Nieuwe toepassingen dagen de orthodoxe financiële wereld uit

  • Vermeend had ook belangen in Value8 en financial engineer Peter Paul de Vries doet op geheel eigen wijze ook iets aan fintech.

Op het symposium ‘De Fintech-belofte’ passeerde een keur aan innovaties de revue die ons financiële systeem op korte termijn ingrijpend kunnen veranderen. Peter de Ruiter doet verslag vanuit de wereld van digitale portemonnees gevuld met bitcoins en hypotheken die worden gefinancierd door middel van crowdfunding.

‘Richt een kannibaal op, op flinke afstand van het moederbedrijf, maar als 100% dochter. Geef het bedrijf één opdracht mee: eet je moeder op. Dan ben je aan het innoveren.’ Tegen het enthousiasme van voormalig minister en staatssecretaris Willem Vermeend kan geen bank of verzekeraar op, tijdens het symposium ‘De Fintech-belofte’ in het Amsterdamse congrescentrum De Nieuwe Liefde. Voor wie het heeft gemist: fintech (financial technology) is een verzamelnaam voor jonge bedrijven die het dictaat van de orthodoxe financiële wereld uitdagen met nieuwe toepassingen. NRC Live, een initiatief van NRC Handelsblad, wist voor dit onderwerp op 11 mei zo’n 150 bankmedewerkers, pensioenbeheerders, kredietverleners, verzekeraars, toezichthouders en medewerkers van start-ups bijeen te krijgen — de meesten in blauwe colbert, maar zonder stropdas.

De boel aanzwengelen

Vermeend, voormalig staatssecretaris van Financiën en minister van Sociale Zaken, is sinds begin dit jaar ‘gezant’ voor fintech namens de ministeries van Financiën en Economische Zaken. Hij moet de boel aanzwengelen, een erebaantje dat hem geen geld oplevert — dat verdient hij met de drie innovatieve bedrijven waar hij naar eigen zeggen belangen in heeft.

Vermeend kent dus het klappen van de zweep en weet al in de eerste minuut van zijn toespraak de vinger op de zere plek te leggen: wat de van oudsher conservatieve financiële wereld doet, mag geen innoveren heten — laat staan ‘disruptief’. Banken kijken naar wat start-ups doen, nodigen ze uit voor een presentatie en als het ze goed gaat, halen ze het bedrijf binnen de poorten. Een goed voorbeeld van ‘de kunst van het afkijken’ is StartupFriday van ABN Amro, waar elke maand start-ups een presentatie geven (27 mei gaat het over de blockchain, de techniek achter bitcoin).

De dood in de pot

‘Grote bedrijven met 36 divisies kunnen nu eenmaal niet innoveren,’ meent Vermeend. ‘De plannen stoppen al bij divisie 3, die er niks in ziet. Maar wat je ook niet moet doen is een succesvolle start-up inlijven. Dat is de dood in de pot.’ Misschien is dat niet altijd waar. Knab, die bank die het ‘omgekeerd’ doet en onderdeel is van Aegon, heeft met oprichter en ceo René Frijters een bezielde leider die de kliffen lijkt te ontwijken waar grote bedrijven juist tegenaan varen. Eén dag eerder heeft hij Knab Crowdfunding gelanceerd, in samenwerking met Collin, specialist op dit gebied.

‘Grote bedrijven met 36 divisies kunnen nu eenmaal niet innoveren’

Het lijkt een briljant idee. Gezien het bijzondere karakter van Knab hebben de 100.000 rekeninghouders kennelijk een bewuste keuze gemaakt om bij Frijters te bankieren. Die klanten zijn waarschijnlijk méér dan de gemiddelde rekeninghouder gemotiveerd om te investeren in door de bank voorgestelde projecten. Eén en één is twee. Heb je twijfels? Kom dan naar de maandelijkse Knab Open en stel je vragen aan de directeur. Ook zo’n simpel en nieuw idee. Frijters maakte eerder met Alex beleggen toegankelijk voor een groot publiek. Overigens experimenteert ASN Bank sinds april ook met crowdfunding via het platform Voor de wereld van morgen

Kans van slagen

Mensen als Frijters moeten we koesteren en alle kans van slagen geven. Ze moeten niet worden gehinderd door al teveel regels en regeltjes. Want ook op dat gebied beseft Vermeend dat er nog werk te doen is. ‘Ik stel me open voor alle voorstellen en initiatieven,’ zegt hij, ‘en als regels je belemmeren, laat me dan weten wat er moet veranderen. Doe er meteen het wetsartikel bij met de door jou voorgestelde verandering. Ik ga er achteraan!’

Vermeend schetst een ideale maar nu nog onbereikbare wereld. Veel start-ups weten namelijk niet eens welke regels hun plannen belemmeren. Toezichthouder De Nederlandse Bank (DNB) heeft niet eens een reglementair kader voor financiële start-ups. ‘Het komt erop neer dat je iets moet bouwen en inleveren bij DNB. Een tijd later hoor je dan wel of het klopt,’ zo meldt een jonge ondernemer in vertrouwen. Dat kost nodeloos geld en tijd — kostbare zaken voor start-ups. En dat terwijl Coen Voormeulen, divisiedirecteur betalingen van DNB, bij aanvang van zijn toespraak bij NRC Live stelt dat ‘wij innovatie belangrijk vinden’ en ‘vooroplopen bij innovaties’.

De dnb-coin is een misverstand

Enige tijd terug meldde De Nederlandse Bank in haar jaarverslag te gaan experimenteren met een eigen ‘dnb-coin’ als alternatief voor Bitcoin en met de achterliggende technologie blockchain. Maar dat blijkt volgens Voormeulen allemaal op een misverstand te berusten. ‘Dat is per ongeluk in het jaarverslag beland,’ verklaart hij. ‘We zijn er wel mee bezig, maar op kleine schaal. Op de computer in de kamer naast mij hebben we een eigen blockchain gecreëerd. Dat is betrekkelijk eenvoudig. Maar we doen het anders. Ik weet dat het vloeken in de bitcoinkerk is, maar we proberen een blockchain-structuur te ontwerpen met een centrale autoriteit.’ Dat is opmerkelijk, want het wezen van bitcoin en de blockchain is juist de spreiding van autoriteit. Om fraude tegen te gaan, moeten vele computers een transactie goedkeuren voordat hij doorgang vindt. Het lijkt alsof DNB een kleurentelevisie aan het bouwen is met een beeldbuis in zwart-wit.

Angst voor Bitcoin

Misschien moet het heil in de fintech-wereld niet verwacht worden van DNB. In zijn bijdrage geeft Voormeulen blijk van grote angst voor de bitcoin; hij lijkt mensen er vooral voor te willen waarschuwen. ‘Binnen DNB proberen we het wezen van bitcoin te doorgronden,’ zegt de divisiedirecteur betalingsverkeer. Maar na een vraag uit de zaal geeft hij toe zelf niet te beschikken over een bitcoin-wallet, een portemonnee op je mobiele telefoon waarmee je bitcoins kunt ontvangen en uitgeven.

Misschien moet het heil in de fintech-wereld niet verwacht worden van DNB

Dezelfde vraag stellen aan Sander van Loosbroek, zou een belediging zijn. De manager van IT-bedrijf Cegeka is een warm pleitbezorger van de virtuele munt en de onderliggende techniek. Zo ziet hij in de blockchain een mogelijkheid om eindelijk af te komen van de praktijk van het dubbele boekhouden, die sinds de zestiende eeuw wordt toegepast. De debet- en creditmethode heeft zijn waarde verloren sinds alle boekhouders zijn gestopt hun werk op papier te doen, maar toch gaan ze er mee door, zo schrijft Van Loosbroek in een opiniestuk dat hij voorafgaand aan NRC Live heeft opgesteld. Alle sprekers hebben zo’n stuk gemaakt.

Goedkope geldwisseltransacties

Van Loosbroek: ‘Voor het internationale geldverkeer is de blockchain al een oplossing. Bitcoins en andere virtuele valuta’s worden gebruikt als veilige brugvaluta waardoor goedkope geldwisseltransacties mogelijk zijn. Niet interessant voor banken, maar wel voor hun cliëntèle dat zich nu vaak bekocht voelt door de torenhoge tarieven bij kleine transacties.’

De auteur doelt daarmee onder meer op de tarieven die bedrijven als Moneygram en Western Union voor deze remittance in rekening brengen bij arbeidsmigranten. Een gastarbeider in Saoedi-Arabië betaalt soms wel 10 procent commissie op het geld dat hij naar zijn gezin in India stuurt.

Het jonge Nederlandse bedrijf Bitmymoney werkt aan de koppeling van bitcoinstromen aan mobiele betaalsystemen in landen als Ghana en de Filipijnen. Oxfam Novib ziet daar de voordelen van in en om die reden is Gine Zwart als enige vertegenwoordiger van een maatschappelijke organisatie te gast in Amsterdam. Ook voor toepassing bij microfinanciering ziet zij mogelijkheden voor de bitcoin en blockchain. Oxfam Novib laat momenteel een stagiair in kaart brengen wat er op dit gebied kan en niet kan.

Bitcoin als reservevaluta

Bitcoin biedt nog veel mogelijkheden voor onderzoek en uitvindingen. Daan Kleiman van Bitonic, een leidend bitcoinservicebureau in Nederland, gaat nog een paar stappen verder. ‘Bitcoin heeft het potentieel om reservevaluta te worden voor de wereld, in plaats van bijvoorbeeld goud of de dollar. Daar kun je tal van redenen voor noemen. Zo is de bitcoin makkelijker deelbaar en verplaatsbaar dan goud, is er maar een gelimiteerde hoeveelheid van, kan iedereen alle transacties zien (via Blockchain) en hangt er geen geheime agenda van één partij achter omdat het beheer in handen is van zo velen.’ Kleiman geeft toe dat zijn bewering klinkt als ‘wij van wc-eend adviseren wc-eend’ en benadrukt dat dit geen beleggingsadvies is. Maar toch, zijn bewering is stof voor discussie.

Digitale portemonnee voor kinderen

Bitonic heeft een stand op de eerste verdieping van congrescentrum De Nieuwe Liefde, waar ook een handjevol andere jonge bedrijven een plek heeft. ‘Stand’ is een groot woord voor een roll-up banner met een statafel, maar het is voldoende voor fintech-startup Daalder en oprichter Renz Millenaar. Hij is een van de drie challengers die een korte bijdrage mogen leveren aan het plenaire programma. Millenaars idee is zo simpel als wat: een digitale euro-portemonnee voor schoolkinderen.

Een gastarbeider in Saoedi-Arabië betaalt soms wel 10 procent commissie op het geld dat hij naar zijn gezin in India stuurt

Ouders willen hun kinderen geen contant geld meer geven voor bijvoorbeeld de lunch op school. Voor pinpasjes voelen ze ook niet vanwege het gebrek aan controle. Daarnaast raak je pinpasjes eerder kwijt dan een mobiele telefoon. Sinds de lancering van Daalder, zes weken geleden, heeft Millenaar 5000 klanten aan zich weten te binden. In juli moeten dat er 30.000 zijn en in december 100.000.

Veel exposure, niet één klant

Zoals bij elke start-up in de financiële sector, heeft ook het lanceren van Daalder flink wat voeten in aarde gehad. Regelgeving was één van de barrières, het bereiken van de doelgroep een tweede. Millenaar: ‘Deze doelgroep bereik je niet via internet, email, Twitter of WhatsApp. Dus waren wij de eerste in Nederland die grootschalig campagne heeft gevoerd via SnappChat. Dat heeft ons veel exposure opgeleverd, maar niet één klant. Van de weeromstuit hebben we promotieteams naar scholen gestuurd. Dat kon ik zelf niet doen, want ik ben te oud en niet geloofwaardig.’

De teams hebben de kinderen overgehaald mee te doen door ze een gratis lunch aan te bieden. Als je de app van Daalder installeert, zit er al één euro in. Voor de consument is Daalder gratis. Het vullen van de portemonnee kan met iDeal. Acceptanten betalen eenmalig 59,95 euro en 5 cent per transactie. Overboeken van de inkomsten van de Daalderrekening naar de reguliere rekening van het bedrijf kost per keer 2 euro. Daalder werkt samen met Intersolve, een financiële dienstverlener die al licenties heeft van DNB en de Autoriteit Financiële Markten. Dat scheelt veel werk, volgens Millenaar.

Gezonde achterdocht

Waar DNB financiële instellingen balloteert, onder meer op hun kredietwaardigheid, controleert de AFM het gedrag en de producten van die instellingen — bijvoorbeeld of ze hun klanten wel goed voorlichten. Bestuursvoorzitter Merel van Vroonhoven stelt zichzelf, en dus haar organisatie, naar eigen zeggen veel vragen. ‘Er wordt nu zoveel informatie over ons vergaard en opgeslagen — wat vraagt dat van een toezichthouder? Wij als AFM leggen een gezonde achterdocht aan de dag bij vernieuwingen in de financiële sector. Vooral als iets gratis is, letten we goed op. Ook vragen we ons af of de consument dankzij of juist ondanks een overvloed aan informatie de juiste beslissingen kan nemen.’

Van Vroonhoven geeft als voorbeeld de e-mails die ze naar haar nieuwe geliefde stuurt over een voorgenomen reisje naar Parijs. Ze krijgt prompt en ongevraagd via Google leuke romantische hotelletjes in de Lichtstad voorgeschoteld. ‘Ik weet wel dat het zo werkt,’ zegt ze, ‘maar desondanks blijf ik Gmail gebruiken.’ Roger Halbheer, voormalig chef beveiliging van Microsoft, zei naar verluidt al in 2013: ‘Als iets gratis is, ben jij niet de klant, maar het product.’ Willen we dat, in een wereld waar (gratis) diensten als Gmail, Google, Facebook, Twitter, Instagram en WhatsApp aan belang toenemen? Of moeten we terug naar betalen voor wat we gebruiken, om zo onze privacy te beschermen?

Vanwege dat soort ontwikkelingen is de AFM ‘toe aan een make-over,’ zegt Van Vroonhoven. ‘Anders houden we straks toezicht op Jurassic Park. Van oudsher werken bij ons veel juristen en economen, maar er komen nu steeds meer psychologen en data-experts binnen. De risico’s van vandaag zijn anders dan die van morgen. De prikkel om goed te doen zit niet van nature in ons financiële systeem. De klant is niet rationeel en komt er soms pas na vele jaren achter dat iets wat hij gekocht heeft, niet goed is. Als je een radio koopt die het niet doet, dan merk je dat meteen. Van een foute hypotheek krijg je pas veel later last. Daar ligt een taak voor de AFM.’

Negatieve cash flow bij zoon van elf

Ook Van Vroonhoven is, evenals Vermeend, een voorstander van meer en beter financieel onderwijs. Al weet zij ook een lichtpuntje te melden in de huidige kinderwereld, waarin games belangrijker lijken dan school. ‘Mijn zoon van elf riep laatst dat hij een negatieve cash flow had. Ik maakte me meteen zorgen, maar het bleek te gaan om een game waarin je een gevangenis opzet en beheert. Toen ik elf was, wist ik niet wat negatieve cash flow was.’

‘De prikkel om goed te doen zit niet van nature in ons financiële systeem’

Trendwatcher Sander Duijvestein overspoelt tenslotte de zaal met treffende observaties en oneliners over de tijd waarin wij leven. Geen science fiction, maar science fact. Er is al een bedrijf dat al jouw sociale media opslaat zodat je nageslacht, ook na je dood, met jou kan ‘praten’. En ‘praten,’ dat doen we nu al maar straks nog meer met bots, kunstmatige entiteiten die bestaan dankzij kunstmatige intelligentie. Ze zitten zelfs in je WhatsApp. Duijvestein toont een video van een baby die in de verloskamer uit z’n moeder kruipt, het mobieltje van de dokter grijpt en een selfie maakt van hemzelf en de leukste zuster — en die deelt met de rest van de wereld.

Hypotheken gecrowdfund

‘Born for the internet’ is het motto, en de boodschap is duidelijk. Innovatie? You ain’t seen nothing yet. Van de Raboscanner en het contactloos betalen moeten we het niet hebben, zoals NRC-redacteur Chris Hensen bij de aftrap van de Fintechbelofte in zijn gesproken column al zei.

Er staat nu een geheel nieuw generatie in de startblokken, waarvan volgens Amerikaans onderzoek 73% het liefst zaken doet met een tech-bedrijf. Dat zijn niet de namen die we nu kennen, maar misschien wel die van Jungo, dat handig inspeelt op het verschil tussen generaties. Dit bedrijf levert hypotheken die voor een deel worden gecrowdfund door een oudere generatie (die wat te besteden heeft) en aangegaan door een jongere generatie (die nog krap bij kas zit).

Wanneer gaat Jungo live? Als het bedrijf voldoet aan alle regels van de fiscus (bijna rond, zegt Daan Dijkhuizen van Jungo) en de AFM (‘we zitten in week 18 van een termijn van 13 weken, maar de samenwerking is fantastisch’), en als de institutionele beleggers akkoord gaan. Die leveren namelijk het leeuwendeel van het hypotheekbedrag. Nog wel.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Peter de Ruiter

Is geïnteresseerd in ontwikkelingen die impact hebben op de mensheid. Van elektrische auto's, bitcoins tot mensenrechten.

Lees meer

Volg deze auteur en blijf op de hoogte via e-mail

Volg Peter de Ruiter
Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren