Nieuwe wet Aanpak Schijnconstructies maakt opdrachtgevers aansprakelijk

Met de beoogde nieuwe Wet Aanpak Schijnconstructies zullen opdrachtgevers binnenkort juridisch aansprakelijk worden gesteld voor sociale misstanden bij (onder-)aannemers. SOMO verrichte in opdracht van FNV Bondgenoten een onderzoek.

In opdracht van FNV Bondgenoten heeft SOMO een rapport opgesteld, dat op 6 oktober j.l. is verschenen, naar aanleiding van de komende Wet Aanpak Schijnconstructies. Door deze wet zullen opdrachtgevers binnenkort juridisch aansprakelijk worden gesteld voor sociale misstanden bij (onder-)aannemers.  SOMO is een onafhankelijke non-profit onderzoeks- en netwerkorganisatie, die zich sedert 1973 richt op onderzoek van multinationale ondernemingen en de gevolgen van hun activiteiten voor mens en milieu wereldwijd. Het gehele rapport kunt u downloaden door hier te klikken.

Onderzoek transportsector

Onderzoekster Fleur Scheele onderzocht met name twee deelsectoren van de transportsector: chemische transporten en pakketbezorging voor webwinkels. Juist in deze sectoren is de kans op sociale misstanden volop aanwezig. De opdrachtgevers zijn vanzelfsprekend reuze benieuwd hoe die nieuwe wet uit gaat pakken. Scheele daarover: “Voor opdrachtgevers kan de invoering van de Wet Aanpak Schijnconstructies grote gevolgen hebben. Vooral in sectoren waarin sociale misstanden veel voorkomen, zoals transport en logistiek en in de bouw, zullen opdrachtgevers het risico gaan lopen dat arbeidskrachten met claims bij hen aankloppen.” Uit het onderzoek blijkt dat zowel opdrachtgevers van chemische transporten als die van pakketbezorging veel meer kunnen doen om de reële risico’s te verminderen. Scheele weer: “Door een gebrek aan controles door overheid en opdrachtgevers is het in de huidige situatie relatief eenvoudig voor een transporteur om wet- en regelgeving en kwaliteitseisen van opdrachtgevers in de wind te slaan. Dergelijke overtredingen door transporteurs gaan vaak gepaard met uitbuiting van de chauffeurs. Opdrachtgevers doen tot nu toe geen actieve pogingen om het sociaal beleid van transporteurs te beïnvloeden en overtredingen worden nauwelijks opgespoord.”

Veel grote bedrijven gedwongen sociaal beleid aan te passen

Met de nieuwe wet zullen juist de grote opdrachtgevers (denk aan de grote oliemaatschappijen, chemische bedrijven als DSM en Akzo-Nobel, transporteurs als Cargill en Albert Keijzer, maar ook bedrijven als IKEA, TNT Post, Wehkamp, UPS, Bol.com en PostNL) gedwongen worden om hun sociale beleid aan te scherpen.
Multinationals zullen gedwongen worden hun sociale beleid aan te passen
In elk geval zullen ze er op toe moeten zien dat het sociale beleid op een correcte manier wordt uitgevoerd. Ook in tenderprocedures en tijdens contractonderhandelingen zullen sociale criteria voortaan een standaardonderwerp moeten gaan worden. Op deze manier moet onder meer worden voorkomen, dat grote bedrijven op grote schaal met schijnzelfstandigen werken (vooral in de pakketbezorging), die tegen afbraaktarieven te werk worden gesteld. Nu de eindopdrachtgever ook verantwoordelijk wordt voor de (onder-)aannemers, betekent dit, dat ook zij de sociale positie van hun werknemers beter zullen moeten borgen. Het betekent bijvoorbeeld ook, dat opdrachtgevers hun beleid en werkwijze anders zullen moeten gaan inrichten om mogelijke associaties met misstanden bij transporteurs te voorkomen. Zij zullen nu dus zelf stappen moeten zetten om overtredingen van arbeidsrecht en ontwijking van cao’s door aannemers en onderaannemers te identificeren en aan te pakken. Een gevolg hiervan zal ongetwijfeld zijn dat de kosten voor consumenten zullen stijgen. Niettemin zullen de arbeidsvoorwaarden en rechtszekerheid van werknemers juist ook bij die (onder)aannemers aanzienlijk verbeteren. De eindopdrachtgever kan dit ook stimuleren door haar opdrachten te gunnen aan die (onder)aannemers, die hun zaakjes op dat gebied op orde hebben. En in tenderprocedures kunnen opdrachtgevers sociale voorwaarden stellen, en in contracten kunnen clausules over sociaal beleid worden opgenomen. Ook lopende een contractsperiode kunnen sociale thema’s worden aangekaart. Bijvoorbeeld in gesprekken, maar ook door middel van audits.

Burgers gaan prijs betalen

Maar, zoals gezegd, dit zal ongetwijfeld gevolgen hebben voor de prijs die gewone burgers gaan betalen. Extra kosten worden in de regel doorberekend door het bedrijfsleven. En zeker bij de toch al uitgeknepen marges in de transportsector is dat geen vraag, maar een noodzakelijkheid. De lage vervoerstarieven, het gebrek aan winstgevendheid van wegtransporteurs en de almaar toenemende uitbesteding van bedrijven naar chauffeurs uit Oost-Europa hebben al hun weerslag gehad op de sector als geheel. Internationaal transport, de naam zegt het al, werkt 'over de grens'. En over de schijnzelfstandigheid in de pakketbezorging hebben we het al gehad. Dit soort misstanden dienen aangepakt te worden, echter zonder dat het middel erger wordt dan de kwaal uiteraard. De grote inkomensverschillen tussen de Europese lidstaten zorgen voor oneerlijke concurrentie en verdringing van arbeidsplaatsen aan de onderkant van de arbeidsmarkt.  'Europa werkt niet', letterlijk niet en figuurlijk niet. Dit is een dilemma dat niet onderschat moet worden. Enerzijds signaleert SOMO een grove uitbuiting van -veelal Oost-Europese- arbeiders, anderzijds zal een verhoging van de lonen en rechtszekerheid een grote aanzuigende werking hebben van werklozen uit die regio en hier banen verdringen, vooral bij kwetsbare groepen.
Ikea is één van de meest betrokken multinationals
  Met name het Zweedse meubelbedrijf IKEA komt er bekaaid vanaf. Transportvakbonden uit de hele wereld hebben inmiddels hun steun betuigd aan de campagne van FNV Bondgenoten en BTB België om IKEA te wijzen op de kwalijke gevolgen van het uitbesteden van werk op basis van de laagst mogelijke tarieven, in plaats van de reële kostprijs van transport binnen Nederland en Belgïe. De ongewenste concurrentie op arbeidsvoorwaarden heeft intussen geleid tot beleidsplannen van het kabinet. Inmiddels heeft het kabinet het actieplan ‘bestrijden van schijnconstructies’ opgesteld, waarin maatregelen staan om schijnconstructies aan te pakken en te voorkomen.  Het is de bedoeling dat in december 2014 de nieuwe Wet Aanpak Schijnconstructies wordt voorgelegd aan de Tweede Kamer. Volgens deze wet zijn opdrachtgevers eindverantwoordelijk voor het uitbetalen van lonen en het naleven van de cao door opdrachtnemers of aannemers. In het geval van sociale misstanden bij (onder-)aannemers van een opdracht zijn de opdrachtgevers zelfs juridisch aansprakelijk. Met andere woorden: deze ketenaansprakelijkheid zal opdrachtgevers dwingen sociale misstanden op te sporen en te voorkomen, op straffe van (forse) boetes.

Schijnconstructies doen al jaren opgeld

Ook in de chemische industrie bestaan misstanden. Al in 2012 wierp een reportage van Zembla licht op deze constructies. Schijnconstructies bleken te worden gehanteerd door een aantal van de grootste logistieke dienstverleners van Nederland: Van den Bosch transporten, Nabuurs en Den Hartog. Maar echt bont maakt Shell het. Dat bedrijf Shell zegt groot belang te hechten aan naleving van wetten en regelgeving door haar contractspartijen, ‘waaronder naleving van sociale verplichtingen van een transportbedrijf jegens haar werknemers’. Het bedrijf zegt maatregelen te treffen als een transportbedrijf contractuele en/ofwettelijke verplichtingen niet nakomt, wat kan inhouden dat Shell de overeenkomst met de transporteur tussentijds kan beëindigen. Het bedrijf geeft echter geen details over hoeveel audits het uitvoert en doet geen uitspraken over misstanden in het chemisch transport. Waarvan akte. Wat veel mensen wellicht niet weten: twee jaar geleden nam Ahold Bol.com over voor een bedrag van € 350 miljoen. In het voorgaande jaar (2011) had Bol.com een omzet van € 355 miljoen; sindsdien is het bedrijf flink gegroeid en heeft het de omzet van Ahold aanzienlijk omhoog gestuwd. De miljoenen standaardpakketten die Bol.com jaarlijks verstuurt worden bezorgd door PostNL. Ook het witgoed van Bol.com wordt geleverd door PostNL met de Extra@Home dienst. Bol.com maakt ook wel gebruik van de diensten van UPS (Kialapunten en grote pakketten), DPD (leveren aan AH-afhaalpunten, en bediening Belgische markt) en DHL. Dat u het weet. Over PostNL zullen we het maar helemaal niet hebben.  Ik verwijs graag naar het rapport van SOMO voor dat dossier. En nu, vraagt u? Ik weet het niet, ik heb geen glazen bol, maar één ding weet ik wel: things will never be the same again. Klik hier om mij te volgen op twitter

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Jean Wanningen

Gevolgd door 232 leden

Jean Wanningen (Weert, 1957) is een veelkleurige persoonlijkheid. Ging na ‘verkeerde’ studies bij een gerenommeerde investmen...

Volg Jean Wanningen
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren