De Nuon-kolencentrale aan de Amsterdamse Hemweg
© ANP / NIELS WENSTEDT

NUON wil kosten sluiting Amsterdamse steenkoolcentrale afwentelen op belastingbetaler

    Nuon wil zijn Hemweg-steenkoolcentrale alleen sluiten als de overheid met een zak geld over de brug komt. Dat geld – 40 miljoen euro – zou nodig zijn voor een sociaal plan voor de werknemers. Maar daar is Nuon nu juist zélf verantwoordelijk voor.

    Deze kabinetsperiode gaat er minimaal één van de vijf Nederlandse steenkoolcentrales dicht. Dat hebben de coalitiepartijen zo afgesproken. Vrijwel niemand twijfelt eraan dat dit de Amsterdamse Hemweg-centrale van Nuon zal zijn. Dit is de oudste kolencentrale van Nederland, per eenheid opgewekte energie daarom de meest vervuilende en de centrale stuit op een boel maatschappelijke weerstand. De onderhandelingen zijn inmiddels begonnen en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat heeft een zak geld vrijgemaakt om de sluiting mogelijk te maken.

    Nuon zegt mee te willen werken. Maar dan moet de overheid wel met miljoenen over de brug komen. De energieleverancier wil 55 miljoen euro hebben. Het leeuwendeel daarvan, 40 miljoen euro, zou bestemd zijn voor een sociaal plan voor de tweehonderd werknemers van de centrale. Dat is twee ton per gemiddelde werknemer. Volgens de Nuon is dit nodig omdat de Hemweg-medewerkers gemiddeld een hoge leeftijd hebben en langdurig in dienst zijn. Dat maakt het relatief kostbaar om hen van een uitkering te voorzien of naar nieuw werk te begeleiden. Toch is het de vraag waarom de belastingbetaler hiervoor moet opdraaien. Nuon is namelijk zélf verantwoordelijk voor eventuele werkloze arbeiders.

    Nutsbedrijf, dus geen WW-premie

    Dat zit zo. Ooit was de Nuon een overheidsbedrijf. In naam is Nuon dat nog altijd. Letterlijk. De eerste twee letters van de naam staan namelijk voor nutsbedrijf: een bedrijf dat door de overheid is opgericht omdat het van algemeen nut is.

    Wanneer een werknemer zijn baan verliest zullen dergelijke bedrijven zelf de kosten moeten dragen

    Werkgevers bij de overheid en in het onderwijs hoeven in de regel geen WW-premie af te dragen. Omdat nutsbedrijven overheidsbedrijven zijn of waren, geldt die regel voor hen ook. Daar staat tegenover dat ze zelf de kosten moeten dragen wanneer een werknemer zijn baan verliest. Het UWV betaalt dan nog steeds de uitkering, maar vordert die vervolgens terug bij het overheidsbedrijf waar de werknemer zijn baan verloor. In jargon: deze bedrijven zijn ‘eigenrisicodrager’ voor de WW en hoeven in ruil daarvoor geen premie af te dragen. Bijkomend voordeel: het verschil tussen de bespaarde premie en de uitkeringen mag het bedrijf houden.

    Vele miljoenen uitgespaard

    In 2006 werd in Nederland de Splitsingswet aangenomen, waarna de elektriciteitsbedrijven geprivatiseerd werden. Zo ook Nuon. Na enkele jaren als zelfstandig bedrijf te hebben gefunctioneerd, werd het in 2009 gekocht door de Zweedse energieleverancier Vattenfall (die overigens wel nog volledig in handen van de Zweedse staat is).

    Aan de regeling rond WW-premies veranderde echter niets. Werknemers van geprivatiseerde elektriciteitscentrales hebben hun ambtenarenstatus behouden. Zo ook bij Nuon, dat per mail bevestigt dat het nog altijd eigenrisicodrager is. Het is niet helemaal duidelijk hoeveel geld het energiebedrijf daarmee tot nu toe heeft bespaard, omdat dit onder meer afhankelijk is van het gemiddeld aantal werknemers, het gemiddelde loon en de gemiddelde WW-premie per jaar – en die cijfers zijn op het niveau van de Hemweg-centrale niet openbaar. Er is in Nederland daarnaast geen enkele instantie die in de gaten houdt of dit soort bedrijven wel voldoende reserves aanhouden om aan eventuele uitkeringsverplichtingen te voldoen.  

    Nuon

    "Ook wij zien dat steenkool geen toekomst heeft"

    We kunnen wel een schatting maken. Volgens de FNV verdient een werknemer van een kolencentrale met onregelmatige ploegendiensten en de daarbij behorende toeslagen gemiddeld 75 duizend euro bruto per jaar. Het UWV geeft aan dat de WW-premie in Nederland nu gemiddeld 4 procent is (vroeger was dat hoger). In totaal heeft de Hemweg-centrale momenteel tweehonderd werknemers. Dat zou betekenen dat Nuon dit jaar zes ton aan WW-premie in zijn zak kan houden. Op de locatie aan de Hemweg staan al sinds 1953 verschillende elektriciteitscentrales van Nuon of zijn voorgangers. Grote massa-ontslagen zijn bij de Hemweg-centrale nooit gevallen, dus grote uitkeringsverplichtingen kan het bedrijf nooit gehad hebben. Duidelijk is dus dat Nuon dankzij deze regeling vele miljoenen aan WW-premie heeft kunnen uitsparen.

    Daar staat dus tegenover dat Nuon de verplichting heeft om werknemers die op straat belanden van een vangnet te voorzien. In dat licht is het hoogst opmerkelijk dat Nuon via een omweg alsnog 40 miljoen euro bij de overheid probeert los te peuren. Het risico op werkloze arbeiders is immers precies het risico dat Nuon zelf dragen moet – en waardoor het miljoenen aan WW-premie heeft kunnen besparen. Dat zijn van meet af aan de regels van het spel geweest.

    Nuon weet dit overigens. In 2013 sloot het bedrijf de Willem-Alexander-steenkoolcentrale in het Limburgse Buggenum, waarbij 140 werknemers hun baan verloren. Voor hen maakte Nuon wél op eigen kosten een sociaal plan. Volgens een woordvoerder van het energiebedrijf is de situatie nu anders, omdat het de overheid is die bij de Hemweg-centrale de sluiting afdwingt. Nuon is bereid om mee te werken ‘omdat wij ook zien dat steenkool geen toekomst heeft’. Nuon ziet het als ‘een handreiking naar de overheid om van de winsten vanaf 2020 af te zien.’

    Werknemers OBA in de kou

    Ondertussen mogen tientallen werknemers van OBA Amsterdam dankzij de sluiting van de Hemweg-centrale straks wél in de koude rij van het UWV aansluiten. Even uitleggen: OBA Amsterdam is een gigantische steenkoolterminal in de Amsterdamse haven. Veruit de belangrijkste klant van de OBA is de overbuurman: de Hemweg-kolencentrale. Via lange transportbanden wordt de steenkool van de OBA automatisch naar de centrale vervoerd. Dus als de Hemweg-centrale straks de deuren sluit, betekent dat een gigantische klap voor de OBA. Daar komt nog bij dat het ministerie er in dit rapport van uitgaat dat de OBA ten gevolge van het verlies van de Hemweg-centrale als klant, ook andere klanten gaat verliezen. Hemweg weg zou zomaar ook kunnen betekenen dat OBA weg moet.

    Wrang:  het ministerie betaalt straks wellicht tientallen miljoenen voor een sociaal plan, terwijl werknemers verderop bij het UWV mogen aankloppen

    Voor de werknemers van de OBA worden echter geen mooie afvloeiregelingen bedacht. De OBA is altijd een privaat bedrijf geweest en is dus geen eigenrisicodrager. Mocht het bedrijf failliet gaan, dan is het aan het UWV om een oplossing voor de werknemers te verzinnen. Ondertussen geeft minister Wiebes in deze Kamerbrief aan dat hij zich bewust is van de gevolgen van de sluiting van de kolencentrales voor de eigenaren, maar geen woord over de gevolgen voor de kolenoverslagbedrijven. Zo ontstaat de wrange situatie dat het ministerie straks wellicht tientallen miljoenen betaalt voor een sociaal plan voor werknemers van een bedrijf dat daar eigenlijk zelf verantwoordelijk voor is, terwijl werknemers ietsje verderop bij het UWV mogen aankloppen. Anders gezegd: de werknemers die ervoor zorgen dat de steenkool van de transportband in de elektriciteitsoven terechtkomt, zitten er straks warmpjes bij, terwijl de werknemers die aan de overkant van de weg diezelfde steenkool op diezelfde transportband laden straks in de kou staan.

    Minister Wiebes laat via zijn woordvoerders van Economische Zaken en Klimaat weten niet te kunnen reageren, omdat de onderhandelingen nog gaande zijn. Het UWV laat weten niet te reageren op individuele gevallen. Bij OBA spelen allerlei zaken die het onmogelijk maken om op dit moment te reageren. Hoe dan ook lijkt het laatste woord over deze zaak nog niet gezegd.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Ties Joosten

    Gevolgd door 286 leden

    Journalist. Schrijver. Haven. Klimaat. Feyenoord. Soms wat hiphop. Voorheen hoofdredacteur van Blendle.

    Lees meer

    Volg deze auteur en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg Ties Joosten
    Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren