© ANP

    De bouw van corporatiewoningen in het aardbevingsgebied heeft bijna twee jaar stilgelegen. De richtlijnen voor bouwen in het gebied waren pas eind vorig jaar klaar. De eerste woningen zijn opgeleverd. Waarin verschillen ze van hun voorgangers? En in welke mate draagt de NAM bij aan de nieuwe woningen?

    Eerder deze maand stuurden de 13 corporaties die actief zijn in het Groningse aardbevingsgebied een brandbrief aan de Tweede Kamer. De corporaties willen dat hun 120.000 huurders veilig kunnen wonen in de 60.000 corporatiewoningen in het gebied. Ze stellen dat er te veel technische onduidelijkheden zijn, zowel bouwkundig als geologisch, en dat de procedures — en daarmee de financiële afhandeling — te stroperig verlopen. De noodzakelijke investeringen in nieuwbouw, renovatie en onderhoud kunnen daardoor niet voortvarend ter hand worden genomen. Dat verontrust de corporaties.

    Onafhankelijke partij

    Om meer vaart te maken, moeten eerst de procedures worden gestroomlijnd. De corporaties willen onder meer dat er een onafhankelijke partij komt tussen hen en de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in. Op het moment heeft de NAM, deels via dochterorganisatie Centrum Veilig Wonen (CVW), in feite alle touwtjes in handen. Het bedrijf is de veroorzaker van de schade, voert de inspecties uit en het beoordeelt wat voor meerkosten reëel zijn bij nieuwbouw en hoeveel de versterking van bestaande woningen mag kosten. Tot slot zijn ze de betaalmeester. Met zoveel petten op moet je een heilige zijn om niet af en toe in je eigen voordeel te redeneren.

    Met zoveel petten op moet je een heilige zijn om niet af en toe in je eigen voordeel te redeneren

    De Nationaal Coördinator Groningen (NCG), een samenwerkingsverband tussen 12 Groningse gemeenten, de provincie en de rijksoverheid, zou kunnen optreden als onafhankelijke partij in het proces. De door Hans Alders geleide NCG houdt zich onder meer bezig met de afhandeling van complexe schadedossiers, maar gebruikt daarvoor de schade-inspectiedossiers van de NAM. Die inspecties moeten volgens de Groninger Bodembeweging en het Groninger Gasberaad — twee belangenbehartigers in het gebied — worden uitgevoerd door onafhankelijke partijen. Hans Alders en zijn NCG worden als ongeloofwaardig ervaren. De twee belangenbehartigers hebben daarom eind augustus het overleg met NCG over een nieuw schadeprotocol afgebroken.

    Richtlijnen

    Kortom, volop strubbelingen die de aanpak van de problemen ernstig belemmeren. Toch kun je als woningcorporatie de bouw van nieuwe woningen niet oneindig uitstellen. De corporaties moesten weer aan de slag in het gebied. Sommige bouwprojecten lagen al twee jaar stil in afwachting van nieuwe regelgeving.

    Op 18 december 2015 sprong het licht echter op groen. Een door de overheid aangestelde commissie van deskundigen publiceerde de Nationale Praktijk Richtlijn voor bouwen in het aardbevingsgebied (NPR9998). Eindelijk hadden corporaties harde richtlijnen in handen, waarin de veiligheidsniveaus en de waarden voor aardbevingsbelasting waren gespecificeerd. De regels gelden voor nieuwbouw, verbouwingen en aanpassingen van bestaande bouw. Men kon weer aan de slag.

    Aardbevingsbestendig

    Lefier, met 33.000 woningen de grootste corporatie van de woningmarktregio Groningen-Drenthe, overhandigde eind mei in Sappemeer aan de Popko Bielstraat de sleutels aan de nieuwe bewoners. Mooie energiezuinige woningen, met drie slaapkamers, een diepe tuin en bovenal aardbevingsbestendig. Aan de buitenkant kun je dat niet zien, maar alleen het label is voor de bewoners al een grote geruststelling. Ze hoeven niet meer wakker te schrikken van vreemde geluiden. Ze weten dat ze veilig liggen in hun nieuwe woning.

    Voor Ype Pultrum, de bouwcoördinator van Lefier, was de overhandiging van de sleutels een aangenaam moment: ‘We waren al heel lang bezig met de voorbereiding. We moesten in die periode wachten op de nieuwe richtlijnen. De woningen in Sappemeer waren uiteindelijk als eerste klaar.’

    Wat kunnen de bewoners verwachten van zo’n woning? Pultrum: ‘Het is niet zo dat zo’n woning onkwetsbaar is. Ik vergelijk het weleens met een airbag. Dat is een mooie bescherming, maar bij een botsing loop je wel schade op en er zijn ongelukken die zo’n impact hebben dat een airbag niet helpt. Die bevingsbestendige woningen zijn vooral bedoeld voor de veiligheid. Mensen kunnen er altijd ongeschonden uit.’

    Bevinkje van niets

    Veilig het huis uitkomen. Dat klinkt als een bescheiden doelstelling. Er hebben immers tot nog toe in Groningen geen persoonlijke ongelukken plaatsgehad als gevolg van een aardbeving. De heftigste beving vond plaats in Huizinge, een gehucht in de gemeente Loppersum, op 16 augustus 2012. De beving had een kracht van 3,6 op de schaal van Richter en veroorzaakte behoorlijk veel schade aan woningen en andere gebouwen in zowel Huizinge als in de wijde omgeving.

    Er waren tot nu toe in Groningen geen persoonlijke ongelukken als gevolg van een aardbeving

    Voor seismologen was dat echter een bevinkje van niets. De grote aardbeving van vorig jaar in Nepal had een kracht van 7,8. Ook naar Nederlandse maatstaven had de Huizinge-beving een beperkte kracht. Sinds 1843 zijn er in Nederland 15 hevigere aardbevingen geweest. In Roermond was er in 1992 zelfs een aardbeving van 5,8 op de schaal van Richter.

    In Nepal en Roermond ging het echter om tektonische aardbevingen: daarbij is er in feite maar één grote klap met nog wat naschokken. Daarna kan het weer generaties lang rustig blijven. Wat het zwaar maakt voor de bewoners van het gaswinningsgebied is dat zij erop kunnen rekenen dat ze nog lang te maken krijgen met onvoorspelbare bevingen van verschillende sterkten. De simpele wetenschap dat je in een veilig huis zit, geeft dan veel rust.

    Compleet verwoest

    De nieuwe NPR9998-woningen zijn berekend op een schok van 5 op de schaal van Richter. Het KNMI heeft berekend dat dit de maximale kracht is van toekomstige bevingen in Groningen. Uit een studierapport van bouwconsultancy Arup blijkt dat de impact van een dergelijke beving in Groningen gigantisch zou zijn. De verwachting is dat na zo’n schok duizenden gebouwen licht of gemiddeld beschadigd zullen zijn, honderden gebouwen extreem beschadigd of compleet verwoest en ongeveer 50 gebouwen ingestort. Er zullen honderden personen gewond raken, waarvan ongeveer tien personen zo zwaar dat ze in levensgevaar zijn. De airbag van bouwcoördinator Pultrum is dus ontworpen om een dergelijke klap met goed gevolg op te vangen.

    Dat een beperkte aardbeving toch zoveel schade kan veroorzaken, is op zich niet vreemd. Volgens de bouwkundige Guido Magenese, van het EUcentre in het Italiaanse Pavia, zijn Nederlandse woningen uitstekend geschikt om zware stormen te doorstaan, maar stellen aardbevingen heel andere eisen aan de stevigheid van een woning. De NAM liet vorig jaar in Pavia een typisch Nederlandse, gemetselde woning op een trilplaat bouwen om erachter te komen waar de structurele zwakheden zitten van een dergelijke woning. De uitkomsten van de proeven in Pavia hebben bijgedragen aan de opstelling van de nieuwe bouwrichtlijnen voor het aardbevingsgebied.

    Honden zijn hypergevoelig

    Hoe bouw je zo’n woning? Pultrum legt uit dat je er bij lage woningen vooral voor moet zorgen dat een constructie extra stevigheid heeft en dat de krachten kunnen afvloeien naar beneden. Pultrum: ‘Constructeurs kunnen precies berekenen hoe je moet bouwen om bepaalde krachten te kunnen verwerken. Die bouwplannen worden in opdracht van de NAM allemaal doorgerekend door buitenlandse specialisten met ervaring op het gebied van aardbevingsbestendig bouwen.’ 

    Pultrum heeft zelf ook meerdere bevingen meegemaakt en noemt de ervaring behoorlijk angstaanjagend: ‘Eerst slaat de hond aan, want honden zijn hypergevoelig en voelen de trillingen al veel eerder. Daarna komt het lawaai. Het klinkt een beetje alsof er een enorme vrachtwagen vlak langs het huis dendert.’

    Slappe grond

    Rinze Kramer is directeur/bestuurder van Wierden en Borgen. Deze in Bedum gevestigde corporatie met 5000 woningen heeft ook al nieuwe woningen neergezet in het gebied. Kramer: ‘We moeten alles binnen de contourzone sowieso bouwen volgens NPR9998. Maar er zijn ook gebieden buiten de contourzone waar je toch moet bouwen volgens NPR. Dat geldt voor gebieden met slappe grond, die makkelijker trilt.’ Gemeente De Marne, aan de Waddenzee tegenover Schiermonnikoog, is zo’n gebied buiten de zone met een slappe grond.

    De bouwkosten voor een gangbare aardbevingsbestendige woning liggen 10 à 15 procent hoger dan normaal

    Volgens Kramer liggen de bouwkosten voor een gangbare aardbevingsbestendige corporatiewoning 10 à 15 procent hoger dan normaal. Hij wijst er echter op dat de NAM steeds meer verwacht dat corporaties slim ontwerpen. Dat wil zeggen dat een corporatie niet gewoon een stevigere versie bouwt van een standaardwoning, maar dat het hele ontwerp wordt toegesneden op de nieuwe situatie. Kramer: ‘Je past voor de bovenverdieping dan bijvoorbeeld houtskeletbouw toe. Dat is minder gevoelig voor aardbevingsschade omdat het kan meegeven.’

    Schuimbeton

    Afhankelijk van de bevingsgevoeligheid van de bouwlocatie ontvangt een corporatie die werkt volgens de slimme ontwerp-aanpak een bepaald percentage bovenop de reguliere bouwkosten. Dat percentage blijkt, volgens Kramer, in de praktijk de extra kosten overigens niet volledig te dekken.

    Interessant voor de corporaties is dat er voortdurend nieuwe ontwikkelingen zijn. Kramer: ‘Het is een beetje zoals tijdens een oorlog. Dan zie je ook vaak dat de technologische en medische ontwikkelingen veel sneller gaan.’ De directeur/bestuurder noemt voorbeelden als het leggen van zogeheten ‘donuts’ onder de funderingsbalken, om trillingen op te vangen. Ook is er een techniek waarbij het huis wordt gebouwd op een laag schuimbeton in plaats van op een fundering. Dat is namelijk veel beter in staat om trillingen vanuit de grond te absorberen.


    "De corporaties willen dat er een oplossing komt voor de tijdrovende doorrekeningen van specialisten ingezet door de NAM"

    Tot op spijkerniveau

    Corporaties kunnen er ook voor kiezen om een ontwerp in te leveren bij de NAM, die specialisten vervolgens alles laat narekenen. Dat kost ongeveer 20.000 euro per ontwerp en duurt al snel een maand. Op basis van de uitkomst van die doorrekening bepaalt de NAM hoeveel er wordt uitgekeerd. Kramer: ‘Dat is een enorm tijdrovend proces. Ze berekenen het allemaal tot op spijkerniveau.’ Kramer heeft niet het gevoel dat er sprake is van obstructie. Hij ziet het meer als een gevolg van de bureaucratie binnen de NAM.

    De corporaties willen dat er een oplossing komt voor die tijdrovende doorrekeningen. Kramer: ‘We denken dat het mogelijk is om met een checklist te werken, of met een computerprogramma dat de berekeningen valideert.’ Al dat tijdsverlies is voor de corporaties, nadat ze al twee jaar met stagnatie te maken hebben gehad, een bron van ergernis.

    Staalconstructies

    Wierden en Borgen heeft ook een blok met 15 appartementen neergezet in Bederawalda. Kramer: ‘Dat was best spannend. Het was vier hoog en dat is weer iets anders dan laagbouw.’ Kramer legt uit dat het bij laagbouw zaak is om vooral steviger te bouwen. Met meer beton en staal, vloeren die één geheel vormen met de rest van de constructie en op de begane grond vloeren zonder kruipruimte. Bij hoogbouw komt het meer aan op een zekere flexibiliteit van de constructie. Die bereik je door te werken met een staalconstructie. Het metselwerk aan de buitenkant moet de aannemer veel beter verankeren aan het beton. Anders kunnen bij een beving de bakstenen naar beneden storten.

    ‘Het idee is dat we het energiezuinig en aardbevingsbestendig maken, in één keer uitvoeren’

    In Loppersum, het hart van het aardbevingsgebied, heeft Wierden en Borgen acht aardbevingsbestendige grondgebonden woningen gebouwd. Kramer: ‘Die zijn in eerste instantie bedoeld voor de tijdelijke huisvesting van mensen wier koophuis helemaal herbouwd moet worden. We moesten creatief zijn, want volgens de bestaande toewijzingsregels mocht dat niet. De grond is van ons en de aannemer is voorlopig eigenaar van de woningen. Zodra ze niet meer nodig zijn als wisselwoning nemen wij ze over. We gaan ze inzetten als leeftijdsbestendige, energiezuinige, aardbevingsbestendige seniorenwoningen. Loppersum is een krimpgebied, maar we slopen dan elders oudere reguliere woningen.’

    Energiezuinig

    Kramer meent dat ook alle bestaande woningen van Wierden en Borgen bevingsbestendig kunnen worden gemaakt. ‘Het idee is dat we het energiezuinig en aardbevingsbestendig maken in één keer uitvoeren.’ In een pilot met de NAM zijn 150 woningen in de provincie op die manier aangepast. Kramer denkt wel dat het nog zeker vijf jaar gaat duren voordat alle woningen in het gebied aardbevingsbestendig zijn gemaakt. ‘Dat is lang. Op het moment is het rustig, maar het kan zo weer beginnen. Het houdt me wel bezig. Ik ben verantwoordelijk voor de bewoners in die 5000 woningen. Wat zal er met hen gebeuren als zo’n klap van 5 op de schaal van Richter opeens optreedt?’ 

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Peter Hendriks

    Gevolgd door 1105 leden

    Redacteur Woningmarkt. Signaleert en analyseert problemen waarmee Nederlanders op zoek naar woonruimte worden geconfronteerd.

    Volg Peter Hendriks
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Woningmarkt

    Gevolgd door 1210 leden

    In de afgelopen jaren kwam bij verschillende woningcorporaties het ene schandaal na het andere naar boven. Het bekendste geva...

    Volg dossier