Ook jouw gemeente krijgt steeds meer taken en dus macht. Lokale journalisten zijn steeds minder in staat om deze macht te controleren. Daarom gaat Follow the Money lokaal.

    Het was een historische dag, donderdag 29 maart. Minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat maakte toen bekend dat er zo snel mogelijk een einde komt aan de gaswinning uit het Slochterenveld. Is hiermee het leed geleden voor de Groningers?

    Uit reacties in de media kun je afleiden dat velen denken dat dat inderdaad zo is. Helaas is het tegendeel waar. De gaskraan is nog lang niet dicht. De schade is onverminderd groot en neemt met elk aardbevinkje toe. Woningen worden verkeerd geprioriteerd versterkt. Risicoboerderijen staan te wiebelen op hun fundamenten. Erfgoed gaat verloren. Ook als de gaswinning is beëindigd, zullen de aardbevingen nog een tijd doorgaan.Wiebes heeft voor een nieuw schadeprotocol gezorgd, zodat de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) niet meer zelf schades beoordeelt middels haar dochteronderneming: het Centrum Veilig Wonen (CVW). Hij deed dit omdat het CVW aardbevingsschade stelselmatig te laag inschat of onder de mat veegt.

    Je zou denken dat onze nationale gasleverancier inmiddels doorheeft dat niet alleen heel Groningen, maar ook de staat genoeg heeft van de manier waarop de NAM zaken doet. En dat het bedrijf dus inschikkelijker is geworden voor het afhandelen van het oude schadeprotocol. Niets is minder waar. De NAM is geen liefdadigheidsinstelling. Het is een constructie die door oliereuzen Shell en ExxonMobil is opgetuigd om in Nederland huis aan huis aardgas te verkopen.

    Het CVW verdient aan schade-afhandeling

    Een expert en een contra-expert die samen niet uit een schadebeoordeling komen, gaan naar de arbiter. Arbitrage is een vorm van particuliere rechtspraak, waarbij een onpartijdige conflictoplosser een juridisch bindende uitspraak doet. Eddie van Marum, een Groningse contra-expert die bij de Larense schadehulpverlener HBS werkt, vertelde me dat je als contra-expert, bij bijvoorbeeld brand- of waterschade, er in 80 procent van de gevallen met de oorspronkelijke expert wel uitkomt. De overige 20 procent gaat naar de arbiter.

    Omdat CVW-experts de aardbevingsschade stelselmatig te laag inschatten, en kleine schades zelden toekennen, is een klein leger van contra-experts zoet met de schadegevallen in het Groningse. Opmerkelijk is dat de CVW-experts onbeperkt uren mogen schrijven, maar contra-experts kunnen dat natuurlijk niet doen. Het CVW vaart hier wel bij. De organisatie boekte in 2016 een winst van 2,4 miljoen euro.

    Een klein leger van contra-experts is zoet met de schadegevallen

    Doordat de CVW-experts 80 tot 100 procent van alle aardbevingsschadegevallen hebben doorgeschoven naar de arbiter, is een stuwmeer aan onverwerkte schadegevallen ontstaan, die niet onder het nieuwe schadeprotocol vallen en waarover nog steeds geen arbitrage-uitspraak is gedaan. Vooral de complexe (lees: dure) schadegevallen zijn hier de dupe van. Het gaat over zo’n zes- tot achtduizend gevallen die onder het oude schadeprotocol vallen. Hierop kom ik in een volgend artikel terug.

    NAM legt uitspraken arbiter naast zich neer

    Nu wil ik het voornamelijk hebben over de zaken waarover een arbiter al wél een uitspraak heeft gedaan. Neem het dossier van boerin Jannie Knot (57). Zij is zelfs in hongerstaking gegaan omdat ze tot over haar oren in de schulden zit. Anderhalf jaar geleden moest ze haar bedrijf in Garrelsweer door aardbevingsschade opgeven. Een belangrijke oorzaak van haar torenhoge schuld is dat de NAM vooralsnog niet juridisch aansprakelijk kan worden gesteld voor gevolgschade: dat is het geval als bijvoorbeeld je stal midden in de winter onveilig wordt verklaard door aardbevingsschade en je je koeien ergens anders moet onderbrengen. De financiële gevolgen hiervan moeten gedupeerden op dit moment zelf dragen.

    Over de zaak Knot heeft al een arbiter een uitspraak gedaan. De NAM is dus juridisch verplicht om de kosten van sloop/nieuwbouw van haar boerenbedrijf te vergoeden. De arbiter raadt gedupeerden tegenwoordig na het toekennen van schadevergoeding aan een onafhankelijke offerte te laten opstellen. De gangbare prijs voor een boerderij is rond de half miljoen euro. Dan heb ik de gevolgschade nog niet meegerekend: die is meer dan een ton. En de NAM betaalt niet uit. Jannie Knot kreeg slechts 30.000 euro overgemaakt: een fooi.

    "De gangbare prijs voor een boerderij is een half miljoen euro. Jannie Knot kreeg slechts 30.000 euro overgemaakt"

    Het gevecht van Erik de Jonge

    Mevrouw Knot staat in dezen niet alleen. Handelaar Erik de Jonge (50) voert al vier jaar strijd met onze nationale gasleverancier. In 2014 diende hij zijn eerste schademelding in, vanwege scheuren die zo groot waren, dat hij vreesde voor de fundering van zijn woning. Het Centrum Veilig Wonen bestond toen nog niet. Een NAM-expert kwam langs en constateerde dat de schade niets met aardbevingen te maken had.

    Op 30 september 2015 vond de aardbeving van Hellum plaats, op zo’n 1,5 kilometer afstand van de woning van het gezin De Jonge. Tv-presentator Jeroen Pauw zei ’s avonds droogjes in zijn programma: ‘Heel Groningen staat er nog.’ Een aardbeving met een kracht van 3.1 op de schaal van Richter is een lichte. Niemand in de Randstad besefte toen dat met water verzadigde poldergrond aardbevingen versterkt. Vergelijk het met drilpudding die een tik van een lepel krijgt. ‘We hoorden een knal, het voelde alsof er een vrachtauto tegen het huis aan reed,’ zegt De Jonge. De fundering bleek ontzet. De helft van het huis helde voorover. De toiletruimte was compleet weggezakt.

    Op 1 oktober belt De Jonge met het pas opgerichte CVW en zegt dat zijn gezin zich niet veilig voelt. Een dag later komt het CVW langs om een plan van aanpak te bespreken: daarin staat dat de familie per 9 oktober met al hun spullen uit de woning wordt gezet. Die instantie (feitelijk de NAM) mag helemaal geen woningen ontruimen, dat doet de gemeente doorgaans. Ze deden het toch.

    Het gezin is in een klap alles kwijt. ’s Avonds om tien uur is de stress hierdoor zo hoog opgelopen, dat De Jonge aan het CVW vraagt of ze mogen gaan slapen. De maandag erop mag hij zijn woning niet meer in. Te onveilig. De halve inboedel staat er nog. Het gezin, bestaande uit vier personen, twee honden en twee katten, belandt in een vakantiepark. Daar brengt het de winter door. De familie moet zelf op zoek naar ander onderdak. De experts van het CVW hebben namelijk besloten dat de woning gebreken heeft. De Jonge zou verzuimd hebben onderhoud te plegen. In januari 2016 bevriezen de waterleidingen. De inboedel die er nog staat gaat verloren.

    In januari 2016 bevriezen de waterleidingen. De inboedel gaat verloren

    De Jonge schakelt een contra-expert in, die constateert aardbevingsschade. De NAM weigert de zaak voor te leggen aan de arbitrage, het gezin doet dat daarom zelf. Tegen de tijd dat een arbiter de zaak oppakt, is een jaar verstreken. Op 24 mei 2017 doet de arbiter een uitspraak, waarbij de NAM in het ongelijk wordt gesteld. Het bedrijf doet vervolgens niets. Er belandt geen cent op de rekening van De Jonge. Pas na tien maanden soebatten — per brief en per telefoon — geeft het bedrijf gehoor aan de uitspraak. Meer dan twee jaar nadat De Jonge uit zijn huis is gezet, krijgt hij een eerste schadevergoeding. De arbiter heeft op dat moment nog niet bedacht dat een onafhankelijke partij beter kan bepalen hoeveel schade er moet worden vergoed. Dus mag de NAM de aankoopprijs van de huidige woningwaarde uitkeren: ongeveer 100.000 euro. De Jonge heeft echter gevraagd om sloop/nieuwbouw van zijn kapitale huis. Wil je dat aardbevingsveilig doen, dan heb je het al gauw over een bedrag van een paar ton.

    Het gezin heeft ook gevolgschade, onder meer door het niet kunnen nakomen van hun hypotheeklast: ongeveer een ton. De NAM weigert dit verlies te erkennen. De Jonge zal hiervoor dus nóg een keer naar de rechter moeten. Arbiters hebben in dezen geen bevoegdheid. Naast zijn financiële strop moet hij nog een rechtszaak voeren waarvoor hij eigenlijk geen energie heeft. Het jarenlange gevecht heeft de Groninger gesloopt. De NAM gokt er waarschijnlijk op dat hij het op een zeker moment opgeeft. Zo hopen ze geld te besparen. Deze tactiek werkt: er zijn al talloze Groningers die de handdoek in de ring hebben gegooid en die zich lieten afschepen met een klein bedrag. ‘Maar dan hebben ze niet goed opgelet,’ vertrouwt De Jonge mij toe, want strijdbaar blijft hij. ‘Ik heb de experts van de NAM vier jaar geleden al verteld: ‘Mij kom je niet twee keer tegen, niet drie keer. Nee, als je denkt dat je me eindelijk kwijt bent, kom je me opeens toch weer tegen.’  

    "De NAM gokt er waarschijnlijk op dat De Jonge het op een zeker moment opgeeft"

    Geef arbiter meer bevoegdheid bij gevolgschade

    Vechters als De Jonge zijn relatief zeldzaam. De NAM weet dat. Dus legt het bedrijf uitspraken van de arbiter vaak naast zich neer. Tweede Kamerlid Sandra Beckerman (SP) stelde op vrijdag 6 april Kamervragen, waarbij ze nog een aantal voorbeelden noemde. Die zijn hier geanonimiseerd weergegeven om de privacy van gedupeerden te beschermen: de uitspraken van de arbiter van 28 juli 2017 over dossier 16-0055 (Groningen stad), van 12 oktober 2017 over dossier 16-192 en 17-0806 (Sappemeer) en van 8 november 2017 over dossier 16-172 (Siddeburen). Deze zaken zijn allemaal nog niet gehonoreerd door de NAM. We hebben het over mensen die in een keet, een vakantiehuisje of een andere tijdelijke woning bivakkeren, omdat ze net als het gezin De Jonge hun huis niet meer in mogen. Er zitten zelfs mensen in hun vrijwel onbewoonbare pand te wachten op soelaas. 

    Op 19 maart 2018 zei minister Wiebes in een brief naar aanleiding van Kamervragen: ‘NAM heeft zich in beginsel verbonden aan uitspraken Arbiter en heeft tot op heden altijd uitvoering gegeven aan diens uitspraken.’ Deze uitspraak is onjuist en kun je op zijn minst naïef noemen. Toch is te hopen dat de minister na A ook B zegt, want de gaskraan dichtdraaien was een enorme stap in de goede richting.

    Wiebes kan de Groningers nog sneller helpen. Ten eerste moet hij ervoor zorgen dat arbiters in de praktijk net zoveel bevoegdheid krijgen als ze in theorie zouden moeten hebben. Nu houden ze soms meermaals zitting om te bewerkstelligen dat de NAM gedupeerden schadeloos stelt. Hierdoor neemt de wachtlijst van onbehandelde zaken alleen maar toe. Ten tweede moet hij hun de autoriteit geven om de NAM juridisch aansprakelijk te stellen voor gevolgschade. Een gedupeerde als Jannie Knot gaat daaraan op dit moment kapot. Wiebes zal daarom met harde maatregelen moeten komen. Vooralsnog lijkt het erop dat de NAM geen millimeter toegeeft. De bedrijfsjuristen passen alle mogelijke trucs toe om onder schadevergoeding uit te komen. Schade die hun werkgever onmiskenbaar heeft veroorzaakt.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Sam Gerrits

    Gevolgd door 258 leden

    Journalist en geochemicus. Deed meer dan tien jaar onderzoek in Afrika, Zuid-Amerika en op de Noordzee.

    Lees meer

    Volg deze auteur en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg Sam Gerrits
    Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Aardgas in Groningen

    Gevolgd door 463 leden

    Naar aanleiding van tips van lezers is Follow the Money gedoken in de ondoorzichtige wereld van de Groningse gaswinning en de...

    Lees meer

    Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg dossier