. Alleen al aan de kilometerslange boulevard waar het Marriott Hotel staat, tel je al snel tien hijskranen, bij grote bouwprojecten. Een heel ambitieus bouwplan is er voor een nieuwe (woon)eilandengroep in de Kaspische Zee. Het project, waar al een voorzichtig begin mee gemaakt is, heeft de naam Khazar Islands. Het moet een soort Venetië worden bestaande uit 55 eilanden waar 1 miljoen mensen kunnen wonen. Een Formule 1-circuit ligt ook in de planning. Ook hier doet Aliyev aan een staaltje ‘wie heeft de grootste?’. Zo moet er aan de kust de hoogste wolkenkrabber ter wereld verrijzen: op de tekeningen heeft de Azerbaijan Tower een hoogte van 1050 meter. Het megaproject is nog in aanbouw.

Naast nieuwe plannen vinden er ook grootschalige renovatieprojecten plaats. De Formule 1-toeschouwer die iets van de gangbare route afwijkt, kan richting de stadswijk ‘Sovetski’ lopen. Tot voor kort een wijk met historische Sovjet-huizen, nu een groot bouwkavel waar afgelopen mei nog volop gewerkt werd aan nieuwe wegen en appartementencomplexen. Het neveneffect: bewoners worden voor een appel en een ei gedwongen om te verhuizen waarna hele wijken tegen de vlakte gaan om plaatst te maken voor nieuwbouw.

Afhankelijk van olie en gas

De statige boulevard en de parlementsgebouwen van Baku zijn bijna letterlijk gebouwd met oliedollars. Het land is een van de oudste producenten van olie. De oliedollars stroomden er in het begin van de twintigste eeuw al binnen via onder meer Shell, dat er toen al grote olievelden exploiteerde. Azerbeidzjan bevat ook een van de grootste gasvelden ter wereld: Shah Deniz, een veld van 1200 miljard kubieke meter. Dit gasveld wordt nu geëxploiteerd door een consortium onder leiding van oliegigant BP. Het gasveld is van grote geopolitieke betekenis voor Europa vanwege de mogelijkheid om zo minder afhankelijk te worden van Russisch gas. Een nieuwe gasleiding, de zogeheten Southern Gas Corridor, moet 3500 kilometer overbruggen via Georgië en Turkije om de toekomstige gasbehoefte in Europa te verzorgen.

Financiële (olie)crisis

Dat Azerbeidzjan een overvloed heeft aan olie en gas is overal in het land te zien – en te ruiken. Bij de toeristische bezienswaardigheden zoals de Burning Mountains lekt er letterlijk – brandend – gas door het gesteente. Onderweg zijn de ja-knikkers niet te tellen. En blijken de brandstofkosten on-Nederlands laag. Op het bord van een pompstation van AZPetrol valt te lezen dat een liter Euro 92 benzine 0,70 manat. Dat is omgerekend 0,37 eurocent. De premium-variant euro-95 kost omgerekend 0,60 euro.

Het land is en blijft sterk afhankelijk van de olieproductie, die bijna 41 miljoen ton in 2016 bedroeg. De sterk gedaalde olieprijs - van 100 dollar per vat begin 2014 naar minder dan 50 dollar momenteel – laat daardoor vervelende sporen na. De lokale munteenheid, de manat was gekoppeld aan de dollar, maar door de dalende olieprijzen was dat niet meer vol te houden. Het gevolg was devaluatie na devaluatie.

In mei was er zelfs een heuse default van de grootste bank van het land

Vanaf begin 2015 verloor de manat de helft aan waarde ten opzichte van de dollar. Dat is zelfs in de Ierse pubs Finnegan’s, schuin tegenover de Rolls Royce-dealer in Bakoe te merken. Een flesje Heineken kost daar inmiddels zes manat - ruim drie euro. ‘Dat was in 2014 nog vier manat,’ klaagt stamgast Denis die een glas lokaal bier Xirdalan voor zich heeft staan. ‘Alles wat geïmporteerd moet worden is bijna twee keer zo duur geworden.’

Niet alleen stamgasten maar ook bankdirecteuren merken de gevolgen van lage olieprijzen en devaluaties. In mei was er zelfs een heuse default van de grootste bank van het land. De Azerbaijan International Bank kon niet meer aan haar betalingsverplichtingen doen. Er wordt nu gewerkt aan een herstructurering van de schulden waarbij buitenlandse schuldeisers 20 procent dreigen af te moeten schrijven op hun schuldpapieren.

Persvrijheid

Kritiek wordt niet op prijs gesteld door het totalitaire regime van Aliyev. Dat ondervond onderzoeksjournalist Afgan Mukhtarli van Meydan TV, een onafhankelijk mediaplatform dat is aangesloten bij de gerenommeerde onderzoeksjournalisten van de Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP). Mukhtarli publiceerde regelmatig over corruptie bij Azerbeidzjaanse regeringsfunctionarissen en deed onderzoek naar de zakelijke activiteiten van Aliyevs familieleden. 

Kritiek wordt niet op prijs gesteld door het totalitaire regime van Aliyev

Hij vluchtte in 2015 met zijn gezin naar het aangrenzende Georgië om te ontkomen aan de heksenjacht op kritische journalisten. Maar ook daar bleek hij niet veilig. Eind mei werd hij in Tbilisi staande gehouden. Volgens Human Rights Watch is hij vervolgens gekidnapt. Hij kreeg hij een zak over zijn hoofd en werd er 10 duizend euro in zijn zakken gestopt. Een paar uur later werd de journalist aan de andere kant van grens, in Azerbeidzjan opgepakt, waar hij is aangeklaagd voor het illegaal de grens oversteken – zonder zijn paspoort wat verplicht is – geldsmokkel en verzet bij arrestatie. Hij is vooralsnog voor 90 dagen vastgezet.  

Muktharli is niet de enige journalist die in de problemen kwam na kritische publicaties. De Azerbeidzjaanse onderzoeksjournalist Khadija Ismayilova werd in 2015 tot 7,5 jaar veroordeeld vanwege vermeend machtsmisbruik en belastingontwijking. Het leidde tot een storm aan internationale kritiek, helemaal nadat ook mensenrecht-advocaat Amal Clooney, de vrouw van acteur George Clooney, haar verdediging op zich nam. De journaliste schreef in de jaren voor haar veroordeling meerdere verhalen over de bezittingen van Aliyev’s familieleden. Zo achterhaalde ze in 2010 dat Aliyev's 11-jarige zoon meerdere villa’s in Dubai ter waarde van 44 miljoen dollar op zijn naam had staan. Na haar onthulling pikte The Wall Street Journal dit ook op. Ismayilova onthulde vervolgens in 2012 de betrokkenheid van de dochters van president die een belang ter waarde van circa 200 miljoen dollar bleken te hebben in een lucratieve goud-en zilvermijn.

Corruptie

Zelfverrijking is ogenschijnlijk overal, en op ieder niveau. Zo werden er bij de grensovergang Georgië – Azerbeidzjan, genaamd ‘Red Bridge’ tassen vol sterke drank op de lopende band gezet toen ondergetekende de grenspost passeerde. De douane leek het allemaal prima te vinden. En het bleef niet beperkt tot de grens. In de internationale media zijn al talloze corruptiezaken in Azerbeidzjan beschreven variërend van het kopen van stemmen bij het Eurovisie songfestival tot de oliehandel.

Bij de grensovergang werden tassen vol sterke drank op de lopende band gezet

De Australische krant The Age en The Huffington Post toonden vorig jaar in een indrukwekkende longread aan hoe diepgeworteld de corruptie in het land is. Het draaide allemaal om het bedrijf Unaoil ook bekend als  ‘The Bribe Factory’ dat smeergelden betaalde om orders binnen te halen en concurrentiegevoelige informatie te verkrijgen over olie-en gas projecten in de Kaspische Zee. Onder meer Samsung, Rolls-Royce, Eni en het Schiedamse bedrijf SBM Offshore maakten gebruik van de ‘faciliterende’ diensten van Unaoil.

De corruptie is overigens niet voorbehouden aan multinationals. Ook de politie op straat heeft er een handje van. Ze staan met lokale ondernemers een babbeltje te maken, en pakken links en rechts – zonder te betalen - een döner-kebabje mee. Het summum volgde op de geheel rookvrije luchthaven van Bakoe. Daar kreeg ondergetekende het niet geheel belangeloze aanbod een sigaret op te steken – van een politieagent. ‘You can smoke on the toilet’ zegt hij, met een handgebaartje richting zijn broekzak. Oftewel, een paar manat betalen om stiekem een sigaret te roken.

 

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Dennis Mijnheer

Gevolgd door 1648 leden

Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.

Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren