• PvdVVD Kamerlid Marith Volp heeft het ook niet begrepen. Deze lobby moet gewoon uitgerookt en tentoongesteld worden!
  • Bravo Margaret Chan! Toch nog een politicus "met ballen - een voorbeeld van toegepaste emancipatie!
  • Plain packaging is ook voor staatssecretaris Van Rijn (PvdVVD) een brug te ver... Dan politici verplicht een pakje cigaretten per dag roken!

Rokers worden vanaf vandaag geconfronteerd met afschrikwekkende afbeeldingen van rokerskwalen op sigarettenpakjes. Het is de nieuwste maatregel in een steeds harder ontmoedigingsbeleid van de Europese Unie en nationale regeringen richting rokers. De tabakslobby krijgt het met de dag moeilijker, en beraadt zich op zijn positie.

Geasfalteerde longen, rottende tanden en zwarte ledematen. Vanaf vandaag worden rokers geconfronteerd met afschrikkende beelden elke keer als ze een sigaret opsteken. Het is een van de maatregelen uit de nieuwe Europese tabaksproductenrichtlijn die roken verder moet ontmoedigen. Na jaren van discussie en een harde lobby — de richtlijn is ook wel het meest belobbyde dossier van Europa genoemd — treedt nu het pakket nieuwe tabaksregels in werking.

Naast nare afbeeldingen van allerlei rokerskwalen, leggen de nieuwe regels ook beperkingen op aan het toevoegen van bepaalde ingrediënten, zoals aangename smaakjes. Voor een aantal landen gaan deze maatregelen echter niet ver genoeg. In Frankrijk, Ierland en het Verenigd Koninkrijk wordt binnenkort plain packaging geïntroduceerd: sigarettenpakjes in deze landen krijgen naast de onsmakelijke beelden een uniforme verpakking waarin de merknaam in een simpel lettertype klein wordt weer gegeven. Bovendien krijgen de pakjes in navolging van Australië een donkergroene kleur. Uit onderzoek blijkt dat namelijk de minst appetijtelijke kleur te zijn, vooral onder jongeren.

De Europese Commissie heeft landen vrijgelaten om zelf strengere regels in te voeren

De maatregel is in het Verenigd Koninkrijk gisteren op het allerlaatste moment zonder succes aangevochten. De zaak toont aan hoe hard er tussen de verschillende partijen gestreden wordt. De Europese Commissie heeft landen vrijgelaten om zelf strengere regels in te voeren. Plain packaging in de hele EU bleek een brug te ver. Een overwinning voor de tabaksindustrie, die de afgelopen jaren nogal wat klappen te verwerken kreeg: eerder al het rookverbod in cafés en andere openbare ruimtes, meerdere accijnsverhogingen en nu dus afschrikwekkende verpakking, een maatregel die de industrie tot op het laatst heeft aangevochten.

Charme-offensief

De strijd over de nieuwe tabaksregels — die al jaren geleden zijn vastgesteld, maar nog altijd niet in alle landen in nationale wetgeving zijn verankerd — is lang en fel geweest. Nu de laatste technische details worden gladgestreken, stelt de tabakslobby zich anders op. Volgens Politico zijn de grote tabaksfabrikanten in de afgelopen maanden een ‘charme-offensief’ begonnen in Brussel en de lidstaten. Een lobbyist voor British American Tobacco liet weten dat het bedrijf ‘vaker zijn gezicht’ moest laten zien en niet bang moet zijn om ‘te zeggen wat we denken’.

Zo'n charme-offensief is geen overbodige luxe. Van verschillende kanten komt keiharde kritiek op de tabaksindustrie. De Europese ombudsman Emily O’Reilly organiseerde onlangs een bijeenkomst over hoe om te gaan met de tabakslobby, waarbij de lobbyisten in kwestie zelf niet aanwezig mochten zijn. Daaraan voorafgaand kraakte O’Reilly harde noten over de Europese Commissie, die wél spreekt met de tabaksindustrie. Volgens de Ierse was de transparantie van de Commissie over ontmoetingen met de industrie ‘niet-adequaat, onbetrouwbaar en onbevredigend’. Het was bovendien onvoldoende, aldus O'Reilly, dat alleen de Commissaris voor Gezondheid en zijn ambtenaren hun contacten met de industrie openbaar maken. De invloed wordt ook op andere Commissarissen uitgeoefend, en dus moeten alle contacten van alle ambtenaren met de tabaksindustrie openbaar worden, aldus de ombudsman.

De hoogste WHO-baas, Margaret Chan, heeft als doel om tabaksbedrijven failliet te laten gaan

O'Reilly beroept zich op het Framework Convention on Tobacco Control (FCTC) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Met het ondertekenen van de overeenkomst hebben de EU en zijn lidstaten afgesproken dat gezondheidsbeleid beschermd wordt tegen invloed van de tabaksindustrie. Daarbij geldt de richtlijn dat er zo min mogelijk contact is met de industrie. De richtlijn is echter niet bindend en wordt door partijen verschillend geïnterpreteerd. De WHO zelf windt geen doekjes om: de hoogste baas, Margaret Chan, liet vorig jaar weten dat het haar doel is om tabaksbedrijven failliet te laten gaan.

Minimaal contact

Willem Jan Roelofs van Stichting Sigarettenindustrie benadrukt het consistente geluid van de industrie die hij vertegenwoordigt: ‘Wij willen altijd graag ons verhaal vertellen, maar dan moeten er ook mensen zijn die het willen aanhoren.’ Volgens Roelofs is de bereidheid om naar de tabakslobby te luisteren het afgelopen jaar verder afgenomen. ‘Sinds september is het contact met de overheid tot het noodzakelijke beperkt. Normaal is er bijvoorbeeld na het veranderen van de accijnzen contact met Financiën om de effecten ervan te monitoren. De laatste keer werd ons verstaan gegeven dat daarover geen contact mocht zijn.’

De oorzaak van de recente terughoudendheid zou volgens Roelofs liggen in de rechtszaak die Stichting Rookpreventie Jeugd twee jaar geleden aanspande tegen de Nederlandse overheid. De overheid onderhield te innige banden met de tabaksindustrie, aldus de stichting — banden die niet eens mochten bestaan, uitgaande van de FCTC. De rechter gaf de stichting geen gelijk, maar de zaak heeft volgens de industrie wel effect gehad. De regering liet weten dat er buiten uitvoeringstechnische zaken geen contact is. De contacten die er bestaan zijn op de website van het ministerie van VWS terug te vinden.

De meeste politieke partijen zijn niet gediend van pogingen tot contact door de tabakslobby

Is de deur van de ministeries op een kiertje gezet, bij een aantal Tweede-Kamerfracties is er meer ruimte voor de industrie om gehoord te worden. Toch zijn de meeste partijen niet gediend van pogingen tot contact. ‘Ik heb in het begin mensen van de tabakslobby één keer ontmoet omdat ik graag wil weten wie ik tegenover mij heb,’ zegt PvdA-Kamerlid Marith Volp. ‘In die gesprekken heb ik ze gezegd: “ik ga jullie het zo moeilijk mogelijk maken”.’ Volp merkt dan ook niet zo veel van een charme-offensief waarbij de tabaksindustrie zich nadrukkelijker in het debat mengt, al merkt ze wel dat de lobby subtieler wordt. ‘Tabaksbedrijven sponsoren nieuwe kunstwerken in Nieuwspoort of helpen bij het opruimen van het strand in Katwijk. Dat is maatschappelijk verantwoord, maar nog altijd vanuit een dodelijk product.’

In Nederland mag het dan relatief rustig zijn, in Brussel is de volgende episode alweer in volle gang. In de strijd tegen sigarettensmokkel liggen de Commissie en de tabaksgiganten met elkaar in de clinch. Ook hier worden harde woorden niet geschuwd. Donderdag bekritiseerde de Eurocommissaris voor Gezondheid, Vytenis Andriukaitis, de industrie door te stellen dat deze enkel ‘mensen doodt’ en trok een vergelijking met de aanslagen in Brussel: ‘Twee terroristen zijn heel erg, maar 700.000 vroegtijdige overlijdens zijn dat ook.’

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Pieter van der Lugt

Gevolgd door 239 leden

Pieter van der Lugt (1990) studeerde politicologie aan de Radboud Universiteit. Tijdens zijn studie zette hij zijn eerste sta...

Volg Pieter van der Lugt
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Dit artikel zit in het dossier

De #Lobbycratie

Gevolgd door 1380 leden

Leven we in een lobbycratie of is lobbyen een wezenlijk element van een gezonde democratie? Zeker is dat de lobbywereld wordt...

Volg dossier