© ANP / Vincent Jannink

JSF

De Joint Strike Fighter (JSF) is als een black box. Het is onduidelijk wat de beoogde vervanger van onze F-16's gaat kosten. Voor- en tegenstanders goochelen met cijfers, maar wat gaat het de Nederlandse Staat nou echt kosten? En wat kan de moderne straaljager daadwerkelijk: How much bang for a buck do we get?
Het is ook de vraag wat Nederland opschiet met de zogenaamde F-35. Al aan het begin van het besluitvormingsproces werd de JSF een industrieproject. Orders voor Nederlandse bedrijven en bijbehorende banen zijn veel gehoorde argumenten. De militaire argumentatie sneeuwt onder, maar intussen rijdt de trein en deze lijkt niet meer te stoppen.

23 Artikelen

Nederland koopt JSF met gebreken, Defensie houdt kritiek achter

4 Connecties
52 Bijdragen

Nederland heeft eind januari de eerste JSF geleverd gekregen. De overdracht was feestelijk, maar uit rapporten van Amerikaanse toezichthouders doemt een beeld op van een gemankeerd toestel: onopgeloste gebreken, te lage betrouwbaarheid, en een te hoge onderhoudsbehoefte. Dit leidt tot hogere kosten en een lagere inzetbaarheid van de JSF dan jarenlang is voorgespiegeld. Het ministerie van Defensie heeft de Tweede Kamer niet op de hoogte gebracht van kritische passages uit Amerikaanse rapporten over verbeteringen aan het toestel.

In totaal telt de Amerikaanse toezichthouder op wapensystemen (Director Operational Test & Evaluation) 102 ‘kritische’ beperkingen bij het toestel, die op korte termijn waarschijnlijk niet worden verholpen; dat blijkt uit het rapport, dat op 31 januari verscheen. Vijftien beperkingen zijn van dien aard dat ze de veiligheid van personeel in gevaar kunnen brengen. De overige 87 gebreken kunnen ‘succesvolle afronding van de missie belemmeren of beperken.’ Zo is bij het boordwapen van het type toestel dat Nederland koopt al meerdere jaren op rij een afwijking naar rechts geconstateerd. ‘Onacceptabel,’ oordeelt de toezichthouder.

Ook zijn er nog steeds structurele problemen met ALIS, het ICT-systeem in en rond het toestel dat het onderhoud en de vluchtoperaties efficiënter moet laten verlopen. Handelingen die door ALIS geautomatiseerd hadden moeten verlopen, moet personeel handmatig verrichten. Mede daardoor loopt de JSF bij het opstijgen juist vertragingen op ten opzichte van de oudere gevechtsvliegtuigen die het moet gaan vervangen.

Uit het Amerikaanse rapport blijkt verder dat de prestaties op een ander vlak al drie jaar op rij stagneren: van de acht doelstellingen waar de JSF op het gebied van betrouwbaarheid en onderhoudbaarheid aan moet voldoen, gaat het toestel er waarschijnlijk slechts vier halen.

‘Het spreekt voor zich dat minder betrouwbare vliegtuigen meer onderhoud en onderdelen nodig hebben dan gepland,’ legt de Amerikaanse rekenkamer uit in een rapport uit juni 2018, ‘en dat kan ertoe leiden dat een vliegtuig niet beschikbaar is voor operaties. Als betrouwbaarheidsdoelen niet gehaald worden, moeten de krijgsmachtdelen en de belastingbetaler genoegen nemen met een vliegtuig dat minder betrouwbaar is, duurder in gebruik is en meer tijd nodig heeft voor onderhoud.’

Lockheed Martin en het Pentagon zijn van plan om de vastgestelde gebreken pas later op te lossen

In haar jaarrapportage uit september 2018 erkent het ministerie van Defensie de problematiek, maar laat het kritische noten van de Amerikaanse toezichthouders onvermeld. Het ministerie meldt wel dat er meerdere gebreken aan het toestel zijn, maar stelt dat er slechts één – en volgens Defensie voor missies niet zo belangrijk – gebrek pas in een latere fase opgelost wordt. Dat staat haaks op de constatering van de Amerikaanse toezichthouder op wapensystemen en de Amerikaanse rekenkamer: Lockheed Martin en het Pentagon zijn van plan om de vastgestelde gebreken pas later op te lossen. Ook laat het ministerie van Defensie de constatering van de Amerikaanse rekenkamer onvermeld ‘dat niet alle in de testen gevonden gebreken verholpen kunnen worden binnen het budget en de planning van het ontwikkelingscontract’. Het Pentagon verwacht dat de gebreken bijtijds zijn opgelost, maar doet geen harde toezeggingen.

Ook voor de problemen met betrouwbaarheid en onderhoudbaarheid toont Defensie zich niet blind; wel doet het deze in de jaarrapportage uit 2018 af met de aanbeveling van de Amerikaanse rekenkamer aan het Pentagon ‘maatregelen onderkent voor het garanderen dat de betrouwbaarheid en onderhoudbaarheid van de F-35 toestellen aan de programma-eisen voldoen’. Wat Defensie niet vertelt, is dat uit datzelfde rapport van de Amerikaanse rekenkamer blijkt dat het niet realistisch is te denken dat dit zal lukken. 

In reactie aan FTM laat Defensie weten dat het Joint Program Office en Lockheed Martin bezig zijn ‘om inzicht te verschaffen in eventuele verschillen tussen contractuele eisen en daadwerkelijke prestaties. Dit proces is nog niet afgerond’. Dat Defensie de kritische kanttekeningen van de Amerikaanse toezichthouders niet heeft overgenomen, ‘komt voort uit de keuze om te komen tot een beknoptere jaarrapportage,’ zo laat het ministerie desgevraagd weten. ‘Het is goed dat DOT&E [de Amerikaanse toezichthouder Director Operational Test & Evaluation, red.] kritisch is over oplossingen van beperkingen (en dat is ook haar rol), maar zij dragen niet de eindverantwoordelijkheid. Die ligt bij JPO (namens de partners) en LM.

Morgen publiceert Follow the Money een uitgebreid artikel over de JSF, de grootste investering in onze defensie ooit.  Daarin gaan we diep in op wat er aan het vliegtuig mankeeert. Volg auteur Krijn Schramade om op de hoogte te worden gehouden in dit dossier. 

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Krijn Schramade

Gevolgd door 287 leden

Krijn Schramade (1980) krijgt een jaar na de val van Lehman Brothers (2008) de tegenwoordigheid van geest om zijn veilige lev...

Dit artikel zit in het dossier

JSF

Gevolgd door 205 leden

De Joint Strike Fighter (JSF) is als een black box. Het is onduidelijk wat de beoogde vervanger van onze F-16's gaat kosten. ...

Volg dossier