Nederlandse notaris op Bonaire beboet vanwege schimmige vastgoedtransacties

  • 16000, ...18 +

Het niet melden van ongebruikelijke transacties is meer regel dan uitzondering en wordt nauwelijks bestraft. Desondanks is de Nederlandse notaris Aniek Schouten dit jaar op Bonaire strafrechtelijk veroordeeld voor het niet melden van ongebruikelijke transacties. Een daarvan betrof een deal van de Nederlandse multimiljonair Niek Sandmann.

De Nederlandse notaris Aniek Schouten is dit jaar op het matje geroepen van de rechtbank in Fort Oranje op Bonaire. De notaris bleek geen rode vlaggen te hebben geplaatst bij ongebruikelijke transacties en deed bovendien onvolledig cliëntenonderzoek. Dit blijkt uit een geanonimiseerd vonnis dat afgelopen maart is gepubliceerd op rechtspraak.nl.

Notaris Schouten, die in 2012 op het eiland begon, meldde niet aan de Financial Intelligence Unit Nederland (FIU NL) dat er een bedrag van 100.000 dollar op haar derdengeldrekening was afgestort. Bovendien liet ze aktes passeren waarbij een witwasverdachte — nota bene tijdens zijn detentie — zeven percelen grond en een pand aan zijn minderjarige dochter schonk. De notaris had volgens de rechter moeten veronderstellen dat deze transactie ‘mogelijk verband hield met witwassen’.

'De notaris heeft een poortwachtersfunctie'

De rechter is teleurgesteld. ‘De notaris is een vertrouwenspersoon en heeft tevens een poortwachtersfunctie. […] Zij heeft door haar nalaten de overheid de mogelijkheid ontnomen om zicht te krijgen op geldstromen die kunnen duiden op criminaliteit en om achterliggende strafbare feiten op te sporen.’

Misdaad loont

De poortwachtersfunctie van notarissen zou justitie moeten helpen bij het afpakken van criminele opbrengsten, maar dat blijkt in de praktijk lastig. Uit een recent onderzoek van de politieorganisatie Europol bleek dat in de Europese Unie slecht 1,1 procent van de criminele opbrengsten door justitie wordt afgepakt. De conclusie dat misdaad loont is dan ook gerechtvaardigd. Reden te meer dat Justitie in haar strijd tegen witwassen en terrorismefinanciering rekent op alle hulp van (financieel) dienstverleners zoals banken, belastingadviseurs, advocaten en geldwisselkantoren. Zij zijn wettelijk verplicht om ongebruikelijke transacties te melden bij de Financial Intelligence Unit (FIU). Nederlandse notarissen moeten bijvoorbeeld een melding doen als ze een bedrag van 15.000 euro of meer in cash ontvangen. Hetzelfde bedrag geldt ook voor een juwelier die 30 paarse biljetten van 500 euro krijgt aangereikt in ruil voor een horloge.


"In haar strijd tegen witwassen en terrorismefinanciering rekent justitie op alle hulp van financieel dienstverleners"

De hoogte van dit bedrag is een objectieve factor in de meldplicht, maar instellingen moeten ook rapporteren bij subjectieve, ‘zachte’ factoren, zoals een vastgoedtransactie waarbij de daadwerkelijke eigenaar is verhuld achter een stichting of een trust. Een notaris moet bovendien actie ondernemen als een bepaalde financiering vragen oproept. Dat is bijvoorbeeld het geval als vastgoed volledig met eigen geld wordt afgerekend — zonder hypotheek dus.

Laksheid

Het blijkt echter al jaren dat sommige beroepsgroepen nogal laks zijn met het plaatsen en doorgeven van rode vlaggen bij schimmige transacties. Vooral advocaten, trustkantoren en belastingadviseurs melden nauwelijks ongebruikelijke transacties. Notarissen doen nog redelijk wat meldingen. Vorig jaar rapporteerden 119 notarissen in Nederland in totaal 322 ongebruikelijke transacties. Meer dan de helft daarvan werd ook daadwerkelijk als ‘verdacht’ bestempeld. Het aantal meldingen in Caribisch Nederland (Bonaire, Eustatius en Saba) is een stuk bescheidener, met slechts drie verdachte meldingen.

Unieke zaak                                                                   

Het is echter uniek dat een notaris ook strafrechtelijk wordt vervolgd voor het niet melden van een ongebruikelijke transactie. Thom Hoedeman, woordvoerder van het Bureau Financieel Toezicht dat belast is met het toezicht op de meldplicht van notarissen, kan bij navraag geen strafzaken terughalen. Het blijkt dat er sowieso nauwelijks actie wordt ondernomen tegen notarissen die geen melding maken. ‘In 2014 waren het twee notarissen, in 2015 ook twee notarissen en in 2016 hebben we drie zaken gehad. Het ging dan om ingediende klachten bij de tuchtrechter, opgelegde boetes en waarschuwingen,’ aldus Hoedeman.

Er wordt nauwelijks actie ondernomen tegen notarissen die geen melding maken

De twijfelachtige eer van een strafrechtelijke actie komt dus toe aan Aniek Schouten, de vrouw die zich in juni 2012 als notaris vestigde op het Caribische eiland Bonaire. Daarmee was ze een van de twee notarissen op het 16.000 inwoners tellende eiland. Achterover hangen was echter geen optie, want in het politierapport ‘Veiligheidsbeeld BES-eilanden 2013’ werd — in relatie tot Bonaire — al gesproken over ‘signalen van investeringen van crimineel geld in vastgoed’. In het rapport kwam ook naar voren dat ongebruikelijke geldstromen waren toegenomen van 11 miljoen euro in 2010 tot ruim 225 miljoen in 2012.

De Nederlandse krottenkoning

In het vonnis worden meerdere ongebruikelijke geldstromen toegelicht, waarbij niet altijd duidelijk is welke partijen erbij betrokken zijn. Toch passeert zeker één transactie met een Nederlandse link de revue. Het betreft de verkoop in mei 2014 van het winkelcentrum Les Galeries Shopping Mall op Bonaire. Dat winkelparadijs was in handen van Stichting Betty, een vastgoedvehikel waarachter volgens het uitreksel in het Handelsregister de Nederlandse vastgoedondernemer Niek Sandmann schuilgaat. Hij ontleende enige faam aan zijn bezitting Villa Betty, een van de duurste villa's van Amsterdam, met een eigen opgang naar het Vondelpark. In de kraakscene staat hij bekend als ‘krottenkoning’ en in de luchtvaartsector maakte hij naam met zijn luchtvaartmaatschappij Dutch Antilles Express (DAE), wat hij in 2010 verkocht. In nautische kringen is hij bekend vanwege zijn 50 meter lange zeiljacht Dwinger, waarmee hij een paar jaar geleden per ongeluk een heel eiland wist los te koppelen van internet.

De vastgoedondernemer verkocht Les Galeries Shopping Mall aan Aquarius Royalties LLC in New York. Justitie was van oordeel dat de notaris niet precies wist wíe er achter Aquarius (de koper) schuilging. Ook de rechter vond niet overtuigend aangetoond dat de notaris tekortschoot in haar onderzoek.

Standje van 5000 dollar

De rechter was minder mild bij andere transacties. Zo hielp de notaris half april 2014 iemand met de schenking van een pand aan zijn minderjarige dochter, terwijl ze — zoals aangegeven tijdens de zitting — wist dat de schenker gedetineerd was. Waarvoor hij precies vast zat wist zij toen nog niet, maar twee weken later werd ze door de Nederlandse politie verhoord over deze schenker, die een witwasverdachte bleek te zijn. De vastgoedtransactie meldde zij desondanks nog steeds niet als ‘ongebruikelijk’.

Het bleef bij een lichte straf omdat de rechter niet was overtuigd van 'boze opzet'

De notaris schoot ook tekort in haar meldplicht bij de ontvangst van 100.000 dollar op haar derdengeldrekening. De storting betrof volgens de rechter een contante storting die gemeld had moeten worden bij de FIU — in Bonaire geldt een meldplicht voor notarissen bij overschrijding van de 11.000 dollar-grens. De melding bleef echter uit.

Hoewel de notaris in meerdere dossiers tekort was geschoten in haar meldplicht, bleef het bij een lichte straf. De rechter was namelijk niet overtuigd van ‘boze opzet’. Uiteindelijk kreeg de vrouw een voorwaardelijke boete van 5000 dollar. Aniek Schouten wil niet inhoudelijk reageren. ‘Ik wil deze zaak graag achter me laten en ik ga daarom niet op uw vragen in. Ik oefen mijn ambt nog uit, ja.’

Een medewerker van Stichting Betty geeft aan dat Niek Sandmann op vakantie is. ‘Hij zit op de boot, dus ik kan niet garanderen dat hij antwoord kan geven op uw e-mail.’

Over de auteur

Dennis Mijnheer

Ontspoorde Bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witteboorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping

Lees meer

Volg deze auteur

Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

word lid