Ssst
© Creative Commons

Waarom we van NZa-voorzitter Marian Kaljouw niet mogen discussiëren over het zorgstelsel

    Soms zeggen bestuurders in de zorg zulke onzinnige dingen dat je er bijna fysiek jeuk van krijgt. NZa-bestuurder Marian Kaljouw presteerde het met haar column op Skipr. Stop maar met nadenken over het zorgstelsel, zegt ze, want het stelsel is prima. Het zijn de zorgkosten die het probleem zijn. Dat verdient een repliek.

    Marian Kaljouw, VVD-vriendinnetje van Edith Schippers en bestuursvoorzitter van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) roept ons in een column op om te stoppen met het ter discussie stellen van het zorgstelsel.

    Ja, u leest het goed. De voorzitter van een onder het ministerie van VWS vallend zelfstandig bestuursorgaan dat als marktmeester van de zorg optreedt, vertelt ons dat het nu eens afgelopen moet zijn met dat gezeur over marktwerking in de zorg. Een zwaar politiek geladen uitspraak waar Kaljouw zich verre van zou moeten houden. Maar maakt ze dan op zijn minst een punt? ‘Nee’ drukt bij lange na het antwoord op die vraag niet sterk genoeg uit. Het is erger dan dat. Veel erger.


    Marian Kaljouw

    "Het zorgstelsel is niet het probleem, maar de kosten. We zouden dan ook een discussie moeten voeren over de manier waarop we de zorg bekostigen"

    Waar te beginnen met roeren in deze enorme berg stierenpoep — om er in de stijl van de NZa-frontvrouw maar even een agrarische metafoor tegenaan te gooien — die door moet gaan voor een expert-opinion? Bij de eerste zin dan maar. Waar het meteen mis gaat. ‘Het zorgstelsel is niet het probleem, maar de kosten. We zouden dan ook een discussie moeten voeren over de manier waarop we de zorg bekostigen.’

    Help me even hier, Marian, was dat niet het hele idee van een zorgstelsel? Dat het een samenhang van wetten en regels is met als voornaamste doel het bekostigen van de zorg op een bepaalde wijze? O gelukkig, je snapt het zelf ook. Want een regel later schrijf je: ‘Efficiëntie, kosten, transparantie en solidariteit: daarom is tien jaar geleden gekozen voor een ander stelsel voor zorg.’

    Ja, en daar is veel kritiek op, weet Kaljouw. Het stelsel zou de zorg alleen maar duurder maken, zeggen de mensen. En transparantie is nog ver te zoeken, om maar te zwijgen over de steeds meer in het geding komende solidariteit. Die klachten weerspreekt Kaljouw niet. Dat is ook niet te doen, want ze zijn na tien jaar ellende breed gedocumenteerd. We moeten het er alleen niet over hebben, aldus het NZa-orakel: ‘En toch moet het niet over het stelsel gaan, maar over het echte vraagstuk: hoe krijgen we de beste zorg voor een reële prijs, die we ook over dertig jaar nog willen en kunnen betalen?’

    Marian, wat doe je? Moeten we het nou wel over de inrichting van het zorgstelsel hebben of niet? Was je dronken toen je deze column schreef? 

    Enfin, Kaljouw legt ons in de volgende alinea’s uit hoe bar het gesteld was met de zorg toen we nog budgetten hadden. ‘Landelijk ingevoerde ziekenhuisbudgetten met een enorme prikkel om niets extra te doen.’ Ja, dat waren nog eens tijden. Een wonder dat er überhaupt zorg geleverd werd onder dat Stalinistische regime van budgetten. Oh wacht, dat is nog steeds zo? ‘Er was geen keuzevrijheid en geen solidariteit. Kwaliteit was nauwelijks een onderwerp van gesprek.’ The horror! Maar dat is nu allemaal opgelost, volgens Kaljouw. Haar bewering dat de kwaliteit gestegen is, valt niet hard te maken en de Nederlandse zorg scoorde altijd al hoog op kwaliteit — ook al voor de komst van de geldverslindende en weinig succesvolle obsessie met het meetbaar maken van kwaliteit, die het gevolg was van de stelselwijziging.

    Dat we nu allemaal op het niveau van de particulier verzekerden van vroeger meebetalen en de lasten flink richting de burger zijn verschoven, kun je ook solidariteit noemen

    Met solidariteit bedoelt Kaljouw dat mensen vanaf een bepaalde inkomensgrens geen recht hadden op het ziekenfonds en mensen die daaronder vielen wel. Tja, dat we nu allemaal op het niveau van de particulier verzekerden van vroeger meebetalen en de lasten flink richting de burger zijn verschoven, kun je ook solidariteit noemen. ‘Rijke mensen zijn solidair met arme mensen, gezonde mensen zijn solidair met zieke mensen,’ denkt Kaljouw — daarbij vakkundig wegkijkend van het eigen risico, de opkomende budgetpolissen en het constant onder druk staande basispakket. 

    Maar de grootste olifant in de kamer blijft het gebrek aan efficiëntie in de zorg. Hieronder laten we nog maar een keer de inmiddels bekende grafiek zien van stijgende zorgkosten. Die knik omhoog zo rond 2006 vertegenwoordigt een enorme toename aan bureaucratie als gevolg van de ingevoerde prestatiebekostiging. Maar daar wil Marian dus liever niet over praten. 

    ‘Het probleem is niet het stelsel, maar de kosten,’ zegt ze nog maar een keer. Om daar een verbijsterend inzicht aan toe te voegen: ‘De kosten stijgen omdat we betaald worden om te behandelen, de vroegere prikkel om weinig te doen, is omgeslagen in een prikkel om zoveel mogelijk te doen, immers meer behandelen leidt tot een hoger inkomen.’

    Omgeslagen. Dat heb je soms. Dan sneeuwt het in april, of slaan de prikkels in het zorgstelsel ineens om. Geen reden om dat zorgstelsel nog eens onder de loep te nemen natuurlijk. 

    Om deze ogenschijnlijke waanzin — prestatiebekostiging als volkomen losstaand van dit zorgstelsel — te kunnen volgen, moet u weten dat Marian een voorliefde heeft voor de klassieke economie. Zo diagnosticeerde ze dus al eerder in Skipr het probleem in de zorg als ‘overbegrazing’ — in een column vol weinig hout snijdende verwijzingen naar de speltheorie. Prikkels die omslaan alsof de wind draait, koeien die teveel gras eten en onzichtbare handen: klassieke economen zijn bijgelovige natuurmensen. Met een functionele blindheid voor menselijk gedrag als samenwerking — verrassend toch, dat die zorgverzekeraars zo samen optrekken? En voor olifanten in de kamer: een zorgstelsel dat gericht is op concurrentie is minder efficiënt dan een zorgstelsel dat gericht is op coöperatie. En duurder. Veel duurder. 

    Prikkels die omslaan alsof de wind draait, koeien die teveel gras eten en onzichtbare handen: klassieke economen zijn bijgelovige natuurmensen

    Het héle punt van de column van Kaljouw is dat we nog eens met die prikkels aan het toveren gaan. ‘Bekostiging op basis van uitkomsten zou een route kunnen zijn; kwaliteit, afgezet tegen kosten.’ Puik plan hoor. Waar we er nu al niet in slagen om de kwaliteit van behandelingen onderling vergelijkbaar te maken, wil de voorzitter van de NZa het circus van meten en declareren nu gaan richten op een de nog vele malen meer ongrijpbare factor: de uitkomst. Misschien kunnen we daar ook een mooi nieuw declaratiesysteem voor ontwikkelen, dan hebben hordes economen, consultants en IT-bedrijven de komende decennia in ieder geval weer meer dan genoeg werk.

     


    Marian Kaljouw

    "De kosten stijgen omdat we betaald worden om te behandelen, de vroegere prikkel om weinig te doen, is omgeslagen in een prikkel om zoveel mogelijk te doen"

    Ik gok dat Marian Kaljouw meer heeft voelen omslaan dan de prikkels in de zorg. De stemming onder patiënten, verzekerden, artsen, verpleegkundigen en andere zorgverleners, bijvoorbeeld. Die willen het graag allemaal wel over het zorgstelsel hebben, of het zelfs compleet ter discussie stellen. Zoals de SP, die de afgelopen weken een campagne initieerde voor een nationaal zorgfonds, dat inhoudelijk neerkomt op het samenvoegen van alle verzekeraars tot een enkele publieke organisatie — hetgeen Renske Leijten in 2014 al eens voorstelde in de vorm van een landelijke zorgvoorziening. Het zijn sentimenten die breed gevoeld worden tien jaar na de invoering van het nieuwe zorgstelsel. Sentimenten die de NZa liever niet al te veel bespreekt. Immers, geen markt, geen marktmeester.

    Mijn opa meende vroeger dat hij aan bepaalde lichaamsdelen kon voelen dat het weer ging omslaan. Dat Marian Kaljouw ons zo pijnlijk onhandig probeert te doen wegkijken van de krakende en piepende fundering van het zorgstelsel, lees ik als een voorteken: dat er wel eens een flinke storm op komst zou kunnen zijn.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Eelke van Ark

    Gevolgd door 1273 leden

    Eelke vond vanuit de Achterhoek de weg naar Follow the Money. Ze heeft zich vastgebeten in het Nederlandse zorgstelsel.

    Volg Eelke van Ark
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren