© Matthias Leuhof

Minder urenregistratie maakt zorgfraude makkelijker

Het Openbaar Ministerie heeft opnieuw een nederlaag moeten incasseren in een rechtszaak tegen een verdachte zorgaanbieder. De bestuurders van RegioZorgWest zouden voor vier miljoen euro gefraudeerd hebben met persoonsgebonden budgetten (pgb’s). De rechtbank sprak ze vrij. De reden: de zorgkantoren en de Sociale Verzekeringsbank hadden toestemming gegeven om de zorg via een vast maandbedrag te declareren. De geleverde zorg hoefde niet per uur verantwoord te worden. Het gevolg: zorgfraudebestrijders hebben het nakijken.

Dit stuk in 1 minuut
  • Voor de tweede keer hebben rechters verdachte pgb-zorgaanbieders vrijgesproken van miljoenenfraude. Ditmaal ging het om de bestuurders van zorgbedrijf RegioZorgWest. Zij hebben te weinig zorg geleverd en onjuist gedeclareerd volgens de rechter, maar opzet kan niet worden bewezen.

  • Oorzaak: het advocatenduo Jaap-Willem Roozemond en Arjan de Haan wist in 2018 de hand te leggen op een gedoogconstructie uit 2014. Uit dit document blijkt dat zorgkantoren en de Sociale Verzekeringsbank toestemming hebben gegeven om het jaarlijkse zorgbudget door twaalf maanden te delen. Hierdoor hoefden pgb-aanbieders in hun facturen niet inzichtelijk te maken hoeveel uren zorg en welke zorg er daadwerkelijk is geleverd.

  • Al in 2012 constateerden de FIOD, het Openbaar Ministerie en de Inspectie SZW dat het toezicht op pgb’s lastig is en dat zorgkantoren geen zicht hebben op de geleverde zorg. Desondanks zijn oncontroleerbare vaste maandbedragen jarenlang goedgekeurd, met als gevolg dat het OM met lege handen staat in de aanpak van mogelijke zorgcowboys

Lees verder

3 december 2009. Tijdens een algemeen overleg bespreekt de Tweede Kamer de plannen voor het nieuwe financieringssysteem van de langdurige zorg. Voortaan wordt iedere cliënt ingedeeld in een ‘zorgzwaartecategorie’. Bij elke categorie hoort een zorgpakket met een vast maandbedrag, waarbij de zorgaanbieder en de cliënt samen bepalen waar het geld aan wordt besteed. Staatssecretaris Jet Bussemaker is blij met het nieuwe systeem. ‘Het ministerie van Volksgezondheid wil dat de zorgzwaartepakketten tot vermindering van bureaucratie leiden. Ik heb het al honderdduizend keer gezegd: de instellingen hoeven niet alle tijden te registreren. Het hoeft van ons op geen enkele manier op gedetailleerd niveau te worden verantwoord.’

Bussemaker sprak al jaren haar zorgen uit over de toenemende urenfixatie. ‘Het moet gaan over de beoogde uitkomsten van de zorg. Niet over minuten of uren zorg of ondersteuning die wordt geleverd.’

Een deel van de cliënten die gebruik maken van gecontracteerde zorg en pgb-houders, heeft een pakket dat recht geeft op 24-uurszorg in de nabijheid (thuis of in een woonzorginstelling). Zij kunnen gebruik maken van onder andere individuele begeleiding, groepsbegeleiding, dagbesteding en persoonlijke verzorging. De meeste pgb-cliënten die in woonzorginstellingen wonen betalen tussen de 2500 en 5500 euro per maand aan hun zorgaanbieder, afhankelijk van die zwaartecategorie. Dit geld is alleen voor zorg bedoeld, niet voor wonen. Bij gecontracteerde zorg zijn de woonkosten inbegrepen.

De bedoeling is – zoals Bussemaker wilde – dat cliënten zelf onderhandelen met de zorgaanbieder hoe hun zorg wordt ingevuld, maar de praktijk is anders. Dat komt doordat het vaak om kwetsbare cliënten gaat, zoals licht verstandelijk beperkten, psychiatrische cliënten en verslaafden. Cliënten weten vaak niet op welke zorg ze recht hebben en hebben niet altijd verwanten of bekenden die voor hen opkomen.

‘Het idee achter het pgb is keuzevrijheid voor de zorgbehoevende, maar door alles uit handen te geven aan een zorgbureau blijft er van “eigen regie” weinig over’

Als het hen (of hun naasten) wel lukt om bezwaar te maken, komen ze vaak alsnog van een koude kermis thuis. Zorgaanbieders zeggen bijvoorbeeld dat ze sturen op doelen die behaald moeten worden en dat ze niet alle uren hoeven te leveren en te verantwoorden. Of ze stellen dat zij 24 uur bereikbaar zijn voor geplande en ongeplande zorg, en dat die bereikbaarheid betaald moet worden.

Een veelgehoorde klacht van cliënten in woonzorginstellingen is dat ze maar een paar uur individuele hulp per week krijgen, terwijl ze duizenden euro per maand betalen. Gemeenten en het Openbaar Ministerie spannen vooral hierom procedures tegen zorgaanbieders aan.

De perikelen rondom pgb-fraude zijn niet nieuw. Al in 2012 deed de FIOD samen met het OM en de Inspectie SZW onderzoek; op basis van opsporingsonderzoeken in de periode 2009-2011 constateerden ze dat toezicht uitoefenen op pgb’s heel lastig is. ‘Een kloppende administratie zegt feitelijk niets over de verleende zorg. Het zorgkantoor heeft enkel zicht op de urenverantwoording van de budgethouder en de gefactureerde zorguren, maar de zorg hoeft niet daadwerkelijk geleverd te zijn.’ Bovendien werd bezuinigd op het CIZ, dat bepaalt welk zorgzwaartepakket een cliënt krijgt. Daardoor mochten zorgaanbieders zelf zorgzwaartepakketten aan hun cliënten toewijzen. ‘Het idee achter het pgb is keuzevrijheid voor de zorgbehoevende, maar door alles uit handen te geven aan een zorgbureau blijft er van “eigen regie” weinig over,’ concludeerden de drie instanties.

De Nederlandse Zorgautoriteit constateerde in 2013 dat zorgkantoren te weinig controleren op zorgfraude en dat het merendeel van de zorgkantoren geen consequenties verbindt aan geconstateerde tekortkomingen.

Problemen worden gemeld, maar niet aangepakt

Opsporings- en toezichthoudende instanties blijven ook na hun onderzoek van 2012 aan de bel trekken over pgb-fraude. Jaarlijks rapporteren ze via een signaleringsbrief wat de ontwikkelingen zijn in de aanpak van zorgfraude. Een greep uit de waarschuwingen en maatregelen van de afgelopen jaren:

Uit de signaleringsbrief van 2013: ‘Voor gemeenten wordt fraude met pgb in de Wmo een nieuw thema. Aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is gevraagd hoe ervoor wordt gezorgd dat handhaving en naleving vanaf het begin op orde is. De staatssecretaris geeft aan dat gemeenten gebruik kunnen maken van de expertise van de Sociale Verzekeringsbank.’

In 2014 schrijft staatssecretaris Van Rijn in een Kamerbrief: ‘Potentiële fraude werd in 2012 onvoldoende herkend. Het fraudebewustzijn van uitvoerende instanties (CIZ en zorgkantoren) kon beter. Het was voor zorgkantoren bovendien zeer moeilijk te achterhalen of zorg ook daadwerkelijk is geleverd, omdat de budgethouder verantwoordelijk is voor de kwaliteit van zorg. De bestedingsregels voor het pgb zijn niet altijd helder. De schriftelijke verantwoording is omwille van lage administratieve lasten summier. Verantwoording werd slechts in een beperkt percentage opgevolgd door een schriftelijke controle’.

In 2015 meldt de Inspectie SZW dat zorgkantoren slecht administreren: ‘De directie Opsporing van de Inspectie SZW signaleert in meerdere onderzoeken omissies in de dossieropbouw en administratie bij zorgkantoren. Rechercheurs stuiten bij het opvragen van dossiers bij zorgkantoren vaak op een incompleet dossier waarin bijvoorbeeld zorgovereenkomsten en andere gemaakte financiële afspraken rond zorgverlening ontbreken.’

Uit de signaleringsbrief van 2016: ‘Zorgaanbieders geven onvoldoende invulling aan de wettelijke eis van het voeren van een deugdelijke administratie. De ketenpartners nemen waar dat dossiers niet of onvolledig zijn ingevuld of soms zelfs volledig ontbreken. Ten tweede constateren zij dat de eisen die in het pgb-domein gesteld worden aan de dossiervoering soms onvoldoende zijn (bijvoorbeeld de verplichting voor een zorgplan ontbreekt), waardoor controle op de gedeclareerde zorg en de geleverde zorg moeilijk uitvoerbaar is.’

Uit de signaleringsbrief van 2017: ‘Er zijn signalen bekend waarin cliënten verplicht worden door de zorgaanbieder zorg in te kopen bij het wooninitiatief, maar waarbij zij onvoldoende zorg ontvangen. Ook zijn gevallen bekend waar de huur van de woning werd betaald met geld uit het pgb. Bovendien blijkt dat pgb-budgethouders vaak niet op de hoogte zijn van datgene waar zij recht op hebben en dat zij zich niet goed kunnen weren tegen de dreiging om uit huis te worden gezet. Wettelijke bepalingen rond het pgb voorzien niet in mogelijkheden voor zorgkantoren om de zorgverlener direct aan te spreken. De (malafide) zorgaanbieder of derde (pgb-bemiddelingsbureau) wordt nauwelijks aangepakt.’

Lees verder Inklappen

Ondanks jarenlange waarschuwingen en signalen blijven de problemen bestaan. Je kunt een pgb krijgen als je aan de benodigde eisen voldoet om het pgb zelf te kunnen beheren. De meeste budgethouders willen of kunnen dit niet. Slechts 5 procent beheert een pgb zelfstandig, blijkt uit het plan van aanpak ‘Rechtmatige Zorg’ van minister Hugo de Jonge van april 2018. Pgb-houders die niet weten op welke zorg ze recht hebben en het systeem van declareren met vaste maandbedragen vergroten de kans op fouten en fraude.

‘Facturen nodig voor fraudebestrijding’

Dat concludeerde de Taskforce Integriteit Zorg twee maanden geleden opnieuw in een advies aan de minister. Zorgaanbieders hoeven immers niet via maandelijkse facturen inzichtelijk te maken welke zorg wanneer is geleverd. ‘Voor het bewijzen van valsheid in geschrifte en oplichting in het strafrecht zijn geschriften zoals maandelijkse facturen essentieel in de bewijslast. Passende maatregelen zijn nodig,’ stelt de Taskforce vast. Zorgverzekeraars Nederland, die ook zorgkantoren vertegenwoordigen, en de Sociale Verzekeringsbank (SVB) zijn lid van dit adviesorgaan. Juist de zorgkantoren en de SVB hebben de afgelopen jaren het declareren van vaste maandbedragen goedgekeurd.

In dit ‘gedoogdocument’ uit 2014 beschrijft het Zorginstituut het als ‘geaccepteerd verschijnsel’ dat wooninitiatieven een vast bedrag per maand in rekening brengen

Dat laatste blijkt uit het gedoogdocument dat advocaten Jaap-Willem Roozemond en Arjan de Haan in 2018 via een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur boven water kregen. De advocaten brachten het document anderhalf jaar geleden in bij een fraudezaak die het OM had aangespannen tegen de christelijke zorgorganisatie Saron uit Twente. 

In dit document uit 2014 beschrijft het Zorginstituut het als ‘geaccepteerd verschijnsel’ dat wooninitiatieven een vast bedrag per maand in rekening brengen voor de geleverde zorg. In een mailwisseling bevestigt het ministerie van Volksgezondheid dat er sprake is van een gedoogconstructie en dat een verantwoording op basis van een gemiddeld aantal uren wordt aanvaard.

Dit leidde uiteindelijk tot vrijspraak in die zaak. Een oorwassing voor het OM. De rechter oordeelde dat het OM op geen enkel moment zelfstandig onderzoek heeft gedaan naar de gedoogconstructie, terwijl de verdediging die meerdere keren had aangevoerd. Het OM is inmiddels in hoger beroep gegaan. 

Sindsdien hebben advocaten Roozemond en De Haan het razend druk: zorgaanbieders die beschuldigd worden van pgb-fraude, kloppen bij hen aan. Zo stonden ze vorige maand de bestuurders van RegioZorgWest (RZW) bij, die in de clinch lagen met de gemeente Zaanstad. Die kreeg in 2016 signalen van cliënten dat RZW te weinig zorg zou leveren. Zorgkantoor Zilveren Kruis kreeg ook signalen over het zorgbedrijf. Het zorgkantoor concludeerde na controle van de administratie en huisbezoeken dat de administratie niet klopte. Begin 2017 kreeg de SVB de opdracht om facturen tijdelijk niet te betalen, zodat Zilveren Kruis nader onderzoek kon doen. Het zorgkantoor zegt voor 1,5 miljoen euro gedupeerd te zijn. Het OM startte een strafrechtelijk onderzoek en stelt dat in totaal voor vier miljoen euro geen zorg is ontvangen.

Pas op 13 januari 2020 diende de strafzaak. In de rechtszaal zitten de twee bestuurders in de verdachtenbank, geflankeerd door Roozemond en De Haan. Het OM beschuldigt ze van verduistering, valsheid in geschrifte, witwassen en deelname aan een criminele organisatie. ‘Twee bouwvakkers die wegens de crisis in de bouw een gat in de markt ontdekten. Zij vormden een criminele organisatie om volledige pgb-budgetten te innen, terwijl de zorg bij lange na niet is geleverd. Er is een gebrekkige administratie gevoerd, waardoor controle onmogelijk was. Typisch ondermijnende criminaliteit waar de samenleving onder lijdt,’ oordeelt de officier van justitie. Voor het eerst gebruikt het OM in een zorgfraudezaak nu ook de beschuldiging dat de administratie niet goed is gevoerd.

RZW had op zijn hoogtepunt 81 cliënten in Zaandam, Wormerveer, Alkmaar, Purmerend en Utrecht: veelal licht verstandelijk beperkte jongvolwassenen en psychiatrische cliënten, die ze begeleidden bij het zelfstandig wonen. Ze hadden een zorgzwaartepakket dat ze recht gaf op 24-uurszorg. Het ging daarbij onder andere om individuele begeleiding, groepsbegeleiding en dagbesteding.

‘Ik nam bijvoorbeeld vier jongeren mee om een woning te schilderen. Wandje sauzen, plafonnetje doen en tuintje onderhouden’

‘De meeste cliënten zaten al van kleins af aan in instellingen. Ze kregen bij ons een coach. Daar waren ze trots op. President Obama heeft een coach en ik ook, dachten ze. Je zag ze groeien,’ zegt een van de zorgdirecteuren tegen de rechter.

Het OM onderzocht twintig cliëntendossiers en verhoorde cliënten en medewerkers. Volgens de officier van justitie kregen cliënten geen dagbesteding. De zorgdirecteur weerspreekt dat: ‘Mensen stellen zich bij dagbesteding iets boerderij-achtigs voor. Ik nam bijvoorbeeld vier jongeren mee om een woning te schilderen. Wandje sauzen, plafonnetje doen en tuintje onderhouden. Ik heb in mijn eentje sneller een plafonnetje klaar dan met vier budgethouders erbij, maar je probeert ze een dagstructuur te geven. Dat ze een welomschreven doel hebben. Wij waren continu bezig te zorgen dat ze aan het werk zijn, een dagritme krijgen en deelnemen aan de maatschappij.’

Geen uren vastgelegd

Het OM schildert een ander beeld. Cliënten verklaarden geen dagbesteding te hebben gekregen, ook niet als ze er om vroegen. Er waren cliënten die van donderdag tot en met zondag dronken in bed lagen. Sommigen deden niets dan gamen en jointjes roken. Cliënten klaagden dat ze maar een paar uur zorg per week kregen. Een ouder betaalde het maandelijkse bedrag van 4200 euro onder protest, uit angst dat haar zoon op straat zou komen te staan. Werknemers verklaarden dat er geen uren werden vastgelegd en dat ze er niet voor hoefden te tekenen.

De officier van justitie concludeert tijdens de rechtszaak dat RWZ bij lange na niet het personeel in huis had om de zorg te kunnen leveren. ‘In de periode van 2012 tot 2016 is in totaal ruim 65.000 uur in rekening gebracht waarvoor geen zorg is geleverd. Dat blijkt uit de verklaringen van budgethouders en werknemers.’

‘Als vijf cliënten tegelijk groepsbegeleiding krijgen, dan mag je die vijf keer in rekening brengen’

Het advocatenduo Roozemond en De Haan leggen de rechtbank uit dat het hier om zorgzwaartepakketten gaat. ‘Het OM rekent in direct geleverde uren. Daar gaat het bij woonzorg niet om. Bij woonzorg kun je 24 uur per dag aanspraak maken op zorg. Er is een toezichtstaak. Daarnaast kan het gaan om individuele begeleiding, maar ook om groepsbegeleiding. De zorg kan per cliënt variëren. Stel dat de ene pgb-houder 30 uur zorg per week heeft ontvangen en de andere 5 uur per week, dan accepteerde het zorgkantoor in beide gevallen hetzelfde vaste maandbedrag. En als vijf cliënten tegelijk groepsbegeleiding krijgen, dan mag je die vijf keer in rekening brengen.’

In de zaak van RZW betwist het OM dat de gedoogconstructie van toepassing is: het zou alleen wooninitiatieven zijn toegestaan om ongespecificeerde vaste maandbedragen in rekening te brengen. ‘Bij RegioZorgWest is geen sprake van een wooninitiatief.’ De advocaten houden vast aan het standpunt dat het zorgkantoor accepteerde dat er vaste maandbedragen werden gedeclareerd. ‘Zij adviseerden de zorgaanbieder dit zo te doen. Als het zorgkantoor geen onderzoek doet naar de hoeveelheid geleverde uren, kun je dat de zorgaanbieder niet verwijten.’

Ook over de definitie van 24-uurszorg wordt gesteggeld. ‘Uit alle verklaringen van budgethouders en medewerkers blijkt dat er geen sprake was van 24-uurszorg,’ zegt de officier van justitie. ‘Op één adres was 24 uur per dag een medewerker aanwezig. Op alle andere locaties woonden cliënten zonder begeleiding. Terwijl er toezicht in de nabijheid van 100 meter moet zijn.’

Volgens de advocaten wisten wooninitiatieven niet dat er minimaal drie budgethouders bij elkaar moesten wonen en er op een afstand van 100 meter een zorgverlener beschikbaar moest zijn. ‘Maar er was cameratoezicht en elke nacht reed er iemand langs alle locaties om te kijken of het er rustig was,’ zegt de directeur.

Veel onderlinge contacten, via RZW

Roozemond en De Haan zijn inmiddels gewilde advocaten bij zorgaanbieders die verdacht worden van pgb-fraude. Eén daarvan is zorgbedrijf De Zorgdrager. Onlangs liet het OM aan Follow the Money weten dat dit bedrijf, ondanks twee aangiftes van de gemeente Arnhem, niet wordt vervolgd. ‘In deze zaak bleek het niet mogelijk om vast te stellen wat er precies is gebeurd en in hoeverre cliënten zijn benadeeld.’ 

Eerder verklaarde eigenaar Perry Telgt van De Zorgdrager tegenover Follow the Money blij te zijn dat het OM afziet van vervolging. ‘Ik had ook niet anders verwacht. Er klopt niets van deze zaak. Ik leverde 24-uurszorg. Dat is een zorgpakket. Al had ik één uur in de week zorg geleverd, dan was ik nog niet strafbaar geweest. Niet alleen de uren geleverde zorg moet je rekenen, maar ook de rest van de kosten die bij 24-uurszorg horen. Daar wordt aan voorbij gegaan. Veel zorgbedrijven lopen daar tegenaan,’ zegt Telgt. 

Opvallend is dat Telgt eerder als zzp’er begeleider was bij RegioZorgWest. Ook de eigenaar van het inmiddels failliete zorgbedrijf De Zorgconsulent werkte er; hij was adviseur bij RZW. ‘Ook hij zei dat je vaste maandbedragen mag declareren,’ zegt advocaat De Haan in zijn pleidooi.

De Zorgconsulent lag eveneens onder vuur wegens beschuldigingen van zorgfraude. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd verweet het bedrijf dat het met het beschikbare personeel de afgesproken zorg niet heeft kunnen leveren: ‘Uit de vergelijking van de te leveren zorg, de daadwerkelijk geleverde zorg en de beschikbare tijd van personeelsleden, blijkt dat De Zorgconsulent met de huidige personeelsinzet niet kan voldoen aan de zorgvraag van de gehele cliëntenpopulatie conform de indicaties en zorgprofielen.’

De eigenaar van De Zorgconsulent heeft zich gestoord aan de houding van de Inspectie. ‘Het was een ex-verpleegkundige die niets van het systeem snapte. De uitspraak in de zaak RegioZorgWest bevestigt dat nu,’ zegt hij. Hij stond onlangs zelf ook voor de rechter. ‘Maar niet voor pgb-fraude,’ benadrukt hij. Hij moest zich verantwoorden voor faillissementsfraude.

Lees verder Inklappen

In de Rotterdamse rechtbank zette de officier van justitie hoog in. Ze eiste drie jaar gevangenisstraf tegen beide RZW-bestuurders, een beroepsverbod van 6 jaar en boetes tot 50.000 euro. De bestuurders zouden, naast hun salaris van 100.000 tot 175.000 euro, zichzelf zo’n 1,4 miljoen euro aan dividend hebben uitgekeerd. Daarnaast is 503.424 euro via de bankrekening van RZW betaald aan een andere bv van de bestuurders, Inspiratie bv. Een lege bv, zegt het OM. Volgens de bestuurders was dit bedrijf opgericht voor de dagbesteding.

Aan het einde van de zitting kregen de bestuurders weer het woord. ‘Ik ben altijd het gesprek aangegaan met het zorgkantoor om duidelijkheid te krijgen over de manier van declareren. Het zorgkantoor wilde niet met ons in gesprek, omdat wij als pgb-aanbieder geen partij voor hen waren. Dat het OM ons wegzet als bouwvakkertjes is een discriminerende uitspraak. Lager dan laag. Ik leef al drie jaar in een hel. Het OM is als een olifant door de porseleinkast gegaan.’

Vrijspraak: ‘Zorgkantoren konden of wilden geen antwoord geven op hun vragen’

Afgelopen week werd het vonnis uitgesproken. Wat bleek: het is Roozemond en De Haan opnieuw gelukt vrijspraak te krijgen voor een zorgbedrijf dat van pgb-fraude wordt verdacht.

De rechter stelt weliswaar vast dat er onvoldoende zorg is geleverd en dat er niet op de juiste wijze is gedeclareerd, maar acht opzet niet bewezen. ‘Strikt genomen zijn de facturen vals en valselijk opgemaakt, maar er is geen opzet. De verdachten hebben herhaaldelijk geprobeerd om informatie in te winnen bij zorgkantoren over de juiste manier van factureren. Zorgkantoren konden of wilden geen antwoord geven op hun vragen.’ De rechter verwijst naar het gedoogdocument: ‘In 2014 heeft een bewindvoerder een mail van het zorgkantoor ontvangen dat de facturen bij 24-uurszorg niet gespecificeerd hoefden te worden. Ook na 1 januari 2015 werd door de Sociale Verzekeringsbank, die de pgb-budgetten uitbetaalt, informatie verstrekt dat bij 24-uurszorg de facturen niet hoefden te worden gespecificeerd.’

De bestuurders worden wel tot een boete van 20.000 euro veroordeeld voor het niet voeren van een juiste administratie. De rechtbank oordeelt voorts dat er op één adres na geen 24-uurszorg is geleverd door RegioZorgWest, terwijl die wel door RZW is gefactureerd. Verder stelt de rechtbank dat de wet niet beschrijft hoe ‘zorg in de nabijheid’ ingevuld moet worden. Het OM is verbaasd over de uitspraak, en gaat in hoger beroep. ‘De rechtbank concludeert in haar vonnis dat de facturen vals zijn en dat de geïndiceerde zorg niet is geleverd. Desondanks spreekt de rechtbank de verdachten toch vrij,’ zegt een woordvoerder van het OM.


Per Saldo

"Als je een nachtdienst hebt voor acht bewoners, moet je die uren dan door acht delen of mag je per cliënt een uur rekenen?"

Hoog tijd voor nieuwe regels

Volgens Aline Molenaar, directeur van Per Saldo (de belangenvereniging van pgb-houders), is het hoog tijd dat de regelgeving wordt veranderd. ‘Tot op de dag van vandaag worden vaste maandbedragen nog goedgekeurd en geaccepteerd. En nog steeds is onduidelijk hoe 24-uurszorg precies gedeclareerd moet worden. Als je een nachtdienst hebt voor acht bewoners, moet je die uren dan door acht delen of mag je per cliënt een uur rekenen? Dat is onduidelijk. Wij hebben al meermalen aangegeven bij zorgkantoren en het ministerie van Volksgezondheid dat budgethouders hiermee in de knoei komen. De wet heeft niet gedacht aan deze situatie. Op dit moment heeft het ministerie in onderzoek hoe je deze collectieve uren moet declareren. Dit moet opgelost worden,’ zegt Molenaar.

Wat Molenaar frustreert is dat het pgb inmiddels onder een microscoop ligt, terwijl precies hetzelfde aan de hand is bij zorg in natura, de gecontracteerde zorg. ‘Daar werk je met dezelfde zorgzwaartepakketten en hoef je ook niet per uur te verantwoorden. Daar is het uitgangspunt “planning is realisatie”: de zorg die gepland is, mag afgerekend worden, zelfs als er uiteindelijk minder zorg is geleverd. Dat is ondenkbaar bij het pgb.’

Valente, de branchevereniging voor beschermd wonen en opvang, heeft geen bezwaar tegen eenvoudig declareren, omdat het rompslomp bespaart. Directeur Esmé Wiegman: ‘Wel vinden we dat de beschikkingen en de indicaties van zorgkantoren en gemeenten niet duidelijk genoeg zijn. De inkoopvoorwaarden zijn niet goed gekwalificeerd. Als je in een winkel een rode bol bestelt en je krijgt iets roods en ronds, dan heb je een overeenkomst. Als je een voetbal had gewild, had je een voetbal moeten bestellen. Dat is wat in de zorg gebeurt. Je moet bij de inkoopvoorwaarden precies formuleren wat er geleverd moet worden,’ zegt Wiegman.

‘Met een pgb moet een cliënt zelf beoordelen of er goede en voldoende zorg is verleend. Maar het gaat vaak om kwetsbare mensen’

Op de site van de Nederlandse Zorgautoriteit wordt uitgelegd dat de zorgzwaartepakketten globaal zijn omschreven en niet in uren zorg uitgedrukt worden, precies zoals staatssecretaris Bussemaker tien jaar geleden voor ogen stond: ‘Het is aan de zorginstelling om ervoor te zorgen dat de kwaliteit van de zorg gewaarborgd blijft en er voldoende uren besteed worden aan de zorgverlening. Afspraken over de precieze invulling van de zorg worden gemaakt tussen de zorgaanbieder en de cliënt en staan omschreven in het zorgplan.’ 

Volgens Valente zit precies daar het gevaar. ‘Het gaat om kwetsbare en afhankelijke cliënten. Met een pgb zou een cliënt zelf moeten beoordelen of er voldoende en kwalitatief juiste zorg is verleend. Het gaat vaak om mensen die geen familie en vrienden hebben om hun belangen te behartigen. Juist bij deze cliënten is dit een risicovolle constructie die ruimte laat voor creatief boekhouden. Een pgb zou alleen verstrekt mogen worden als de cliënt of zijn wettelijk vertegenwoordiger in staat is zijn belangen te behartigen.’ Valente zou graag zien dat op winst gerichte zorgondernemers uit de langdurige zorg worden geweerd. Bijvoorbeeld door een stichting als rechtsvorm te eisen, en constructies met een veelvoud aan bv’s te weren.

Zorgkantoren wachten af

De gemeente Zaanstad maakte de zaak RegioZorgWest aanhangig bij de opsporingsinstanties na klachten van cliënten. Wethouder Natasja Groothuismink: ‘Wij vinden dat onze inwoners kwalitatief goede zorg moeten krijgen. De zorgverleners moeten van onbesproken gedrag zijn en dat belang ook voorop stellen. Deze uitspraak bewijst dat deze zorgaanbieder dat belang niet voorop stelde. Onze inwoners moeten de zorg krijgen die ze nodig hebben. Wij kijken nu hoe we dat zo goed mogelijk kunnen realiseren met resultaatgericht indiceren door de kwaliteitstoetsing beter vorm te geven.’

‘Je wordt er moedeloos van. Zelfs als het bewijs waterdicht lijkt, volgt vrijspraak’

Zorgkantoor Zilveren Kruis wilde tijdens de rechtszaak de vordering van 1,5 miljoen euro inbrengen. Het OM nam deze claim niet mee, omdat die een andere periode betrof. Een woordvoerder van het zorgkantoor: ‘Dat hadden we ook verwacht. Daardoor hadden we uiteindelijk een lager bedrag in de zitting gebracht. De uitspraak is op het eerste oog bijzonder. Er staan voor ons nu verschillende mogelijkheden open. Wij wachten af wat het OM gaat doen om te bepalen wat onze volgende stap is.’

Zorgverzekeraars Nederland (ZN), die ook de zorgkantoren vertegenwoordigen, geeft aan het nog te vroeg te vinden om inhoudelijk op de uitspraak in te gaan. ‘We gaan deze uitspraak natuurlijk goed bestuderen om te kijken wat dit betekent voor het beleid van de zorgkantoren. Het is heel makkelijk om meteen naar de zorgkantoren te wijzen als zoiets voorvalt, maar of deze uitspraak betekent dat er beleid gewijzigd gaat worden, kan ik nu nog niet zeggen. Wel wil ik graag benadrukken dat het overgrote deel van de zorgaanbieders gelukkig te goeder trouw is. Maar er zijn helaas ook zorgcowboys, en daar moeten we vanaf,’ aldus de woordvoerder van ZN namens de zorgkantoren.

Harrie Verbon, emeritus hoogleraar Openbare Financiën van Tilburg University volgt het zorgfraudedossier al jaren op de voet. Volgens hem hebben de zorgkantoren er een zooitje van gemaakt. ‘Je wordt er moedeloos van. Zelfs als het bewijs waterdicht lijkt, volgt er vrijspraak. De wet is onduidelijk, de eisen van zorgkantoren zijn onduidelijk. Dit is te erg. Het moet mogelijk worden om zorgaanbieders met minder bewijs aan te kunnen pakken. Bijvoorbeeld door een medisch tuchtrecht voor deze zorgaanbieders in te stellen, zodat ze uit de zorg geweerd kunnen worden. Anders blijft het voortwoekeren.’

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Judith Spanjers

Gevolgd door 242 leden

Werkte 22 jaar voor Omroep Gelderland. Doet voor FTM onderzoek naar winsten en fraude in de zorg.

Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Dit artikel zit in het dossier

Zorgcowboys

Gevolgd door 5585 leden

Er zijn veel manieren om meer geld te verdienen in de zorg dan gerechtvaardigd is. In dit dossier gaan we op jacht naar zogen...

Volg dossier