Nederland kwetsbaar voor barsten van ‘fossiele bubbel’

    GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout volgde samen met het Sustainable Finance Lab het geldspoor achter fossiele brandstoffen. Hij waarschuwt nu dat er een economische catastrofe dreigt als de ‘fossiele bubbel’ verder wordt opgeblazen.

    De redding van het klimaat zal de ondergang betekenen voor deze bedrijven die het sterkst afhankelijk zijn van fossiele energie. Daarmee komt de grote Nederlandse financiële sector in gevaar, omdat veel van onze banken en pensioenfondsen zwaar in de fossiele belangen zitten. Koninklijke Shell hield vandaag haar aandeelhoudersvergadering en ontkent glashard dat er risico’s zijn. GroenLinks heeft bij de start van de vergadering actie gevoerd om de aandeelhouders te wijzen op de onverantwoorde wijze waarop Shell haar werk doet. Om de opwarming van de aarde te beperken tot 2 graden Celsius moet de meerderheid van onze reserves aan olie, gas en kolen in de grond blijven zitten, waardoor ze straks niets meer waard zijn. Vorig jaar becijferde de Britse bank HSBC in het rapport 'Unburnable Carbon 2013' dat olie-, gas- en kolenbedrijven dan 40-60% van hun waarde zouden verliezen. Ook de institutionele beleggers die grootschalig geïnvesteerd hebben in olie- gas- en kolenbedrijven voelen deze klappen. Het leegprikken van de fossiele zeepbel (de carbon bubble) kan daarom grote gevolgen hebben voor onze spaargelden en pensioenen. GroenLinks heeft het geldspoor achter deze carbon bubbel gevolgd en het Sustainable Finance Lab, verbonden aan de Universiteit van Utrecht, laten onderzoeken in hoeverre de grootste financiële instellingen van Europa zijn blootgesteld aan fossiele activa.

    Fossiele beleggingen

    Europese banken, pensioenfondsen en verzekeraars blijken gezamenlijk meer dan duizend miljard euro aan beleggingen in- en leningen aan olie-, gas- en kolenbedrijven te hebben. Ter vergelijk: dat is meer dan twee keer zoveel geld als er in het Europees steunfonds (ESM) zit om eurolanden in financiële problemen uit de brand te helpen. De ING heeft ongeveer 14 miljard euro aan fossiele beleggingen uitstaan bijvoorbeeld, terwijl de Rabobank voor iets meer 2 miljard euro in fossiel heeft belegd. Nederland is dus kwetsbaar voor het knappen van de fossiele zeepbel. De schade is het grootst als er geen actie wordt ondernomen om klimaatverandering tegen te gaan. In dat geval nemen extreme weersomstandigheden zoals droogte, stormen en overstromingen in de nabije toekomst steeds verwoestendere vormen aan, met destructieve gevolgen voor de economie.
    Het pensioenfonds voor de zorg (PFZW) verliest bijna 4% van haar bezittingen
    Het leeglopen van de fossiele zeepbel door een snelle verduurzaming van de economie leidt tot een verlies van bijna 400 miljard euro in Europa. Dit verlies is ongelijk verdeeld over de financiële instellingen. Zo worden de banken vooral in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk geraakt, al is het verlies van de ING met bijna 4 miljard euro ook aanzienlijk. De hardste klappen vallen bij pensioenfondsen die via aandelen mede-eigenaar zijn van bedrijven. Het Verenigd Koninkrijk krijgt opnieuw de grootste verliezen voor de kiezen. Maar ook Nederland wordt in het bijzonder hard geraakt omdat onze pensioenfondsen veel geld hebben zitten in fossiele activa. De vier in het onderzoek betrokken pensioenfondsen, goed voor bijna 60% van de Nederlandse pensioenbesparingen, verliezen gezamenlijk 17 miljard euro. Het pensioenfonds voor de zorg (PFZW) verliest bijna 4% van haar bezittingen.

    Verder klemzetten van de economie

    Contra-intuïtief, wordt de schade van het barsten van de carbon bubbel nóg groter als klimaatbeleid schoksgewijs en vertraagd optreedt. Elk jaar investeren grote olie- en gasbedrijven maar liefst 500 miljard euro in het ontginnen van nieuwe fossiele reserves. Hoe langer effectief klimaatbeleid op zich laat wachten, hoe verder onze economie zich dus klemzet in dit soort fossiele investeringen. Onze pensioenen en spaartegoeden hebben daarom baat bij vroegtijdig en consequent beleid. Het is teleurstellend dat de Europese Commissie, gesteund door de Nederlandse regering, een langzame transitie naar een groene economie voorstelt, waarbij concrete nationale doelen voor duurzame energie en energiebesparing uitblijven.
    Wie er uiteindelijk mee blijft zitten, zal het grootste verlies incasseren
    Het besef dat fossiele bezittingen momenteel sterk zijn overgewaardeerd en dat het leeglopen van deze fossiele zeepbel (‘carbon bubble’) financiële instellingen in grote problemen kan brengen, grijpt snel om zich heen. Na enkele kleinere pensioenfondsen kondigde onlangs ook één van de grootste beleggers ter wereld, het Noorse staatsfonds, aan zich uit kolenbedrijven terug te gaan trekken. Dit zal de prijzen van fossiele aandelen en obligaties verder onder druk zetten. Wie hier uiteindelijk mee blijft zitten, zal het grootste verlies incasseren. Als we op de huidige voet doorgaan, is de kans groot dat dit ook de Nederlandse pensioenspaarder treft.

    Ordentelijk laten leeglopen

    Alleen De Nederlandsche Bank kan nauwkeurig de kwetsbaarheid van de Nederlandse financiële instellingen in kaart brengen. GroenLinks heeft dit onlangs aan de minister van Financiën verzocht. Vervolgens moet met de financiële instellingen een plan gemaakt worden om dit risico te verminderen, bijvoorbeeld door minder in fossiele bedrijven te beleggen, en juist meer in schone sectoren en bedrijven. Ook de politiek kan de gevolgen van het uiteen spatten van de fossiele zeepbel verzachten. Uitstel van adequaat klimaatbeleid waardoor de carbon bubbel in één keer uit elkaar spat, leidt tot de grootste verliezen voor onze pensioenen en spaartegoeden. De financiële consequenties van het ordelijk laten leeglopen van de fossiele zeepbel zijn echter te overzien. De grootste Nederlandse pensioenbeheerders - APG en PGGM - roepen de politiek daarom op tot ambitieus klimaat- en energiebeleid: een 2030-doel voor duurzame energie biedt investeerders zekerheid om te voorkomen dat de fossiele bubbel nog verder wordt opgeblazen.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Gastauteur

    Gevolgd door 312 leden

    FTM.nl biedt opiniemakers de gelegenheid om – op uitnodiging – een bijdrage aan maatschappelijke discussies te leveren.

    Volg Gastauteur
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren