'Nivelleren kan zoveel beter'

    Nivelleren is weer hot. Sinds het kabinet-Den Uyl eind 1977 definitief aftrad, heeft geen regeerakkoord het verkleinen van de inkomensverschillen zo expliciet ten doel gesteld als het jongste regeerakkoord Bruggen Slaan.

    In het nieuwe regeerakkoord staan geen oud-linkse passages over “het streven naar opheffing van ongelijkheid en achterstelling” of “het terugdringen van bestaande ongelijkheid in inkomen, bezit, macht en kennis”. Tegenwoordig wordt het verkleinen van de inkomensverschillen, nivelleren, verkocht onder het mom van het “eerlijk delen van de lasten” en is er sprake van een “inkomensbeeld waarbij meer wordt gevraagd naarmate het inkomen hoger is”.

     
    De keerzijde van de geplande nivelleringen is, zo stelt het CPB, een negatief effect op de structurele werkgelegenheid. In eerste instantie drukte met name de herverdeling via de inkomensafhankelijke zorgpremies de structurele werkgelegenheid, inmiddels is daar onder andere het gedeeltelijk afbouwen van de algemene heffingskorting in de tweede en derde schijf voor in de plaats gekomen. Doordat in het herziene akkoord minder wordt herverdeeld van hoge naar lage inkomens, stijgt de structurele werkgelegenheid ten opzichte van de eerste versie van het regeerakkoord met zo’n 0,9 procent.
     
    Het is wat in economenjargon de afruil tussen rechtvaardigheid en doelmatigheid heet. “In het voordeel van welke van de twee de afruil uitvalt, is uiteindelijk een politieke vraag. Daar kun je als econoom weinig zinnigs over zeggen.”, stelt hoogleraar economie aan de Erasmus Universiteit Bas Jacobs in een gesprek met Follow The Money. Waar economen wel wat over kunnen zeggen, zijn de kosten die het rechtvaardiger maken van de inkomensverdeling met zich meebrengt. Over die kosten schreef Jacobs in 2008 het boek De Prijs van Gelijkheid.
     
    'De Prijs van Gelijkheid'
    Kern van het boek is dat de prijs van gelijkheid onnodig hoog is. Als de overheid een euro meer herverdeelt, kost dat de maatschappij zo’n 50 cent. Als zo doelmatig mogelijk wordt herverdeeld, daalt de prijs van gelijkheid en schat de Rotterdamse hoogleraar dat een euro herverdeling aan de marge nog zo’n 35 cent kost. We kunnen kortom meer gelijkheid realiseren voor dezelfde maatschappelijke kosten, of dezelfde gelijkheid tegen lagere maatschappelijke kosten. 
     
    Jacobs begint zijn betoog met het bepalen van de optimale tariefstructuur van de inkomstenbelasting. Hij laat zien dat, om meer belastinginkomsten binnen te halen, het toptarief in Nederland niet omhoog, maar omlaag moet. Naar zo’n 50% blijkt uit recenter onderzoek van Jacobs en co-auteur Zoutman. De econoom benadrukt het verschil met bijvoorbeeld de Verenigde Staten, waar het toptarief zo’n 70% kan zijn, als men zoveel mogelijk belasting wil ophalen bij de hoge inkomensgroepen. “In Nederland is het lonely at the top. Dat houdt in dat een hoog toptarief veel minder herverdelingswinst genereert dan in landen waar de inkomensverdeling schever is.”
     
    Heilige linkse en rechtse huisjes
    Een ander links heilig huisje waar Jacobs overheen walst is het minimumloon. Volgens Jacobs worden de armsten hiermee van de regen in de drup geholpen. “Het minimumloon prijst de minst-productieven uit de arbeidsmarkt. Zo betalen de laagstbetaalden voor een hoger loon met hogere werkloosheid.”. Een minimumloon zorgt er bovendien voor dat het loon van de hoogbetaalde werknemers daalt. Dit komt doordat hoogbetaalde en laagbetaalde werknemers moeten samenwerken in productie. Als het minimumloon vervolgens een deel van de laagbetaalde werknemers uit de markt prijst, kunnen de hoogbetaalden minder productie draaien. “Het minimumloon is een vorm van herverdeling van hoge inkomensgroepen en de werklozen naar de laagst betaalde werknemers. Een verlaging van het minimumloon in combinatie met een verhoging van de belastingkortingen voor de laagstbetaalden is een betere manier om de lagere inkomensgroepen te helpen,” vat Bas Jacobs samen.
     
    Het zijn echter niet alleen linkse partijen die standpunten huldigen die de prijs van gelijkheid onnodig hoog maken. Met name de subsidies op huizen en pensioenen moeten het ontgelden bij Jacobs. De voorbeelden zijn bekend en het zijn voornamelijk de hogere inkomensgroepen die profiteren: de hypotheekrenteaftrek, het huis dat niet in Box-3 wordt belast, de aftrekbaarheid van de pensioenpremies, het niet belasten van de vermogensinkomsten uit beleggingen in pensioenfondsen en de inmiddels ter ziele gegane levensloopregeling. “Het is stupide wat we nu doen. We hebben een immobiele grondslag, huizen. Die kunnen mensen niet eventjes onder de arm naar het buitenland verplaatsen. Huizenprijzen weerspiegelen geen economische inspanning, maar vooral de schaarste van de grond waarop het huis staat en toch subsidiëren we het! Hetzelfde geldt voor pensioenen. Mensen moeten verplicht pensioen opbouwen en dan staat het gewoon in hun Nederlands pensioenfonds.”. 
     
    Politiek Den Haag
    Het boek van Jacobs en diens pleidooi om de herverdeling in Nederland efficiënter te organiseren is bekend in Den Haag. Voormalig minister van financiën Wouter Bos, tevens een van de twee informateurs van Rutte-II, nam het eerste exemplaar van ‘De Prijs van Gelijkheid’ in 2008 in ontvangst. Hoofdonderhandelaar van de VVD-delegatie, premier Mark Rutte, woonde als fractievoorzitter van de destijds kwakkelende VVD de oratie van Bas Jacobs bij, volgens Jacobs een “sterk uitgedunde versie van het boek”. Een interview in het Financieele Dagblad naar aanleiding van de oratie en het boek werd afgenomen door journalist Ed Groot, tegenwoordig Kamerlid en financieel specialist van de regerende PvdA.
     
    Ruim 4 jaar na de publicatie blijkt het boek weer hoogst actueel. De VVD- en PvdA-politici wisten tijdens de formatie hoe zij zowel de economie efficiënter als de inkomensverdeling gelijker konden maken. “En hebben ze het gedaan? Nee!”, lacht Bas Jacobs relativerend. Maar al snel nuanceert de hoogleraar, “Ze hebben wel een paar goede dingen gedaan. De pensioensubsidies maken ze een stuk minder riant, omdat je veel minder mag aftrekken voor je pensioenopbouw. De opvolger van de levensloopregeling, het vitaliteitssparen, is de nek omgedraaid, dus daar kun je ook al niet meer fiscaal vrijgesteld in sparen.”. Ook op andere gebieden in het regeerakkoord ziet Jacobs lichtpuntjes. “Het sociaal leenstelsel wordt ingevoerd, de hypotheekrenteaftrek wordt langzaamaan beperkt en het toptarief wordt niet verhoogd. Het kost wat moeite, maar het gaat de goede kant op”, sluit de econoom gematigd optimistisch af. 

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Wouter Leenders

    Wouter Leenders is VWO6-scholier. In zijn vrije tijd honkbalt hij en volgt hij intensief het nieuws. Volgend jaar wil hij Eco...

    Volg Wouter Leenders
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren