Bitcoinbendes scammen honderden Nederlanders: ‘Ik zie dat geld nooit meer terug, of wel?’
Zeker 576 Nederlanders zijn slachtoffer van grootschalige beleggingsfraude. Via een schimmig netwerk van malafide investeringsvehikels en onlinebanken zijn honderden miljoenen weggesluisd.
Dit stuk in 1 minuut
Wat is het nieuws?
- Vanuit Georgië en Israël stalen twee criminele bendes via nepbeleggingen in cryptovaluta honderden miljoenen euro. Ze maakten ook slachtoffers in Nederland.
- Hoewel de bendes apart van elkaar opereren, zijn hun methodes vrijwel identiek en die leunen zwaar op de dienstverlening van traditionele en digitale banken en betaaldiensten.
Waarom is dit belangrijk?
- Het succes van online-oplichters roept vragen op over de effectiviteit van de bestaande toezichthouders op de financiële sector.
- Experts waarschuwen dat de opsporing lijdt onder een gebrek aan kennis, kunde en mandaat bij de autoriteiten.
Hoe is dit onderzocht?
- Scam Empire is de titel van een gezamenlijk onderzoek van meer dan 34 media, waaronder Follow the Money en het Nederlandse onderzoeksplatform Investico, onder leiding van het Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP), een internationaal collectief van journalisten gespecialiseerd in misdaad en corruptie.
- Uitgangspunt voor dit onderzoek is een databestand van 1.9 terabyte aan documenten, bankafschriften en audio-opnamen van gesprekken tussen daders en slachtoffers. Een klokkenluider overhandigde dit bestand aan Sveriges Television, de publieke omroep van Zweden.
Dit verhaal is onderdeel van een lopend onderzoeksdossier.
Tech‘Ze vroegen me weer om 20.000 euro over te maken. En iedere keer is het dezelfde klotezooi! Dan komt er weer zo'n kutbedrijf dat me vertelt dat het geld ergens bij een bank klem zit. 20.000 euro. Ik zie dat geld nooit meer terug, of wel?’
Yolanda is in september 2023 in alle staten. Ze heeft haar beleggingsadviseur aan de lijn en vraagt hem naar het geld dat ze in de maanden daarvoor heeft geïnvesteerd in digitale munten als bitcoin. Plots kan ze daar niet meer bij.
De adviseur, iemand die haar al maanden begeleidt, werkt voor het onlinebeleggingsplatform Golden Currencies. Hij speelt net zo geschokt te zijn als zij.
‘Rustig ademhalen, alles komt goed.’
Hij belooft de situatie tot op de bodem uit te zoeken. Haar wacht namelijk een hoog rendement. Een dag later belt hij terug met goed nieuws: de bank geeft haar geld vrij.
Daar staat wel een wederdienst tegenover: de adviseur beweert dat Yolanda nog eens 10.000 euro moet overmaken naar Golden Currencies – als ‘onderpand’, om de bank ervan te overtuigen dat ze nog steeds kredietwaardig is.
De logica ontgaat haar.
‘Ik ben in shock’.
Het gesprek met de adviseur is het zoveelste in drie dagen en haar hoofd duizelt van zijn tegenstrijdige instructies om haar investering terug te krijgen.
‘Kun je me in een e-mail uitleggen wat ik precies moet doen?’
‘Stort gewoon het geld op je account en stuur me daarna een e-mail of sms.’
Yolanda heeft op dat moment al 40.000 euro uitgegeven om eerder geïnvesteerde bedragen terug te krijgen. De 10.000 waar hij nu om vraagt, is haar een brug te ver.
'Ik heb dat geld niet. Ik heb niet eens genoeg geld voor boodschappen.’
In paniek zegt ze dat dit soort ‘shit’ mensen tot zelfdoding drijft.
Haar adviseur is niet onder de indruk.
‘Gaat dat iets veranderen? Je moet kalm blijven. Denk in oplossingen.’
Hij stelt voor dat ze haar huis verkoopt.
‘Wees creatief.’
Niet duidelijk is of ze nog eens 10.000 bij elkaar krijgt, en hoe. In een volgend gesprek klinkt ze verslagen.
‘Dit alles is gestoord.’
Callcenterbendes
Yolanda en haar man zijn twee van de 32 duizend slachtoffers van internationale bendes van oplichters die jagen op nietsvermoedende Europese consumenten.
Zo'n 1.9 terabyte aan gelekte documenten, audio-opnamen van gesprekken tussen oplichters en slachtoffers en bankgegevens kwamen via een klokkenluider terecht bij Sveriges Television, de Zweedse publieke omroep.
Internationaal journalistiek onderzoek aan die informatieberg – mede door Follow the Money – toont aan dat beleggingsplatformen als Golden Currencies, Rivobanc en Stoxinvest dekmantels zijn van cryptocriminelen die alleen al in Europa duizenden slachtoffers maakten, onder wie ten minste 576 Nederlanders.
Ze werden net als Yolanda warm gemaakt door aalgladde medewerkers van in het buitenland gevestigde callcenters.
Aan de hand van een slim script met verleidelijke vragen speelden die in op de zwaktes van hun prooi. Door gouden bergen voor te spiegelen, ontfutselden ze in vier jaar tijd in 34 landen van zo’n 32 duizend mensen ten minste 270 miljoen dollar – veelal pensioen- en spaargeld.
Golden Currencies, het beleggingsplatform waarvan Yolanda het slachtoffer is, wordt beheerd door medewerkers van de A.K. Group, een bedrijf in Georgië.
De documenten en geluidsbestanden die een klokkenluider in handen speelde van de Zweedse televisie zijn afkomstig van dit Georgische bedrijf en van een bende die opereert uit Israël, Cyprus, Bulgarije, Oekraïne en Spanje.
Hoewel de twee bendes niet met elkaar verbonden lijken, opereren ze op vrijwel identieke wijze. Dit was voor de klokkenluider de reden om de documenten te delen met de media, schreef hij of zij in een begeleidend briefje:
‘Fraudeurs kunnen vrijwel ongehinderd hun gang gaan omdat grensoverschrijdende misdaden moeilijk te onderzoeken zijn. Ze blijven anoniem via onlinediensten en zitten vaak in landen die niet meewerken aan rechtshulpverzoeken. Eén zaak kost de autoriteiten al enorm veel capaciteit terwijl oplichters dagelijks meerdere slachtoffers maken. Zonder internationale actie stoppen deze praktijken nooit.’
Geraadpleegde financieel experts stellen dat de bevindingen het topje van de ijsberg zijn van een veel groter probleem.
‘Online-oplichting levert wereldwijd jaarlijks ongeveer 476 miljard euro op,’ zegt Jürgen Stock, voormalig secretaris-generaal van de internationale politieorganisatie Interpol. ‘Op dit moment gaan we ervan uit dat cybercriminaliteit vergelijkbare winsten genereert als de internationale drugshandel. De laptop is bij wijze van spreken het scherpste zwaard in het criminele arsenaal.’
Het epicentrum
Online-oplichters opereren niet langer uit donkere kelders, maar vanuit luxe kantoren in wereldsteden als Tbilisi (Georgië) of Nicosia (Cyprus) waar tientallen ogenschijnlijk normale mensen in loondienst werken (frauderen) om meestal welgestelde Europeanen te grazen te nemen.
‘Hun callcenters zijn strak georganiseerd,’ zegt Nino Goldbeck, een Duitse officier van justitie gespecialiseerd in cybercriminaliteit. ‘Ze hebben goede IT-structuren, hoogwaardige apparatuur en een administratie die in sommige gevallen beter op orde is dan die van legitieme bedrijven.’
Nu bij Follow the Money
Cryptomanie: de wilde wereld van de cryptomiljonairs
In december 2024 doorbrak de Bitcoin de symbolische 100 duizend dollar. Wie niet meedoet, is een loser, zo lijkt het. Maar niet iedereen profiteert.
Onderzoeksjournalist Zeke Faux brengt de crypto-hype levendig in beeld. Hij sprak gewone mensen die al hun geld verloren, oprichters van succesvolle bedrijven en cryptomiljonairs die in de gevangenis belandden.
Zijn grote vraag: voor wie zijn cryptomunten eigenlijk nuttig?
De bendes beheren meerdere beleggingsplatformen – niet meer dan een website – die ze intern ‘merken’ noemen. Sommige imiteren zelfs de namen van bestaande, gereguleerde beleggingsbedrijven, Golden Currencies ook.
Bij de Nederlandse Autoriteit Financiële Markten (AFM) en de Britse Financial Conduct Authority (FCA) staat dit platform inmiddels op de zwarte lijst van frauduleuze financiële dienstverleners.
De callcentermedewerkers van de bende achter Golden Currencies verdienden tot wel 10.000 dollar per maand. Ze kregen ook luxe accessoires, waaronder een Rolex, als bonus. Op social media pronkten ze met dure kleren, auto's en sieraden. Uit de boekhouding van sommige callcenters valt op te maken dat er voor bedrijfsfeestjes ‘dwergen’ zijn ingehuurd.
De slachtoffers financieren die cultuur en levensstijl: hun investering varieerde van een ‘instapbedrag’ van 250 euro tot enkele tonnen.
Voor de meesten begon het met een online-advertentie – de frauduleuze beleggingsplatformen maken reclame in lokale media. In Nederland vonden we advertenties in onder meer de stadskranten Den Haag Centraal en de Groningen Internet Courant.
Manipulatie van slachtoffers
Golden Currencies ‘schittert … door de kunst van risicobeheer’ – zo omschreef de bende zichzelf in advertenties. Maar daar bleef het niet bij.
Dankzij het beleggingsplatform leerden klanten ook ‘omgaan met FOMO (Fear of Missing Out), het controleren van je angst tijdens handelsuren en het behouden van een langetermijnperspectief’.
Follow the Money staat voor radicaal onafhankelijke onderzoeksjournalistiek. Ons werk is mogelijk dankzij het vertrouwen van onze betalende leden. Nog geen lid? Meld je dan nu aan
Medewerkers krijgen daarvoor een training, zo blijkt uit de documenten.
Als Yolanda in paniek dreigt op te hangen, brengt haar beleggingsadviseur handig in herinnering waarom ze überhaupt begon met crypto:
‘Ik wil even zeggen dat jullie geweldig zijn. Jullie zijn gemotiveerde en zorgzame ouders die voor de kinderen [beleggen]. Ik weet zeker dat jullie succesvol zullen zijn. Ik heb vertrouwen in jullie.’
Met speciale software krijgen de oplichters toegang tot de computers van hun slachtoffers, zogenaamd om te helpen met hun investeringen. In werkelijkheid gebruiken ze die toegang voor het tonen van online onvindbare schijnwinsten. De bedoeling is dat slachtoffers denken dat de zaken goed gaan, zodat ze nog dieper in de buidel tasten. Zodra ze hun geld willen opnemen, sluiten de fraudeurs de deuren.
Sommige platformen duiden geldopnamen aan als ‘leningen’, ook een tactiek om slachtoffers aan te moedigen nog meer te investeren.
Wanneer die zeggen geen geld meer te hebben, doet de adviseur zich soms voor als ‘terugvorderingsagent’. Dan belooft hij of zij te helpen bij het ‘redden’ van verdwenen bedragen. Dit gebeurde ook bij Yolanda toen haar werd gevraagd nog 10.000 euro te storten.
De jacht op geld
Slachtoffers wordt verteld via verschillende routes betalingen te doen. Soms moeten ze hun geld eerst omzetten in cryptomunten om die vervolgens naar specifieke bitcoin-adressen te sturen.
Om niet afhankelijk te zijn van slechts een handvol banken zetten de bendes hun slachtoffers ook onder druk om meerdere digitale banken te gebruiken, zoals Revolut, Wise en het Nederlandse Bunq. De fraudeurs beweren dat onlinebanken positiever staan tegenover crypto dan traditionele banken, en dus minder snel beren op de weg zien.
Zo verloor een slachtoffer uit Litouwen 380.000 dollar via Revolut. Hoewel die bank sommige transacties aanvankelijk blokkeerde, kon hij ze een dag later alsnog doorzetten. Aan een journalist legt hij uit: ‘De bank vroeg me wel waar mijn geld vandaan kwam, maar nooit waar ik het naartoe stuurde.’
Complexe structuren
De inleg verdwijnt achter een rookgordijn van lege vennootschappen, dit zijn bedrijven die feitelijk alleen op papier bestaan en waarvan de eigenaar optreedt als een ‘gevolmachtigde’ van iemand die liever verborgen blijft. Het spoor van de bendes leidde naar ondernemingen met onder meer een fotomodel, een parfumverkoper en een huwelijksfotograaf als gevolmachtigd eigenaar – geen van hen heeft een duidelijke relatie met de beleggingswereld.
Door de complexe structuren is het vrijwel onmogelijk om het geld van slachtoffers te traceren, zegt een rechercheur van de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) op voorwaarde van anonimiteit.
‘Crypto komt tegenwoordig voor in bijna al onze onderzoeken, maar veel partijen die we onderzoeken zitten in het buitenland. Dat vertraagt enorm. We moeten dan rechtshulpverzoeken indienen, een proces dat maanden kan duren.’ En dan is het geld al lang weg.
Volgens Bunq hoort het bij het misleidingsproces dat oplichters hun slachtoffers aanmoedigen om meerdere bankrekeningen te openen: ‘Dat is om naam-detectie te omzeilen.’
Beperkte slagkracht
De Nederlandse Vereniging van Banken zegt desgevraagd dat bij cryptoscams de klant meestal zelf de betalingen initieert en autoriseert. ‘Voor een bank maakt dit het moeilijk om die betalingen als frauduleus te bestempelen.’
Ook de Autoriteit Financiële Markten beschouwt het (ogenschijnlijk autonome) optreden van de klant als een lastig gegeven. ‘Wij zien in zijn algemeenheid dat er gebruik wordt gemaakt van geavanceerde en indringende marketing- en beïnvloedingstechnieken.’
Via de campagne checkjeaanbieder probeert de AFM consumenten te waarschuwen. Verder is haar slagkracht ‘maar beperkt’: de instantie houdt alleen toezicht op legale partijen in de beleggingsmarkt.
Het gevolg is dat de verantwoordelijkheid doorgaans bij de consument ligt – en dat die, eenmaal kaalgeplukt, helemaal alleen staat.
Tegen het eind van de audio-opname klinkt Yolanda dan ook wanhopig:
‘Jullie hebben al mijn geld. Moet ik een bank beroven?’
Zonder scrupules draait de ‘beleggingsadviseur’ de duimschroeven nog eens aan:
‘Als je nu huilt, als je je zorgen maakt, gaat dat niets veranderen. Je moet kalm blijven, een sterke mentaliteit hebben. Denk in oplossingen.’
Het is onduidelijk hoe het nu gaat met Yolanda en haar man, en of ze contact hebben gezocht met bijvoorbeeld de politie of de AFM. Op vragen van Follow the Money wilde het echtpaar niet reageren.
Er kwam ook geen reactie van de Georgische A.K. Group.
Gerelateerde artikelen
Dossiers
Auteur
Lukas Kotkamp
Internationaal georiënteerde journalist met kennis van fraude, corruptie en de Europese Unie.
Stuur een tip