© UN (CC BY-NC-ND 2.0)

Met vrouwen aan tafel zouden de vredesgesprekken in Syrië beter verlopen

    Wanneer vrouwen deelnemen aan vredesprocessen is er een stuk meer kans op een akkoord, dat bovendien ook langer standhoudt. Activisten in Syrië zetten daarom in op vrouwenrechten zodat vrouwen meer invloed krijgen op de vredesonderhandelingen in Genève. Mohammad Naciri, de directeur voor de Arabische staten van UN Women, licht de aanpak toe.

    Terwijl de oorlog in Syrië doorgaat, proberen activisten om de positie van vrouwen in het land te verstevigen. Ze willen Syrische vrouwen ondersteunen tijdens de oorlog, maar hopen op die manier ook meer ruimte voor vrouwen te creëren aan de onderhandelingstafel bij vredesgesprekken en bij de heropbouw van het land. Dat moet ook wel, want als vrouwen willen plaatsnemen aan vredesgesprekken zijn er steevast onvoldoende stoelen beschikbaar.

    Een van de organisaties die opkomt voor vrouwenrechten in Syrië is Women Now for Development. De onafhankelijke ngo zonder politieke of religieuze banden gaf volgens The Guardian aanvankelijk steun aan een aantal families in het rebellengebied van Syrië. Intussen groeide het uit tot een belangrijk netwerk dat zowel in Syrië als in Libanon actief is. Women Now for Development biedt vrouwen niet enkel psychologische steun, maar ook opleidingen als economische stimulans.

    Snellere en langdurige akkoorden

    Women Now For Development hoopt dat hun activisme ervoor zorgt dat Syrische vrouwen meer zullen worden betrokken bij de vredesgesprekken. Wereldwijd worden vrouwen immers nog steeds vooral gezien als slachtoffers van oorlogen en hebben ze maar een klein aandeel als het gaat over vredesonderhandelingen en veiligheid.

    De participatie van vrouwen in vredesprocessen zit in de lift, maar het gaat erg traag

    De VN deed in 2012 een steekproef van 31 grote vredesprocessen tussen 1992 en 2011 en stelde vast dat slechts twee procent van de belangrijkste bemiddelaars, vier procent van de getuigen en ondertekenaars en negen procent van de onderhandelaars vrouwen waren. Volgens een studie van UN Women uit 2015 zit de participatie van vrouwen in vredesprocessen in de lift, maar gaat dat wel erg traag.

    Desalniettemin is het belang van vrouwen voor vrede al lang duidelijk. Een analyse van veertig vredesprocessen sinds het einde van de Koude Oorlog maakt duidelijk dat wanneer vrouwen een sterke invloed hebben op de onderhandelingen, er een veel grotere kans bestaat op een akkoord dan wanneer zij maar matig betrokken worden.

    De participatie van vrouwen zorgt er ook voor dat een akkoord langer standhoudt. Met vrouwen heeft een overeenkomst twintig procent meer kans om langer dan twee jaar overeind te blijven, en 35 procent om langer dan vijftien jaar te duren.

    Betere onderhandelingen

    De VN zet sinds 2000 via Resolutie 1325 sterk in op het beschermen van vrouwen in gewapende conflicten en op hun participatie in vredesgesprekken. De resolutie mist volgens de VN haar effect niet. Sinds 2000 steeg het aantal vrouwen en genderexperts als onderhandelaars of ondertekenaars bij vredesprocessen substantieel.

    ‘Niet alleen is er daardoor meer aandacht voor gendergerelateerde onderwerpen tijdens beraadslagingen en akkoorden, er heerst ook een andere dynamiek waardoor de partijen sneller de onderhandelingen heropstarten wanneer een gesprek faalt,’ aldus het rapport.

    De Marokkaanse Mohammad Naciri is UN Women-directeur voor de Arabische staten. Hij zet zich al jarenlang in voor vrouwenrechten en legt vooral de nadruk op de participatie van vrouwen in vredesgesprekken.

    Hoeveel invloed kunnen Syrische vrouwen nu al uitoefenen op de vredesonderhandelingen?
    Naciri: ‘Bij “Track 1”, de officiële onderhandelingstafel in Genève, zijn er maar drie onderhandelaars van een twintigtal vrouw. Dat is minder dan een zesde en dus niet veel. Maar het is een begin, want er zitten pas sinds anderhalf jaar ook vrouwen aan de tafel.

    ‘Ze brengen inderdaad andere kwesties naar voren, zaken waar mannen zich minder of niet van bewust zijn'

    ‘Daarnaast hebben we de oprichting van het Women’s Advisory Board twee jaar geleden sterk ondersteund. Die groep bestaat uit twaalf vrouwen en adviseert parallel aan de officiële gesprekken de speciale VN-gezant voor Syrië Staffan de Mistura over hoe zij de onderhandelingen willen zien evolueren. De Mistura neemt die inzichten mee naar de officiële onderhandelingen.’

    Wat is het profiel van de drie vrouwen die betrokken zijn bij Track 1?
    ‘De een is een activiste, een andere professor. Ze begaven zich dus niet noodzakelijk al in de politieke arena voor hun deelname aan de onderhandelingen. En dat is maar goed ook. Het is erg belangrijk dat deze vrouwen ook verschillende maatschappelijke functies en socio-economische profielen hebben. De tafel moet zo inclusief mogelijk zijn om de verschillende visies en perspectieven te vertegenwoordigen.’

    Want vrouwen focussen ook op andere thema’s?
    ‘Ze brengen inderdaad andere kwesties naar voren, zaken waar mannen zich minder of niet van bewust zijn. Het gaat er vooral om een compleet beeld te krijgen van wat er te doen staat na de oorlog. Er zal altijd een deel van dat beeld ontbreken als meer dan de helft van de samenleving niet betrokken wordt bij die toekomstvisie.’

    Is het betrekken van vrouwen wel een prioriteit? Stel dat de oorlog in Syrië na meer dan zes jaar effectief aan zijn eind komt, zijn vrede en veiligheid dan niet de eerste zorgen? Bovendien kunnen ook mannen opkomen voor vrouwenrechten.
    ‘Dat klopt, maar niemand kan ons ervan overtuigen dat van de veertien miljoen Syrische vrouwen er geen enkele goed genoeg is om aan de onderhandelingstafel te zitten. We willen ook niet dat eender welke vrouw aan tafel zit omdát ze een vrouw is, we willen dat de juiste vrouw met het juiste perspectief invloed heeft. Om dezelfde reden is het even belangrijk om ook jongeren meer te betrekken bij vredesonderhandelingen, want de onderhandelingen worden steevast gevoerd door oudere mannen.’

    Zijn drie vrouwen reeds voldoende om impact te hebben?
    ‘Nee, nog niet. Hun stem en die van de Women’s Advisory Board worden niet gehoord als het gaat over vrede en vijandigheden.’

    Wat ligt hieraan ten grondslag?
    ‘We associëren veiligheid en oorlog nog steeds met mannen. Overal ter wereld heerst een patriarchale samenleving die vrouwen onderdrukt. En dat zit niet alleen in de harten en hoofden van mannen, maar ook in die van vrouwen. Ook vrouwen passen hun gedrag aan aan patriarchale normen. Vanuit die stereotype maatstaf laten ze veiligheid automatisch over aan mannen.’

    Waarom zouden we vrouwen moeten betrekken bij vredesprocessen?
    ‘Een Syrische vrouw zei tijdens een bijeenkomst: “Geef ons geen vleugels, want we zijn geen engelen. Net zoals mannen doden, doden wij vrouwen ook. En zoals mannen geweld uitlokken, doen wij dat ook. Daarom moeten mannen en vrouwen partners zijn in vrede, want ze waren ook partners tijdens de oorlog.” Er zit heel wat wijsheid in die uitspraak.

    ‘Veel vrouwen in traditionele gemeenschappen sporen hun mannen en familieleden aan om te doden en wraak te nemen. De belangrijkste recruiter van IS is een vrouw. En ook een van de mufti’s – degene die strijders het recht geeft om al dan niet te doden – van IS is een vrouw. Omdat vrouwen een rol spelen in de oorlog moeten ze ook deelnemen aan de gesprekken over vrede en veiligheid.

    "De Syrische vrouwen zullen vanzelf een belangrijke rol spelen in de heropbouw"

    Zijn overheden onvoldoende bereid om vrouwen inspraak te geven?
    ‘Veel conflicten gebeuren met non-state actors, partijen die geen overheid vertegenwoordigen. Het zijn religieuze groeperingen of stammen met erg conservatieve ideeën die de internationale gemeenschap niet altijd erkent. Op hun beurt erkennen zij ook de VN niet.’

    Moeten we dan vooral inzetten op die non-state actors?
    ‘Ja, op korte termijn wel, maar als we als samenleving willen leren uit onze fouten moeten we ook aandacht besteden aan onderwijs, religie, media en wetenschap. We hebben dit zelfs nog niet bereikt in landen waar geen oorlog of conflicten heersen.

    ‘In schoolboeken lezen we nog steeds zinnen als “mijn vader gaat op het veld werken, mijn moeder blijft thuis om te koken”. Als je kinderen van zeven jaar laat geloven in dit soort zinnen, groeien ze op met ideeën van superioriteit en inferioriteit. Dan is onrechtvaardigheid de norm.

    ‘Hetzelfde kunnen we zeggen over religieuze teksten. Die worden tot op de dag van vandaag steeds geïnterpreteerd door mannen. Samen met geleerden herlezen vrouwen de originele teksten en bieden ze een alternatieve interpretatie aan die toch de waarden van de godsdienst behoudt.’

    Zouden de gesprekken over Syrië succesvoller zijn als er niet drie maar tien vrouwen aan de onderhandelingstafel zaten?
    ‘Ik ben ervan overtuigd dat als vrouwen vanaf de start bij de onderhandelingen betrokken waren, het resultaat misschien niet anders zou zijn, maar het proces wel. Nu faalden de gesprekken meerdere keren en moesten ze telkens opnieuw worden opgestart. Waarschijnlijk hadden de gesprekken dan constanter verlopen.’

    Leidt het activisme ook naar meer vrouwenrechten na de oorlog?
    ‘Dat zal nog moeten blijken, maar dat vrouwen een belangrijke rol zullen spelen in de economische en maatschappelijke heropbouw van het land is zeker. Heel wat mannen zullen gesneuveld zijn tijdens de oorlog. De Syrische vrouwen zullen dus vanzelf een belangrijke rol spelen in de informele heropbouw van het land. Nu moeten we ervoor zorgen dat ze niet enkel ten dienste staan van de mannen die overblijven, maar ook zelf deelnemen aan de besluitvoering.’

    Willen Syrische vrouwen eigenlijk wel deelnemen aan de gesprekken?
    ‘Absoluut! Ze willen maar al te graag betrokken worden, en niet slechts een paar.’

    Wederhoor

    ‘Vrouwen geven advies, maar onderhandelen nog niet’

    Ook al zorgde de Women’s Advisory Board (WAB) in Genève voor een doorbraak voor de Syrische vrouwen, toch hadden vrouwenactivisten er volgens Syria Deeply ook heel wat kritiek op:

    • De vrouwen krijgen op die manier dan wel een adviesfunctie, maar zitten nog steeds niet aan de officiële onderhandelingstafel.

    • Er zitten ook supporters van Assad in het bestuur. De activisten pikken het niet dat zij advies geven over mensenrechten en de sancties tegenover het regime van Assad willen laten vallen.

    • De leden zouden onvoldoende voeling hebben met de leefwereld van de Syrische vrouwen omdat ze uit geprivilegieerde middens komen.

    Volgens Naciri werd er onlangs een oproep gelanceerd voor nieuwe leden zodat er voldoende diversiteit en variatie komt in het bestuur. Daarnaast benadrukt hij dat de WAB geregeld de Mistura ontmoet. Tijdens die gesprekken kunnen ze hun standpunten duidelijk maken, waarna de Mistura die meeneemt naar de officiële onderhandelingen.

    Naciri onderschrijft dat het inderdaad beter zou zijn mochten de vrouwen aan de officiële onderhandelingstafel kunnen zitten, “maar in tussentijd is dit beter dan helemaal geen toegang hebben tot de vredesonderhandelingen”.

    Lees verder Inklappen

    Kaja Verbeke volgde na haar Master Journalistiek aan de UGent de postgraduaat Internationale Researchjournalistiek van het Fonds Pascal Decroos. In 2015 werd haar reportage over de Mapuche-indianen uitgezonden in het programma Vranckx (Canvas), en trok ze langs verschillende steden met een bijhorende foto-expositie.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Apache

    Gevolgd door 319 leden

    Apache schrijft wat politici niet willen lezen. FTM en Apache werken samen en wisselen geregeld artikelen uit.

    Volg Apache
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren