Nieuwe coalitie moet verder kijken dan kolenlobby

    Mochten PvdA en VVD met elkaar gaan regeren, dan moet de kolentax minimaal in tact blijven. Dat is goed voor het milieu en de staatskas, stelt columnist Maarten van der Kloot Meijburg.

    De kiezer heeft de VVD en de PvdA tot elkaar veroordeeld. Een moeilijke en langdurige formatie ligt in het verschiet, zo is de algemene verwachting. Ook als het gaat om een energiebeleid waarin zowel de liberalen als de sociaal-democraten zich kunnen vinden.

     

    Genoeg vragen rijzen er op dit vlak. Zoals: komen de twee grootste winnaars van deze verkiezingen er ouit als het gaat om een nieuw groene regeringsparagraaf? Houden Rutte en Samsom de door de Kunduz-coalitie beklonken kolenbelasting overeind? De kolenlobby en duurzame energie-deskundigen wachten met spanning wat de ambities zijn van een nieuw 'middenkabinet' naar een duurzamer Nederland.

     

    Duurzaam doel
    Reden genoeg om alle feiten die relevant zijn voor het Nederlandse streven naar een groener energiebeleid op een rijtje te zetten. De huidige Nederlandse elektriciteitsvraag wordt voor minder dan 10 procent voldaan door duurzame energie bronnen. Hiervan is meer dan de helft afkomstig van biomassa bijstook in kolencentrales. Nederland heeft zich echter verplicht om in 2020 minimaal 14 procent energie uit groene energiebronnen te halen.

     

    Nederland wil dat duurzame doel halen door de elektriciteitsvraag met wind-, biomassa- en zonne-energie met 25 procent op te schroeven naar 35 procent in 2020. Een nieuwe regering heeft dus minder dan acht jaar om tweeënhalf keer zoveel duurzame elektriciteitsproductie te realiseren.

     

    Een ware uitdaging, zeker omdat de kans groot is dat de bijdrage van dure wind op zee en moeilijk te realiseren wind op land beperkt zal blijven. De steeds dalende prijzen van zonnepanelen hebben de terugverdientijden van investeringen in zonne-energie sterk verkort. Als de Nederlandse huishoudens massaal gebruik zouden gaan maken van zonnestroom zou dat een substantie?le bijdrage kunnen opleveren. De zonnestroom ontwikkelingen in Duitsland en Italie? maken dat duidelijk.

     

    Kolenlobby
    Helaas moet onze nieuwe regering haast maken om de beloofde targets te halen. De vorige regering bedacht, waarschijnlijk stiekem ingefluisterd door de kolenlobby, daarom een strategie om met grote stappen snel thuis te komen. In die strategie moet biomassa de kar trekken en dan vooral de bijstook van biomassa in kolencentrales. In hoeverre dat nu werkelijk duurzaam is niet duidelijk maar het gaat een regering vaak meer om de targets dan om de duurzaamheid.

     

    Om het gebruik van biomassa te stimuleren wil de regering een leveranciersverplichting invoeren. Leveranciers van elektriciteit moeten voortaan met een groencertificaat, gekocht bij een duurzame elektriciteitsproducent, kunnen aantonen dat een bepaald deel van de geleverde elektronen zijn opgewekt met duurzame energie bronnen. Omdat Biomassa bijstook de goedkoopste vorm van duurzame elektriciteitsproductie is en omdat er voorlopig weinig andere duurzame energieproductiecapaciteit bij zal komen, zal de gecertificeerde stroom voornamelijk van biomassa bijstook afkomstig zijn.

     

    Controversieel energie-project in Nederland: nieuwe kolencentrales in Eemshaven

     

    PvdA en VVD tot elkaar veroordeeld
    Ook de Partij van de Arbeid heeft deze strategie omarmd. In haar programma wordt ook gepleit voor een leveranciersvergunning en wordt het aandeel hernieuwbare energie vooral gerealiseerd door het verplicht bijstoken van biomassa in kolencentrales. De verkiezingsuitslagen hebben de VVD en de PvdA tot elkaar veroordeeld. We mogen dus aannemen dat deze 30 procent aan nieuwe kolencapaciteit, die tot 2016 aan de Nederlandse productiemix zal worden toegevoegd, straks lekker staat te pruttelen op biomassa.

     

    De kolenboeren in Nederland moeten wel erg veel vertrouwen in het Nederlandse energiebeleid hebben gehad. Want waarom zouden ze anders voor honderden miljoenen in nieuwe kolencentrales hebben gei?nvesteerd terwijl er enorme toekomstige investeringsrisico’s op de loer lagen.

     

    Risico's
    Laten we eens enkele risico’s onder loep nemen. Het eerste risico is de potentie?le concurrentie van de veel schonere gascentrales. Elektriciteits- centrales produceren op basis van hun marginale kosten, zijnde operationele kosten plus de kosten voor grondstoffen. De centrales met de laagste marginale kosten, leveren als eerste hun elektronen voor de markt en maken de meeste elektronen. Naarmate de vraag toeneemt worden de duurdere centrales opgeschakeld om hun elektronen te leveren.

     

    Omdat kolenprijzen lager zijn dan gasprijzen leveren kolencentrales eerder en meer stroom dan gascentrales. Maar dat moeten we niet willen omdat kolencentrales twee keer zoveel CO2 uitstoten als gascentrales. Mede daarom is er een CO2 markt in het leven geroepen om een prijs in rekening te brengen voor CO2 uitstoot bij vervuilende technieken . Als de CO2 prijs hoog genoeg was geweest, dan zouden kolen centrales tegen hogere marginale kosten produceren dan gascentrales en dus minder produceren. Wat investeringen in kolencentrales onrendabel zou maken.

     

    De CO2 markt werkt alleen niet en gegeven de grote meerjarige investeringen in nieuwe kolencentrales, hebben de kolenboeren er klaarblijkelijk vertrouwen in dat die markt in de toekomst ook niet gaat werken. Toch willen ook de kolenboeren wat doen voor het milieu. Om hun CO2 uitstoot te beperken, stoken ze daarom biomassa bij in hun kolen centrales.

     

    Nog steeds vervuilender dan gascentrales
    aar dat is nog steeds vervuilender dan gascentrales maar het is duurzaam volgens de duurzame definities van de EU. Die biomassa bijstook moet wel fors worden gesubsidieerd want zonder subsidie kunnen ze niet concurreren met gascentrales. Helaas lopen de gunstige subsidieregelingen voor biomassa bijstook de komende jaren af.

     

    Kolenboeren hebben, gezien hun investering in nieuwe kolencapaciteit, er blijkbaar alle vertrouwen in dat biomassa bijstook ook in de toekomst op een of andere wijze extra zal worden beloond. En dat vertrouwen blijkt terecht.De meeste politieke partijen hebben zich uitgesproken voor een systeem van een verplichte leveranciersvergunning en verplichte biomassa bijstook.

     

    Erfenis van Kunduz-coalitie: de kolentax
    De val van het kabinet Rutte heeft wel wat zand in kolen-lobby-machine gestrooid. Met vooral dank aan het toen nog niet zo gekrompen GroenLinks. Samen met de andere Kunduz-bondgenoten CDA, VVD, D66 en Christen-Unie kwam GroenLinks overeen om een kolentax in te voeren in het Lenteakkoord.

     

    Het is maar de vraag of de door de kiezer tot elkaar veroordeelde coalitiepartners VVD en PvdA deze erfenis van de Kunduz-coalitie zullen handhaven. Daarnaast is hoogte van de kolenbelasting te laag om het prijsverschil tussen kolen en gas op te heffen. Kolencentrales blijven daarom goedkopere stroom produceren dan gascentrales.

     

    Houden Samsom en Rutte in een regeringscoalitie de kolentax overeind?

     

     

    Importeren uit Duitsland en Noorwegen
    Het tweede risico is de concurrentie van de 'goedkopere' duurzame energiebronnen. Er zullen in de toekomst ook echte duurzame energie bronnen als zon en wind aan de Nederlandse productiemix worden toegevoegd. Maar zoals nu ook al het geval is, zullen we de meeste elektriciteit van deze bronnen importeren vanuit Duitsland en Noorwegen.

     

    In de eerste helft van 2012 importeerden we 25 procent van onze stroom, voornamelijk van duurzame bronnen, uit het buitenland. De marginale kosten om deze stroom te produceren zijn bijzonder laag. Water, zon en wind zijn immers gratis. Dit heeft tot gevolg dat de stroom van deze gei?mporteerde bronnen als eerste de elektronen voor de Nederlandse markt levert.

     

    Groen mes snijdt aan twee kanten
    En dat leidt er weer toe dat het groene mes aan twee kanten snijdt. Het heeft een prijsverlagend effect op de stroom prijs en het duwt de stroom van kolen en gascentrales naar het duurdere segment van de vraag. Het gevolg van beide effecten is dat de goedkope duurzame elektriciteit van wind, zon en water uit het buitenland de duurdere stroom van onze eigen fossiele centrales deels overbodig maakt.

     

    De vraag naar stroom is immers inelastisch en blijft daardoor even groot.
    Als de CO2 prijs niet afhankelijk was geweest van een slecht werkende CO2 markt en het Nederlandse duurzame energiebeleid minder nadrukkelijk inzet op gesubsidieerde biomassa, zouden vooral kolencentrales door deze ontwikkeling de pineut zijn geweest.

     

    Twee nieuwe gascentrales staan bijna altijd stil
    Maar door de lage prijzen op de CO2 markt en de mogelijkheid om gesubsidieerde biomassa bij te stoken, treft het nu vooral gascentrales. Het gevolg is dat nu twee nieuwe superefficie?nte gascentrales van Nederlandse energiebedrijven bijna altijd stilstaan.

     

    De energie-hoofdstukken in de partijprogramma’s van de potentie?le regeringscoalitie geven aan dat de kolenboeren hun investeringsrisico’s goed hebben ingeschat en/of politiek afgedekt. Ze hebben zelfs zo veel vertrouwen in de toekomst voor biomassa bijstook, dat de ontmanteling van enkele oude kolencentrales mogelijk zal worden uitgesteld. Deze centrales kunnen rendabel blijven doordraaien door de toepassing biomassa bijstook als ze een behoorlijke groen certificaatprijs ontvangen.

     

    Energiebeleid ook keuze voor kolencentrales
    Het groeiende aandeel van zon- en windstroom en de voorgenomen uitbreidingen van de verbindingen met het buitenlandse stroomnet zal de positie van fossiele centrales verder verslechteren. De productie van zonne- en windenergie is helaas wisselvallig, door het plotseling wegvallen van de wind of het onverwacht schijnen van de zon.

     

    De verwachting is dat fossiele centrales in de toekomst alleen nodig zijn als “back up” om de ontstane overschotten en tekorten van de wisselvallige zonnen- en windstroom productie op te vangen. Het duurzame energie beleid van de nieuwe potentie?le coalitieregering leidt er in Nederland toe dat die back up vooral met kolencentrales en veel minder met schonere gascentrales zal worden gedaan.

     

    Kolenbelasting goed voor milieu en staatskas
    Toch raar voor een gasland dat de gasrotonde van NoordWest Europa wil worden. Het lijkt me daarom zinvol dat de PvdA en de VVD tijdens formatieonderhandelingen nog eens goed nadenken of een keuze voor kolen wel zo goed is voor de BV Nederland. Laten ze in ieder geval de net ingevoerde kolenbelasting handhaven en zo mogelijk verhogen. Zo’n belasting is goed voor het milieu en de staatskas.

    Beste Mark en Diederik, dit moet toch aanspreken!
     

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Maarten van der Kloot Meijburg

    Maarten van der Kloot Meijburg (1960) is directeur van adviesbedrijf MKM Consultancy, en partner vanĀ  energie-consultants Eem...

    Volg Maarten van der Kloot Meijburg
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren