FTM legde de vinger op de pijnlijke plek waarna zes wetenschappers een oproep deden aan de leden van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen om geen 'besmet' geld te accepteren van cultuurfonds Ammodo. Het KNAW-bestuur wenst er geen gehoor aan te geven.

    Neem geen geld aan dat afkomstig is van cultuurfonds Ammodo. Dat is in het kort de oproep van zes wetenschappers aan de leden van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). De KNAW maakte in april van dit jaar bekend dat het om de twee jaar 2,4 miljoen euro van de stichting Ammodo krijgt om uit reiken aan acht veelbelovende wetenschappers die zich met fundamenteel onderzoek bezig houden. Wetenschappers kunnen een nominatie indienen om 300 duizend euro voor onderzoek binnen te halen. De zes wetenschappers schreven eind mei een brief aan de KNAW waarin ze hun oproep deden. Het zestal, econoom Joop Hartog (Universiteit van Amsterdam), gedragswetenschapper Kees Schuyt (Universiteit van Amsterdam, met emeritaat), econometrist Bernard van Praag (Universiteit van Amsterdam, met emeritaat), gedragswetenschapper Kees Aarts (Universiteit Twente), econometrist Philip Hans Franses (Erasmus Universiteit Rotterdam) en econoom Martin Fase (Universiteit van Amsterdam, voormalig onderdirecteur van De Nederlandsche Bank) zijn allen lid van de KNAW.
    'We doen een beroep op ieder die van plan is een aanvraag in te dienen eerst zelf te overwegen of hij/zij uit deze bron wil drinken'
    Begin mei publiceerde FTM een omvangrijk achtergrondartikel over de wijze waarop een kleine groep bestuurders onder leiding van de in 2011 overleden Pierre Vinken op slinkse wijze één miljard euro uit de pensioenpotten van Rotterdamse en Amsterdamse havenarbeiders wist te ontfutselen. In plaats van dat de verkoopwaarde van het pensioenfonds aan hun pensioenen wordt besteed, kan het nu door enkele heimelijk aangebrachte statutenwijzigingen aan kunst en cultuur worden besteed. Sinds 2012 is het stichting Ammodo die de besmette miljoenen aan culturele topinstituten als het Stedelijk Museum en het Amsterdamse Concertgebouw uitdeelt. 'Wij vinden het hoogst ongepast dat dit geld nu beschikbaar wordt gesteld voor onderzoek en culturele doelstellingen, nu zelfs ongeclausuleerd naar enige binding met de oorspronkelijke bestemming van de gelden,' aldus het zestal wetenschappers. 'We doen een beroep op ieder die van plan is een aanvraag in te dienen eerst zelf te overwegen of hij/zij uit deze bron wil drinken.'

    Aannemen of niet?

    FTM vroeg na de publicatie van het eerder genoemde achtergrondartikel enkele van culturele topinstituten of ze zich goed bewust zijn van de herkomst van het geld dat Ammodo uitdeelt. Dat resulteerde in het artikel 'Besmet' geld van cultuurfonds Ammodo: aannemen of niet? De uitkomst was dat de instituten bekend zijn met de herkomst van de gelden, maar dat morele overwegingen bij het accepteren van dat geld geen enkele rol spelen. Ook de KNAW werd benaderd en wel om twee belangrijke redenen: de eerste is dat twee van de vijf bestuurders van de stichting Ammodo - Carla Sieburgh en Andries Meijerink - lid zijn van de KNAW. Sieburgh heeft daarnaast ook zitting in het bestuur van de stichting Optas, die sinds 2013 Inphykem is gaan heten. Deze stichting beheert het miljard euro en bepaalt welke stichtingen en organisaties daar hun goede werken mee mogen verrichten. De tweede reden is dat de KNAW een zeer aanzienlijke gift - iedere twee jaar 2,4 miljoen euro - kreeg toegewezen. De brief van de zes wetenschappers, waarin nadrukkelijk werd verwezen naar de artikelen die FTM aanvang mei publiceerde, werd op 26 mei door de KNAW naar zijn leden doorgestuurd. De oproep van Van Praag c.s. ging vergezeld van een brief van de president van het bestuur van de KNAW, Hans Clevers (De inhoud van die brief werd afgelopen zaterdag na de publicatie van het nieuwsartikel in de Volkskrant over de actie van de wetenschappers op de website van de KNAW geplaatst). Evenals KNAW-woordvoerder Marja van der Putten eerder tegenover FTM deed, herhaalt Clevers het standpunt van de KNAW en verschuilt hij zich gretig achter juridische argumenten om de miljoenen van Ammodo in ontvangst te kunnen nemen.
    'Wat juridisch in een schikking afgeklonken is hoeft moreel nog niet bevredigend te zijn'
    De voorgeschiedenis die tot overeenstemming tussen de betrokken partijen heeft geleid, schrijft Clevers 'kon dus ook geen belemmering zijn voor het bestuur van de KNAW om een samenwerking aan te gaan met de Stichting Ammodo,' stelt Clevers. 'Integendeel het bestuur is verheugd tezamen met Ammodo een Award te kunnen te kunnen toekennen….' Juist over deze amorele, juridische houding struikelen de zes wetenschappers.

    'Morele laakbaarheid'

    'Juridisch is de zaak beklonken en met de schikking hebben de havenarbeiders tenminste nog een deel (€500 miljoen) van het door henzelf en de havenwerkgevers voortgebrachte vermogen behouden,' schrijft het zestal. 'Maar wat juridisch in een schikking afgeklonken is hoeft moreel nog niet bevredigend te zijn. De havenarbeiders dachten een verstandige zet te doen door hun pensioenbelangen onder te brengen bij een onafhankelijke stichting. Latere wijziging van de statuten heeft plaats gevonden buiten arbeiders en werkgevers om. Daarna hebben de ingelegde gelden een bestemming gekregen die nooit in de bedoeling van de participanten lag. Dat verzekerden, na felle strijd, in een referendum over de schikking eieren voor hun geld kozen doet niets af aan de morele laakbaarheid van de voorafgaande handelingen. Het geld had natuurlijk moeten worden besteed aan pensioenvoorzieningen van henzelf en hun nabestaanden of aan een verwante doelstelling.' Tegenover de Volkskrant liet de woordvoerder van de KNAW vrijdag weten 'een handvol reacties' van leden te hebben ontvangen op de brief. Wordt vervolgd.
    Over de auteur

    Eric Smit

    Gevolgd door 423 leden

    Smit (Nijmegen, 1967) is hoofdredacteur en samen met Arne van der Wal ook de oprichter van Follow the Money. Hij is als voorm...

    Lees meer

    Volg deze auteur
    Dit artikel zit in het dossier

    Cultuurfonds Ammodo

    Cultuurfonds Ammodo geeft miljoenen uit aan de top-instituten in de kunst, cultuur en wetenschap. Het geld dat Ammodo uitgeef...

    Lees meer

    Volg dossier

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid