Misdaad loont dankzij concurrentie tussen justitie en Belastingdienst

    Misdaad mag niet lonen. Maar uit een afstudeeronderzoek, in handen van Follow The Money, blijkt dat het afpakken van crimineel vermogen niet effectief plaatsvindt. Het Openbaar Ministerie is vooral bezig met het halen van haar eigen 'afpak'-targets en ziet de Belastingdienst als concurrent. 'Zo worden veel kansen gemist.'

    Misdaad blijft lonen. Niet enkel vanwege het gebrekkige opsporingsapparaat, maar ook dankzij de gebrekkige samenwerking tussen het Openbaar Ministerie en de Belastingdienst bij het afpakken van crimineel vermogen. Het is de pijnlijke conclusie in de scriptie Het Blauwe Afpakhuwelijk: een huwelijk op papier in de praktische werkelijkheid van Rob van Laar, een zij-instromer bij de recherche die eerder fiscaal recht aan de Universiteit van Amsterdam studeerde. Hij kreeg voor zijn onderzoek ondersteuning van de kamerleden Michiel van Nispen (SP), Jeroen Recourt (PvdA) en Helma Neppérus (VVD). Voor zijn kwalitatieve onderzoek – in handen van Follow The Money - interviewde hij talloze hoge ambtenaren van de Belastingdienst en officieren van justitie en beleidsmedewerkers. Hij kwam tot de conclusie ‘dat er nauwelijks sprake is van een structurele samenwerking/afstemming met de Belastingdienst.’

    Financieel vrij man

    Het Openbaar Ministerie moet officieel bij een crimineel vermogen bóven de 5 duizend euro al afstemming zoeken met de fiscus. Maar in de praktijk blijkt dat niet te gebeuren. Terwijl dit geen overbodige luxe is. ‘Het gebrek aan een structurele afstemming kan tot gevolg hebben dat het WVV [criminele winsten, red.] noch wordt ontnomen, noch meegenomen in de belastingheffing. De crimineel is dan een financieel vrij man,’ concludeert Van Laar. Het afpakken van crimineel vermogen kwam vorige maand weer op de politieke agenda nadat burgemeesters van de grote steden en Herman Bolhaar, topman van het Openbaar Ministerie in De Volkskrant de noodklok luidden. In het ingezonden stuk is de schatting opgenomen dat criminelen jaarlijks 9,3 miljard euro verdienen en daarvan zou slechts 1 procent afgepakt worden. De ondertekenaars vroegen 50 miljoen extra voor ‘zowel een kwantitatieve als kwalitatieve impuls’ om misdaad minder makkelijk lonend te laten blijven. scriptie van laar

    Wantrouwen

    De samenwerking tussen Justitie en de Belastingdienst is in ieder geval ver te zoeken, zo blijkt uit het afstudeeronderzoek. Daarin heeft Van Laar onder meer een geanonimiseerd interview-verslag opgenomen van twee teamleiders Externe Overheidssamenwerking van de Belastingdienst die klagen dat er nauwelijks sprake is van samenwerking. Volgens de teamleiders wordt in 80 tot 90 procent van de gevallen alleen ontnomen door het Openbaar Ministerie. ‘Er is nauwelijks afstemming met de Belastingdienst en er worden geen aanslagen opgelegd. Zo worden veel kansen gemist.’

    'Het OM denkt dat de Belastingdienst geld komt afpakken bij het OM'

    De teamleiders geven aan dat het OM pas contact zoekt met de Belastingdienst als het vijf voor twaalf is. ‘Het OM dreigt dan het beslag te verliezen en dan komen ze bij de Belastingdienst op de lijn.’ Kortom, als het afpakken via de strafrechtelijke weg dreigt te mislukken, door bijvoorbeeld vrijspraak, dan wordt de Belastingdienst nog snel op de hoogte gebracht in de hoop dat zij beslag leggen op bezittingen. Volgens het belastingduo is er ook sprake van wantrouwen. ‘Het OM denkt dat de Belastingdienst geld komt afpakken bij het OM, maar het OM en de Belastingdienst moeten gezamenlijk bij de crimineel zijn.’ Ze geven bovendien aan dat ze afhankelijk zijn van de welwillendheid van het OM. ‘Zonder informatie kan de Belastingdienst niets. De kennis binnen het OM inzake de deling van informatie is niet sterk aanwezig.’

    Targets halen

    Ze krijgen in de scriptie bijval van een officier van justitie die voorheen directeur was van Bureau Ontnemingswetgeving Openbaar Ministerie (BOOM). Deze erkent de onwelwillendheid van justitie en geeft als oorzaken aan de vertrouwelijkheid van de informatie en ‘dat de triggers verkeerd staan’. Hij wijst opmerkelijk genoeg op een target waarin het Openbaar Ministerie jaarlijks zoveel miljoen euro moeten afpakken van criminelen. ‘Er wordt één organisatie verantwoordelijk gesteld voor het behalen van een feitelijk resultaat. Het OM moet 125 miljoen euro in de staatskas gieten. Als je dan de keuze hebt en die 125 miljoen is nog niet binnen, wordt het lastig om met de Belastingdienst te delen.’

    'Je moet als één overheid kijken hoe je crimineel vermogen afpakt’

    De genoemde 125 miljoen is overigens te ambitieus, in de Veiligheidsagenda 2015-2018 is voor 2015 een target genoemd van 90,6 miljoen dat in de komende jaren oploopt tot 115,6 miljoen euro in 2018. De aangehaalde Officier van Justitie spreekt de hoop uit dat er ‘standaard’ afstemming komt tussen het strafrechtelijke en fiscale traject. ‘Je moet als één overheid kijken hoe je crimineel vermogen afpakt.’

    Het fiscale vangnet

    Zover is het nog niet. Uit Van Laars interviews met hoofdrolspelers, die in de afgelopen zomermaanden afgenomen zijn, blijkt dat de fiscus buitenspel wordt gezet door het Openbaar Ministerie. Het plukken van criminelen hapert daardoor. ‘Het afromen van crimineel vermogen verloopt effectiever middels samenwerking/afstemmen dan het eenzijdige gevecht tegen het criminele vermogen middels het strafrechtelijke traject.’ Dit komt voort uit de beperking van de strafrechtelijke route: zónder veroordeling kan er niet geplukt worden. Terwijl de fiscus daar geen boodschap aan heeft. Als zij van het Openbaar Ministerie melding krijgt van criminele winsten dan kan er bijvoorbeeld een naheffing inkomstenbelasting geheven worden van bijvoorbeeld het toptarief 52 procent. Veroordeling of niet, het is aan de crimineel om daar bezwaar tegen aan te tekenen. Als het Spaanse vakantiehuis of de door Justitie opgespoorde bankrekening in Zwitserland echter niet wordt getipt aan de Belastingdienst, dan blijft box 1 en box 3 voor de fiscus leeg. In de scriptie wordt in dit kader gesproken over het ‘fiscale vangnet’.

    'Er is nauwelijks afstemming met de Belastingdienst en er worden geen aanslagen opgelegd. Zo worden veel kansen gemist'

    In het onderzoek komt ook naar voren dat een goede afstemming rechters ontlast met criminelen die een ‘dubbele’ ontneming aan gaan vechten. Misdaad mag namelijk in Nederland niet zwaar verliesgevend zijn. Dus niet én ontneming én een volledige navordering. Criminelen kunnen dan naar de rechter stappen om hun reeds betaalde belasting (over crimineel vermogen) af te laten trekken van het bedrag dat Justitie hun heeft ontnomen. Zo oordeelde het Hof Den Bosch begin dit jaar dat bij een crimineel 356.000 euro mínder ontnomen mocht worden vanwege eerder betaalde belastingen á 356.000. Als het OM dit beter met de Belastingdienst zou hebben afgestemd, had deze zaak mogelijk voorkomen kunnen worden.

    Snelheid geboden

    Medewerkers van de Belastingdienst, waaronder een landelijk coördinator externe samenwerking, benadrukken dat afstemming in een vroeg stadium moet plaatsvinden zodat er rekening gehouden kan worden met verjaringstermijnen – 5 jaar bij Nederlands vermogen, 12 jaar bij buitenlands vermogen. ‘Als de termijnen verlopen, kan de Belastingdienst niet meer repareren als het strafrechtelijke traject geheel of gedeeltelijk fout verloopt.’

    'Als samenwerking niet op structurele wijze gebeurt, gaat er relevante heffings- en invorderingsinformatie verloren'

    Van Laar wijst op het belang van afstemming. ‘Als dit niet op structurele wijze gebeurt, gaat er relevante heffings- en invorderingsinformatie verloren. Eventuele verhaalsmogelijkheden uit het fiscale traject, als het mis gaat in het strafrechtelijke traject, gaan dan verloren.’ Het eindresultaat: financieel vrije criminelen. Maar daar komt verandering in. Althans, de Belastingdienst en het Openbaar Ministerie hebben hun hoop gevestigd (zie onder) op een nieuw beleid, genaamd Protocol AAFD, waarin per 1 juli 2015 de afstemming is geconcretiseerd. Van Laar is sceptisch. 'Het zou mogelijk verbetering kunnen bieden, maar lijkt tamelijk vrijblijvend van opzet.[...] Om tot een samenwerking/afstemming te komen is een lange weg te gaan. Het OM, politie en Belastingdienst zijn afkomstig uit verschillende bedrijfsculturen en wettelijke kaders, die van nature niet tot samenwerking/afstemming komen.'

     

    ** Rob van Laar wil geen inhoudelijke reactie geven en wijst naar de afdeling communicatie. Frans Zonneveld, woordvoerder van het Openbaar Ministerie, reageert in een schriftelijke reactie: ‘Misdaad mag niet lonen. De samenwerking met de partners verloopt steeds beter, zowel op landelijk niveau via onder meer het overleg van Functioneel Parket, Belastingdienst en FIOD als lokaal in de Regionale Informatie- en Expertisecentra-samenwerkingsverbanden. Het OM zet zich in om de samenwerking met de Belastingdienst en andere partners de komende tijd verder te versterken. Op 1 juli 2015 is een protocol tussen het OM en de Belastingdienst gesloten. Daarin is de samenwerking tussen het OM en de Belastingdienst verder verstevigd, met name waar het gaat om ontnemingskwesties. De verwachting is dat deze afspraken een effectief antwoord zullen zijn op de geschetste problematiek.’ Ondanks dat Belastingdienst-medewerkers in de interviews met Van Laar, ná 1 juli 2015, nog klaagden over de samenwerking is er nu meer optimisme. 'De samenwerking tussen het OM, de Belastingdienst en de overige partners verloopt goed,' aldus Adriaan Ros, woordvoerder van de Belastingdienst. 'Sinds de invoering van het protocol op 1 juli 2015 tussen OM en de Belastingdienst is de samenwerking aangescherpt zijn de bevindingen van de scriptie grotendeels ondervangen.'

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Dennis Mijnheer

    Gevolgd door 953 leden

    Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.

    Volg Dennis Mijnheer
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren