Bij Afpro in Alkmaar worden sinds kort mondkapjes gemaakt voor zorg.
© ANP / Marco Okhuizen

Coronacrisis

De redactie van FTM volgt de coronacrisis op de voet. Welke oplossingen dienen welke belangen? Lees meer

Het virus SARS-CoV-2, beter bekend als het coronavirus, dook eind 2019 op in de Chinese provincie Hubei. In een paar weken tijd veroorzaakte het virus daar een epidemie, waarna het zich over de rest van de wereld verspreidde.

Begin maart 2020 verklaarde de World Health Organisation de ziekte tot een pandemie. Wereldwijd gingen landen 'op slot';  beurzen maakten een enorme duikvlucht. Al met al is met het coronavirus een crisis van historische proporties ontstaan.

De uitwerking van de coronamaatregelen op de wereldeconomie is, net als het virus zelf, nog grotendeels onbekend. Wat we al wel kunnen vaststellen: een nieuwe economische crisis is begonnen. Die zal overal pijn opleveren, en de maatregelen die we nu nemen zullen bepalen hoe de economie van de toekomst eruit zal zien. 

Nieuwe vragen doemen op: welke oplossing dient welke belangen; welke vragen raken ondergesneeuwd; hoe verdelen we de schaarse middelen, en hoe houden we essentiële diensten en structuren overeind? 

117 Artikelen

Nederland laat ‘coronageld’ uit Brussel liggen

2 Connecties

Onderwerpen

ESF coronacrisis
13 Bijdragen

Onlangs werden de voorwaarden voor het Europees Solidariteitsfonds aangepast. Kosten die lidstaten maken bij de bestrijding van het coronavirus, kunnen nu ook worden gedeclareerd. Er zit nog 800 miljoen euro in de pot, maar Nederland deed geen aanvraag.

Lidstaten en kandidaatleden van de Europese Unie konden een aanvraag indienen bij de Europese Commissie om een deel van de kosten van de coronapandemie te vergoeden uit het Europees Solidariteitsfonds. Uit navraag bij de Europese Commissie blijkt dat Nederland een van de weinige lidstaten is die dit niet heeft gedaan.

De Commissie zegt 22 aanvragen te hebben ontvangen, onder meer van België, Duitsland, Frankrijk en Luxemburg. Uit het rampenfonds kan dit jaar nog ongeveer 800 miljoen euro worden verdeeld onder EU-lidstaten en kandidaatlidstaten, maar de deadline om een aanvraag in te dienen was 24 juni.

Het Europees Solidariteitsfonds is in 2002 opgezet om een Europese bijdrage te leveren aan schade die is aangericht door natuurrampen. Sindsdien heeft de EU in totaal 5,5 miljard euro uitgekeerd uit het fonds, in verband met 87 rampen in 24 landen. Het ging vooral om schade door overstromingen, aardbevingen en hevige stormen. Nederland deed nog nooit een beroep op het fonds.

Na de uitbraak van de coronapandemie stelde de Europese Commissie in maart voor om de reikwijdte uit te breiden en ook financiële schade die volgt uit een ‘grote volksgezondheidscrisis’ in aanmerking te laten komen voor declaraties uit het Solidariteitsfonds. EU-lidstaten gingen daar unaniem mee akkoord.

De kosten van onder meer persoonlijke beschermingsmiddelen, zorgkosten, testen en de ontwikkeling van vaccins komen in aanmerking voor een vergoeding uit het Solidariteitsfonds. Het loket om een aanvraag in te dienen ging op 1 april open.

Follow the Money vroeg het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) waarom Nederland geen aanvraag had ingediend. Het antwoord bestond uit een eenregelige zin: ‘Nederland heeft zelf beschermingsmiddelen ingekocht en ingezet op eigen productie.’

Dossier: Coronacrisis

De maatregelen om de verspreiding van het coronavirus in te dammen zijn ongekend; de uitwerking ervan nog grotendeels onbekend. Welke oplossingen dienen welke belangen?

Lees verder Inklappen
Inschrijven

RescEU

Het is niet de eerste keer in de coronacrisis dat Nederland geen gebruik maakt van beschikbare hulp uit Brussel. Zo maakte Nederland ook geen gebruik van het zogenaamde ‘RescEU’-programma voor medische hulpmiddelen, dat bestaat uit een strategische voorraad van medische uitrusting zoals mondkapjes, meldde Follow the Money al vorige maand. 

Waarom niet, bleef lange tijd onduidelijk. In mei schreef minister Martin van Rijn (Medische Zorg, PvdA) dat het ministerie verwachtte dat ‘dit initiatief pas op de middellange termijn effect zou kunnen hebben’ – terwijl in de twee weken voor hij dat schreef al enkele honderdduizenden maskers uit het RescEU-programma waren geleverd aan Italië, Spanje, Kroatië, Montenegro en Noord-Macedonië.

Het artikel van Follow the Money leidde tot Kamervragen. ‘Hoe oordeelt u in het licht van de leveringen aan andere lidstaten over de eerdere inschatting dat RescEU Nederland niet snel kon helpen aan beschermingsmiddelen?’, vroeg Kamerlid Lilianne Ploumen (PvdA). Ze wilde ook weten waarom Nederland ondanks een tekort in de eerste fase van de uitbraak geen gesubsidieerde mondkapjes had aangevraagd uit het RescEU-programma.

Van Rijn gaf daarop het volgende antwoord:

‘Vanwege de grote mondiale schaarste in persoonlijke beschermingsmiddelen, en het feit dat de RescEU medische voorraden uit het Europese civiele beschermingsmechanisme pas na 19 maart 2020 werden opgebouwd, was er maar een beperkte voorraad mondmaskers beschikbaar via het RescEU. 

De Commissie heeft – vanwege de grote vraag in de piekperiode van de pandemie en het beperkte aanbod van mondmaskers – daarom moeten beslissen bij welke landen de nood het hoogst was en waar de beschikbare hulp naar toe zou moeten gaan. 

Wiens inschatting was het dat Nederland geen aanspraak zou kunnen maken op mondkapjes? 

Nederland zou in die hoogtijdagen van de crisis geen aanspraak hebben kunnen maken op persoonlijk beschermingsmateriaal via het RescEU medical stockpile. Binnen andere lidstaten, zoals Italië, waren bijvoorbeeld hogere besmettingsgraden en een groter gebrek aan medische zorgcapaciteiten. Nederland heeft daarom geen verzoek om ondersteuning vanuit het Europese civiele Beschermingsmechanisme (rescEU) ingediend.’

Vanwege het passieve taalgebruik vroeg Follow the Money VWS om het antwoord te verduidelijken: wiens inschatting was het dat Nederland geen aanspraak zou kunnen maken op mondkapjes? Had de Europese Commissie een beroep op Nederland gedaan om geen aanvraag in te dienen? Het antwoord: ‘De Commissie heeft niet expliciet tegen Nederland gezegd dat het geen aanspraak kan maken op persoonlijke beschermingsmateriaal via RescEU.’

Dat bevestigt ook de Europese Commissie. ‘De Commissie heeft geen enkele lidstaat ontmoedigd om een aanvraag voor medische hulpmiddelen in te dienen, noch formeel noch informeel,’ aldus een woordvoerder, die benadrukt dat alle (kandidaat)lidstaten een verzoek konden indienen voor steun uit RescEU  ook nu nog

Volgens VWS werd in de antwoorden op de Kamervragen ook niet gesuggereerd dat de Commissie Nederland ontmoedigde om een verzoek in te dienen: ‘Nederland heeft geen verzoek ingediend toen bekend werd dat er in de piekperiode van Covid-19 beperkt mondmaskers beschikbaar waren en dat de zwaarst getroffen lidstaten voorrang kregen bij de distributie. Deze beslissing is gebaseerd op een eigen afweging.’ Met andere woorden: Hoewel het de Europese Commissie is die een aanvraag van Nederland zou hebben beoordeeld en de nood zou hebben vergeleken met andere landen, besloot VWS dus bij voorbaat al dat het geen kans maakte.

Peter Teffer
Peter Teffer
Onderzoekt voor FTM hoe EU-geld in Nederland wordt besteed.
Gevolgd door 520 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren