Het ministerie van Wonen smeedt plannen om premie te heffen op de staatsgarantie op sociale corporatieleningen. Een kostendekkende regeling voor de achtervangpositie, is het idee. Maar waarom?  Die garantie heeft de staat nooit één euro gekost. 

    Wie  dacht dat na de invoering van de vennootschapsbelasting voor woningcorporaties (2008) en de verhuurdersheffing (2013) de corporaties het wel genoeg voor hun kiezen hadden gehad, heeft het mis. De ambtenaren van Stef Blok, minister van Wonen en Rijksdienst, hebben weer iets nieuws bedacht. De minister wil per 1 januari 2017 een vergoeding voor de overheidsgarantie (de achtervang) op sociale corporatieleningen. Het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW), een onderlinge waarborgmaatschappij van de corporaties, borgt die sociale corporatieleningen. De gemeenten en de centrale overheid garanderen op hun beurt alle door WSW-geborgde leningen. Door deze constructie zijn die leningen voor de markt een soort kleine, niet genoteerde Nederlandse staatsleningen. Dat garandeert een bijzonder lage rente en dat is een groot voordeel voor de zeer rentegevoelige corporatiesector. Ongeveer een derde van alle kosten van de sector bestaat uit rentelasten. Volgens een artikel in het augustusnummer van economenblad ESB kunnen corporaties met de achtervang 80 basispunten goedkoper lenen dan zonder. De twee schrijvers van het stuk - Jacob Veenstra van de Universiteit van Groningen en Bernard van Ommeren van de Bank Nederlandse Gemeenten - rekenen voor dat dit de rentelasten jaarlijks met 700 miljoen euro drukt. Daar kun je tussen de 5.000 en 7.000 nieuwe sociale huurwoningen voor bouwen.

    Staatsschuld gekrompen

    Blok vindt dus dat WSW moet gaan betalen voor die garantie. Je kunt zeggen dat het gewoon zakelijk geredeneerd is: niets voor niets. De staat dekt een risico af en daarvoor moeten de corporaties een verzekeringspremie betalen. Net als iedere huizenbezitter een premie betaalt om het risico op brandschade af te dekken. Je kunt ook redeneren dat met de verzelfstandiging van de corporatiesector door staatssecretaris Enneüs Heerma, in het begin van de jaren 90 van de vorige eeuw, de hele sociale huisvesting werd afgestoten door de overheid. Dat was inclusief het grootste deel van het bijbehorende leger aan ambtenaren. Gevolg: de schuldenlast van de staat kromp aanzielijk en honderden ambtenarenbanen werden geschrapt. Het enige dat de staat daarvoor moest terugdoen, was die garantie afgeven.
    Van de achtervang is zelfs bij de Vestia-affaire - met een schade van 2 miljard euro - geen gebruik gemaakt
    Van de achtervang is zelfs bij de Vestia-affaire - een zaak met een schade van 2 miljard euro - geen gebruik gemaakt. De sector heeft tot nu toe altijd zijn eigen financiële problemen opgelost.  Zo bezien is het eisen van die vergoeding misschien wel een beetje het onderste uit de kan willen.

    Geen lastenverzwaring

    Dat zo’n premie gevoelig ligt na alle eerdere heffingen, hadden ze op het ministerie natuurlijk best door. In een brief aan de Kamer stond al te lezen dat bij de bepaling van de hoogte van de vergoeding, rekening wordt gehouden met de gevolgen voor de sector, het borgingsstelsel en de volkshuisvestelijke belangen. Tijdens het algemeen overleg van 18 juni werd een motie van Jaques Monasch (PvdA) en Roland van Vliet (Fractie van Vliet) aangenomen. De strekking daarvan is dat de vergoeding niet als lastenverzwaring bij de corporaties en/of de huurders terecht mag komen. Dat laatste klinkt naïef. Het WSW is een soort werkmaatschappij van de corporaties. Zij zijn eigenaar en gezamenlijk de enige klant. Natuurlijk heeft het WSW reserves waaruit het de vergoeding kan betalen, maar als die reserves te laag worden, moeten de corporaties bijpassen. Kortom, de financiële huishouding van de corporatiesector en het WSW zijn niet los te zien van elkaar. Het kan bijna niet anders of die vergoeding komt linksom of rechtsom op het bordje van de corporaties terecht.

    Kostendekkend

    WSW, dat in onderhandeling is over de zaak, zegt in een reactie waarde te hechten aan de afspraak met de Kamer dat de beoogde premies niet mogen leiden tot hogere kosten voor de corporaties. De organisatie stelt dat het geld dus uiteindelijk ergens door de staat moet worden gecompenseerd.
    Ook het Waarborgfonds Eigen Woning en het Waarborgfonds voor de Zorg moeten er aan geloven
    Een tweede belangrijke vraag is waarom de minister deze vergoeding eigenlijk wil invoeren. In een antwoord benadrukt de woordvoerder van de minister dat het er niet om gaat extra inkomen te genereren. Hij wijst erop dat in het zogeheten Garantiekader Rijk staat, dat het Rijk in principe kostendekkende regelingen vraagt voor de ‘achterborgpositie bij risicoregelingen’. Ook het Waarborgfonds Eigen Woning en het Waarborgfonds voor de Zorg moeten er aan geloven. Dat klinkt redelijk en consequent, maar het begrip kostendekkend is lastig in dit verband. De achtervang heeft het Rijk namelijk nooit één cent gekost. Er zijn zeker beperkte, theoretische risico’s maar geen noemenswaardige kosten.

    Betere beprijzing

    De woordvoerder ontkent dus dat het de bedoeling is om via de heffing van die premies extra inkomen te genereren, maar waarvoor dan wel? ‘De premies zijn ervoor bedoeld om ervoor te zorgen dat de risico’s beter beprijsd worden.’ Maar sluit dat begrip beprijzen het genereren van inkomen voor de staat dan uit? Verzekeringsmaatschappijen genereren ook belangrijke  inkomsten door de risico’s die ze afdekken verstandig te beprijzen. De keuze lijkt simpel voor de staat: of je genereert inkomen met de geïnde premies, of je zet de premies op een aparte spaarrekening, waarvan alleen geld mag worden afgehaald als de achtervang in de toekomst moet worden aangesproken. Anders wordt het een van die potjes die in geval van nood overal voor ingezet kunnen worden. WSW voegt daar nog aan toe dat het voor de vorm premie betaalt, maar het bedrag daarna weer gecompenseerd krijgt.

    Staatssteun?

    Juridisch interessant is de vraag of een overheidsgarantie waarvoor je moet betalen nog wel geldt als staatssteun. Je zou kunnen zeggen dat de overheid dan gewoon opereert als verzekeringsmaatschappij. Misschien zou WSW de achtervang dan tegen betaling ook via Lloyds of London of een groep pensioenfondsen kunnen regelen. Bij WSW hebben ze nagedacht over deze zaak. Het borgingsinstituut redeneert dat vanaf het punt dat de te betalen premie gelijk is aan het economisch voordeel, er geen sprake kan zijn van staatssteun. Zoals eerder gemeld wordt dat economisch voordeel geraamd op 700 miljoen euro per jaar. Zo bekeken moet die premie dus in ieder geval onder dat bedrag per jaar blijven. Zo niet, dan zouden de corporaties veel vrijer en veel onafhankelijker van de staat kunnen opereren. Er is een aanzienlijke factie binnen de sector die daarna wel oren heeft. Het ministerie zal echter geen bedragen van die omvang in gedachte hebben. Daarmee zou het voordeel van de achtervang immers geneutraliseerd worden. Dat kan de bedoeling niet zijn.

    De rek is eruit

    De afgelopen jaren heeft de overheid voor de corporaties vennootschapsbelasting ingevoerd en is er een verhuurdersheffing geïntroduceerd. Verder betalen de corporaties forse saneringsheffingen in verband met de redding van Vestia. Die laatste twee heffingen samen kosten de gemiddelde corporatie tegen de twee maanden aan huurinkomsten per jaar. Sommige corporatiedirecteuren zijn als de dood voor nog een grote sanering. Ze beweren dat de financiële rek er uit is. Ergens ligt een punt waarop de sector te ver is uitgehold om alle eigen problemen nog zelf te kunnen oplossen.Daar hoort bijvoorbeeld ook bij extra woningen bouwen voor vluchtelingen die recht hebben op huisvesting. De kans dat de achtervang dan ooit moet worden aangesproken, wordt dan een stuk minder theoretisch. Zullen ze op het ministerie een idee hebben waar dat punt ligt? We blijven de zaak voor u volgen.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Peter Hendriks

    Gevolgd door 1139 leden

    Redacteur Woningmarkt. Signaleert en analyseert problemen waarmee Nederlanders op zoek naar woonruimte worden geconfronteerd.

    Volg Peter Hendriks
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Woningmarkt

    Gevolgd door 1308 leden

    In de afgelopen jaren kwam bij verschillende woningcorporaties het ene schandaal na het andere naar boven. Het bekendste geva...

    Volg dossier