No shame, no game: belastingontwijking in alle openbaarheid

    Het gebeurt niet elke dag dat belastingdiensten op heterdaad worden betrapt terwijl ze over hun buitenlandse collegae urineren. De afgelopen maanden waren er opeens voorbeelden te over.

    Luxleaks onthulde duizenden afspraken tussen fiscaal adviesbureau PwC en de Luxemburgse belastingdienst. Luxemburgse belastinginspecteurs hanteerden het natte duim-criterium om belastingvoorstellen van duurbetaalde belastingadviseurs zonder blikken of blozen te accepteren.

    Overal 'ruling praktijken'

    Maar het was niet alleen Luxemburg. Ook Nederland en Ierland kregen een uitbrander van de Europese Commissie vanwege hun ‘ruling-praktijk’. Starbucks Nederland zou op 286 miljoen euro omzet slechts 395.000 euro belasting betalen. De reden voor de lage winstbelasting: verdacht hoge bonenprijzen en – vooralsnog – ongemotiveerde royaltybetalingen. Maar om belastingcompetitie in actie te zien hoeven we niet altijd het geluk te hebben dat iemand belastingafspraken lekt. Veel onzalige belastingcompetitie vindt in de openbaarheid plaats. Het zijn immers ook wetgevers die de belastingwet perforeren, zodat fiscalisten hun cliënten door de mazen kunnen helpen glibberen.
    Fiscalisten interesseren zich niet voor grootse speeches over gaten in de wet
    Maar belastingontwijking tot in alle technische details is het allersaaiste onderwerp. Een belastingdebat in de Tweede Kamer, en al helemaal een wetsartikel, is dikwijls een effectiever soporatief dan een heel blik valium. Toch zijn bij wetgeving de details helaas erg belangrijk. Fiscalisten interesseren zich niet voor grootse speeches over gaten die gedicht moeten worden, ze kijken naar concrete wetgeving. Op detailniveau valt te gade te slaan wat voor grote gevolgen die kleine wijzigingen hebben. Ook in Nederland. Neem een van de fiscale mode­artikelen van het afgelopen decennium (en hoofdrolspeler in de Luxleaks-onthullingen): de ‘hybride lening’, een exotisch financieel instrument op het grensvlak tussen ‘eigen vermogen’ en ‘lening’. Omdat er geen internationale overeenstemming bestaat over wat zo’n hybride lening nu eigenlijk is, kan het voorkomen dat de Nederlandse belastingdienst het verstrekken van een ‘hybride lening’ als een ‘kapitaalstorting’ ziet, waar bijvoorbeeld de Franse fiscus het als een ‘lening’ ziet. Dat schept fiscale mogelijkheden. Want in Nederland heten de inkomsten dan dividend (en zijn ze niet belast), terwijl in Frankrijk de uitgaven rente heten (en een fiscale aftrekpost opleveren). Het resultaat: een lagere belastingdruk. Er zouden inderdaad ‘mis­matches’ kunnen voorkomen, zei Zalm.

    Misbruik van wetgeving

    Het is overduidelijk misbruik van wetgeving, want in feite doe je niks anders dan gebruik maken van het gebrek aan internationale coördinatie. En zo zag Nederland het ook lange tijd. Vanaf 2001 was er in de wet een antimisbruikbepaling opgenomen om dit soort fiscale spielerei tegen te gaan. Tot de wetgever in 2007 zo vriendelijk was deze bepalingen te schrappen. In de Wet werken aan winst werd onder het kopje ‘stroomlijning van anti-­misbruikbepalingen’ een einde gemaakt aan de misbruikwetgeving.
    Ex-minister Zalm erkende dat fiscale mismatches voorkomen
    In het Kamerdebat vroeg het CDA nog of dit niet mogelijkheden voor belastingontwijking schiep. Waarop de toenmalige minister van Financiën Gerrit Zalm aangaf dat er inderdaad ‘mismatches’  zouden kunnen voorkomen. Maar, zo concludeerde hij, het lag ‘niet voor de hand’ om ‘complicerende’ regels in te voeren die dit soort ‘mismatches’ (lees: ordinaire belastingontwijking) voorkwamen. Voor de rest geen vragen over het schrappen van de antimisbruikbepaling. Alleen de VVD wilde nog weten of multinationals bij de belastingdienst ‘zekerheid vooraf’ konden krijgen over hun ‘hybride leningen’. De minister antwoordde bevestigend. Fiscalisten, wakker als altijd om in tegenstelling tot parlementariërs de details van de wetgeving tot zich te nemen, zagen meteen mogelijkheden. Jos Peters van fiscaal kantoor Merlyn schrijft in een vakartikel dat het sinds het intrekken van de anti-misbruikregels ‘makkelijk’ is om dit soort structuren op te tuigen en dat het bovendien ‘ten sterkste wordt aangeraden’. En voilà! Nederland scoort weer punten als vestigingslocatie voor multinationals met dubieuze motieven. Inmiddels is zowel de OESO als de Europese Commissie bezig nieuwe anti-misbruikbepalingen op te stellen om exact dit soort misbruik van hybride leningen aan te pakken. Onder goedkeuring van minister Dijsselbloem: ‘Als we belastingconcurrentie willen stoppen, dan zul je internationale afspraken moeten maken.’ Daar heeft Dijsselbloem helemaal gelijk in.

    Betere wereld begint bij jezelf

    Maar een betere wereld, zo luidt een aloud cliché, begint bij jezelf. Het is kwalijk dat Nederland jarenlang heeft gepoogd voor de staatskas en het gilde van advocaten, fiscalisten en accountants een paar schamele stuivers bij elkaar te schrapen ten koste van het buitenland. Als actieve participant in zo’n fiscale afvoerputjescompetitie te worden ontmaskerd is alsof je moeder binnenstapt terwijl je Japanse tentakelporno aan het kijken bent. Gênant, maar boven alles ranzig.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jesse Frederik

    In de zomer van 2011 ontvingen we per email een open sollicitatie van de 22-jarige Jesse Frederik uit Nijmegen die zichzelf o...

    Volg Jesse Frederik
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren