Nieuwkomers en Europa: een wereld van verschil

Meer vluchtelingen en asielzoekers dan ooit staan voor de poorten van Europa. Er zijn lovende woorden, maar er klinkt ook steeds meer kritiek op de EU-aanpak van dit probleem dat de landen onderling verdeelt. Immigranten willen wonen, werken en integratie, maar hoe makkelijk is dat in een wereld die zo radicaal verschilt van de hunne?

De groeiende migrantenstroom naar Europa wordt door de Europese beleidsmakers beschouwd als het grootste Europese vraagstuk, groter dan het gedoe met Griekenland over de miljardensteun. Toch hebben ze er nog geen oplossing voor, sterker, het vraagstuk heeft tot grote interne verdeeldheid geleid in de Europese Unie. In de maand augustus kreeg ons land 5.358 asielaanvragen te verwerken volgens de IND (Immigratie & Naturalisatie Dienst), bijna 80 procent meer dan in juli (2.992).  In buurland Duitsland worden meer dan een miljoen nieuwkomers verwacht. Alleen al afgelopen maand registreerde het land meer dan 100.000 asielzoekers en op de wachtlijst staan nog enkele honderdduizenden vluchtelingen. Eergisteren besloot de regering om het treinverkeer naar buurlanden Oostenrijk en Hongarije tot ten minste 4 oktober op te schorten, aldus AFP: [embed]https://twitter.com/AFP/status/646274323615842304[/embed]

Verdeeldheid

Het vluchtelingenvraagstuk leidt tot diepgaande verdeeldheid binnen de Europese Unie (EU). Verwijten en dreigementen wisselen elkaar in rap tempo af: de premiers van Italië (Renzi) en Griekenland (Tsipras) betichten hun collega's van luiheid en laksheid. Die van Hongarije (Orbán) en Slowakije (Fico) hekelen het migratiebeleid van Merkel, die aanvankelijk alle vluchtelingen welkom heette. Er zit volgens de bondskanselier geen plafond aan de opnamecapaciteit van vluchtelingen in Duitsland. 'Het fundamentele recht op asiel voor politiek vervolgden kent geen bovengrens', zo zei ze.  Ze zei ook dat ze niet in een land wil leven dat geen huis biedt aan mensen in nood.
Doordrukken verdeling vluchtelingenquota over lidstaten zet Europese eenheid op het spel
De uitnodigende woorden van Merkel werden gevolgd door een ware stormloop op Duitsland, waarop Berlijn de bakens schielijk verzette en tijdelijk de grenzen sloot. Merkel wil nu dat de vluchtelingen eerlijk verdeeld worden over de Schengenlanden. Dat stuitte op verzet van veel Oost-Europese landen die er geen trek in hebben om zoveel asielzoekers op te nemen en zeker geen asielzoekers met een islamitische achtergrond. Hierop dreigde Merkel op niet mis te verstane wijze om onwillige landen te straffen met een korting op hun EU-subsidies. De verdeeldheid liep zo hoog op dat EU-president Tusk in allerijl een speciale top over het onderwerp belegde. Intussen werd bekend dat vier Oost-Europese landen (Hongarije, Slowakije, Tsjechië en Roemenië) inderdaad niets willen weten van een verplichte opvang van asielzoekers, waarop Frankrijk en Duitsland met instemming van de overige landen hun wens doorgedrukt hebben via een zogenaamde QMV, een gewoon meerderheidsbesluit in plaats van de gebruikelijke unanieme goedkeuring. Ten opzichte van vorig jaar zijn de asielaanvragen in ons land per augustus bijna verdubbeld. De nieuwe Brusselse verplichte landenquota betekenen voor Nederland een extra opname van iets meer dan 7.000 extra asielzoekers/vluchtelingen bovenop de ruim 2.000 die al opgenomen zijn. Gelet op de voortdurende instroom van de laatste weken – de Telegraaf maakte eind september melding van aantallen die oplopen van 1.800 naar 3.100 naar 4.200 per week – kan niet uitgesloten worden dat Nederland reeds opgenomen vluchtelingen weer moet doorsturen naar andere landen, wanneer er sprake zou zijn van een noodsituatie. De 120.000 die de EU nu wil verdelen is slechts een fractie van wat aan de poorten van 'Fort Europa' staat. 'De open buitengrenzen vormen een bedreiging voor de verworvenheden van de Europese Unie', zegt Europadeskundige Mathieu Segers. De vluchtelingenkwestie leidt niet alleen tot grote verdeeldheid, het zet ook de Europese waarden op het spel, zo voegde Segers er aan toe.

Schengen en Dublin

Volgens het Verdrag van Schengen, dat het vrije verkeer van personen in 26 EU-lidstaten en nog een viertal andere landen regelt, en de Dublinverordening moeten asielzoekers geregistreerd worden in het land van aankomst. En niet alleen dat, dat land moet ook beoordelen of de asielzoeker voldoet aan de criteria die door de verordening gesteld zijn. De praktijk is echter dat landen als Griekenland en Italië - na meermaals vergeefs te hebben aangedrongen op Europese steun - de massale stroom asielzoekers en vluchtelingen gewoon door laten reizen naar andere lidstaten, al dan niet met visum. Dezelfde praktijk wordt recentelijk gevolgd door landen als Hongarije en Kroatië. Hierdoor zijn Schengen en Dublin in feite buiten werking gesteld. De kwestie wordt nog verder gecompliceerd nu blijkt dat maar liefst 19 Schengenlanden hun nationale wetgeving niet hebben aangepast aan het internationale asielrecht, waaronder Nederland en Duitsland zelf. Commissievoorzitter Juncker dringt er bij de landen op aan dit alsnog te doen en dreigt naar het Europese Gerechtshof te stappen om naleving af te dwingen, mochten de landen in gebreke blijven.

UNHCR

De vluchtelingen komen niet alleen over land naar Europa, maar ook over water. Uit gegevens van de internationale vluchtelingenorganisatie UNHCR (United Nations High Commissioner for Refugees) blijkt dat de aantallen vluchtelingen en asielzoekers op de Middellandse Zeeroute sinds april dit jaar exponentieel zijn toegenomen, zoals te zien in de onderstaande staafdiagram.

Bron: UN Refugee Agency

De UNHCR voorspelt verder dat er volgend jaar nog veel meer vluchtelingen naar Europa zullen komen. De organisatie baseert deze verwachting op een trend die al langer gaande is. Deze verwachtingen worden gestaafd in het halfjaarrapport 2014 'Trends at a glance' en het trendrapport over 2014 'World at War'.
UNHCR: er zullen nog veel meer vluchtelingen naar Europa komen
Antonio Guterres, de baas van de UNHCR, zegt dat de UNHCR heeft berekend dat het aantal mensen dat wereldwijd door oorlog en geweld huis en haard moest verlaten in 2011 14.000 per dag bedroeg en dat elk volgend jaar dat aantal omhoog is gegaan: 23.000 in 2012, 32.000 in 2013 en 42.500 in 2014. Dit jaar zullen het er ook meer worden en volgend jaar nog meer. Dat komt doordat de situatie in landen als Syrië, Afghanistan en Eritrea, waar veel vluchtelingen vandaan komen, eerder lijkt te verslechteren dan te verbeteren, aldus de UNHCR. Dit beeld wordt ook bevestigd door de OECD (Organisation for Economic Coöperation and Development) in zijn jongste International Immigration Outlook.

Smokkelaars

Een van de andere oorzaken dat de vluchtelingenstroom dit jaar zo'n vlucht heeft genomen is dat mensensmokkelaars hebben ontdekt dat er goudgeld te verdienen valt aan het transport richting Europa. Mensensmokkel is big business geworden. Smokkelaars spiegelen de mensen daarbij vaak een vals beeld voor, waardoor die denken dat met name landen als Duitsland, Nederland en Zweden hen met open armen zullen ontvangen. De smokkelaars informeren zich uitstekend over de rechten die asielaanvragers in deze landen kunnen ontlenen aan de bestaande wetgeving en de smokkelaars laten dat ook in detail weten aan de vluchtelingen. Zweden is vooral populair, aangezien dat land relatief makkelijk en snel asiel verleent, zoals blijkt uit de onderstaande tabel. [embed]https://twitter.com/TheEconomist/status/639164777198170112[/embed]

Rol Turkije

De vluchtelingen willen mede door de verhalen van de smokkelaars naar Europa en dan vooral naar de genoemde landen. Maar waarom vangen golfstaten als Qatar en Saoedi-Arabië zo weinig Syriërs op? Dat komt doordat ze de deur simpelweg dichthouden, schrijft de NRC. Volgens onderzoeksjournalist Karskens komt het doordat de Arabische staten de islam in Europa willen verspreiden: 'Saoedi-Arabië, Qatar, maar ook Marokko nemen geen tot nauwelijks Syrische, Irakese of Afghaanse vluchtelingen op. Het excuus luidt: angst voor infiltratie van extremisten. Maar de achterliggende reden is dat ze de islam willen verspreiden in Europa', aldus de onderzoeksjournalist, verwijzend naar eerdere uitspraken van de Turkse premier Recep Tayyip Erdogan: 'De minaretten zijn onze bajonetten, de koepels onze helmen, de moskeeën onze barakken en de gelovigen onze soldaten'.
Karskens: de achterliggende reden is dat ze de islam willen verspreiden in Europa
Zijn vrees brengt de woorden in herinnering van de voormalige Algerijnse president Houari Boumediene, tijdens een toespraak bij de VN in 1974: 'Op een dag zullen miljoenen mensen het zuidelijk halfrond verlaten om naar het noordelijk halfrond te gaan. En ze zullen niet gaan als vrienden. Omdat ze daarnaartoe zullen gaan om het te veroveren. En zij zullen het met hun zonen veroveren. De baarmoeders van onze vrouwen zullen ons de overwinning geven'. In dat licht ziet de Frankfurter Allgemeine Zeitung ook het aanbod van Saoedi-Arabië, dat weigert zelf vluchtelingen op te nemen, om te helpen bij het vluchtelingenprobleem door 200 moskeeën te bouwen in Duitsland. De Duitse krant baseert zich hierbij op een bericht in een Libanees dagblad. De rol die Turkije in dit vluchtelingenvraagstuk speelt wordt ook beschreven door arabist Ruben Gischler in een opiniestuk in De Volkskrant. Hierin waarschuwt Gischler dat de plaatselijke Turkse autoriteiten mensensmokkelaars anders dan in het verleden nu nauwelijks een strobreed in de weg leggen. 'Er is zelfs sprake van gedogen en samenwerken. De Syrische vluchtelingenkampen verliezen hierdoor hun politieke nut voor Erdogan en Turkije zal omzien naar nieuwe machtsmiddelen om zijn ambities te verwezenlijken. Het zijn de wrange vruchten die Europa plukt van zijn eigen wensdenken over de brugfunctie van de Turkse moslimdemocratie en het Arabische Lentegeluk', zo schrijft Gischler.

Kosten

De instroom van asielzoekers leidt tot grote kosten, zowel in Europa als in Nederland. Naast de maatschappelijke kosten zoals de druk op de sociale woningmarkt, zijn er directe kosten zoals die voor tolken, advocaten en de goedbetaalde mensen van het Centraal Orgaan Asielopvang (COA). COA-baas Gerard Bakker verdient 15 duizend euro per maand.  Het COA is 'big business', schrijft Elma Verhey op TPO. De opvang hier kost veel meer dan opvang in de eigen regio, zegt VVD-woordvoerder Immigratie en Asiel Malik Azmani. En dat blijkt ook wel: aan de opvang hier geeft de Europese Unie jaarlijks meer uit, 4,6 miljard euro, dan aan de opvang voor de achterblijvers, nog altijd zo’n 95 procent van het totale aantal vluchtelingen. Volgens het recente voorstel van Juncker wordt die 4,6 miljard euro verdubbeld naar 9,2 miljard euro. Duitsland trekt 8 miljard uit voor de asielinstroom, maar slechts 20 miljoen extra voor opvang in de regio.

Migranten in Nederland

Ook Nederland trekt 539 miljoen extra uit voor de opvang van asielzoekers, zo bleek uit de laatste Miljoenennota. In totaal kostten de asielzoekers Nederland vorig jaar 860 miljoen euro waarvan de helft naar het COA ging, zo meldt Elsevier. Dit is exclusief de kosten van voormalige asielzoekers die inmiddels een verblijfsvergunning hebben gekregen. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat veel voormalige asielzoekers in de bijstand terechtkomen.
Veel voormalige asielzoekers komen in de bijstand terecht
Vooral Somaliërs doen daar relatief vaak een beroep op. Bijna zeven van de tien volwassen Somaliërs in Nederland hebben een bijstandsuitkering. Ook ruim de helft van de mensen met de Syrische, Iraakse of Eritrese nationaliteit heeft bijstand, zoals te zien is in de onderstaande grafiek van het CBS. Aandeel-personen-in-de-bijstand-naar-nationaliteit-eind-2014-15-07-28 Hoewel de absolute aantallen relatief bescheiden zijn - zo genieten bijvoorbeeld iets meer dan 7.000 mensen met een Somalische achtergrond een uitkering -  blijkt dat de kans dat asielzoekers in Nederland vaak eindigen in een uitkeringssituatie procentueel hoog. Datzelfde geldt overigens in Duitsland, schrijft de Frankfurter Allgemeine Zeitung.
Sinds 1975 is het aantal asielaanvragen in Nederland aanzienlijk toegenomen
Uit andere cijfers van het CBS blijkt bovendien dat sinds 1975 het aantal asielaanvragen in Nederland aanzienlijk is toegenomen. Waren er in 1975 slechts 390, in 2014 waren dat er 29.890, inclusief nareizigers. De meeste asielzoekers van 2014 kwamen uit Syrië en Eritrea. De meeste nareizigers kwamen uit Somalië en Syrië, aldus het CBS. Nederland kende medio jaren negentig ook een piek in het aantal asielaanvragen. Deze werd veroorzaakt door de toenmalige oorlog op de Balkan. Overigens is niet alleen het aantal niet-westerse allochtonen en asielzoekers uit de voormalige Balkanlanden gestegen. Ook het aantal nieuwkomers uit Midden- en Oost-Europa - de zogenaamde MOE-landers - is fors toegenomen, zoals blijkt uit onderstaande grafiek. MOE-landers-in-Nederland-1-januari-15-06-24Het aandeel Polen hierin is relatief hoog. Anders dan bij niet-westerse allochtonen hebben de MOE-landers vaak (laagbetaald) werk. Naast deze groep MOE-landers die als inwoner geregistreerd staan, zijn er ook tijdelijke werknemers. Eind 2013 waren dat er bijna 75 duizend, blijkt uit de Migrantenmonitor van het CBS.
Ook zonder huidige toestroom zal aantal allochtonen in Nederland de komende jaren fors toenemen
Los van de huidige instroom van vluchtelingen uit het Midden-Oosten en Afrika zal het aantal westerse en niet-westerse allochtonen fors toenemen, zo stelt het CBS. De verwachting is dat in 2060 het aantal westerse allochtonen in ons land 2,2 miljoen bedraagt en het aantal niet-westerse zelfs ruim 3,2 miljoen. Naast arbeid is het belangrijkste motief om hiernaartoe te komen gezinshereniging, vooral bij mensen uit Turkije, Marokko, Somalië, Bulgarije en Polen. Zowel voor de westerse als niet-westerse allochtonen geldt dat het opleidingsniveau achterblijft bij dat van de autochtone Nederlander. Mogelijk speelt deze opleidingsachterstand een rol bij de relatief hoge uitkeringsafhankelijkheid van zowel westerse als niet-westerse allochtonen. Het Jaarrapport Integratie 2014 van het CBS laat zien dat het niet vanzelfsprekend is dat nieuwkomers snel en gemakkelijk integreren in een andere samenleving en cultuur, al zijn er grote verschillen. Irakezen en Afghanen vinden tweemaal zo vaak werk als Somaliërs bijvoorbeeld. Het CBS constateert verder dat de matige economische groei ook geen bijdrage heeft geleverd aan de kans op werk voor allochtonen, ondanks de woorden van VNO-NCW voorzitter Hans de Boer die de nieuwe stroom vluchtelingen verwelkomt als toekomstige arbeidskrachten. Uit de cijfers van het CBS blijkt in elk geval een wereld van verschil.

Verklaringen van de Commissie

Hier de formele reactie van de Europese Commissie. Hier de verklaring van Juncker met daarin verhoging Europees asielbudget van 4,6 naar 9,2 miljard euro; hier het Plan van Aanpak van de EC voor de Europese Raad en het Europees parlement; en hier het gehele dossier van de EC.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Jean Wanningen
Jean Wanningen
Jean Wanningen (Weert, 1957) is een veelkleurige persoonlijkheid. Ging na ‘verkeerde’ studies bij een gerenommeerde investmen...
Gevolgd door 239 leden