Obama zet Afrika in het licht

1 Connectie

Onderwerpen

Zuid-afrika

President Obama sprak zondagavond in Kaapstad. Over de ultieme change: een gevangene die president werd en de toekomst van het 'donkere' continent. Correspondent Inge Abraham was er bij.

‘Zuid-Afrika heeft bewezen dat mensen daadwerkelijk in staat zijn de geschiedenis te veranderen: het land waar een prisoner nota bene president werd. President Barack Obama sprak zondagavond in Kaapstad over vuvuzela’s, stroomvoorzieningen en over een gelijkwaardige partnership. Met de nadruk dat laatste.  ‘I'm calling the US to up its Africa game!’

 
Gaat hij Nelson Mandela wel of niet bezoeken in het ziekenhuis? Die vraag leek de afgelopen dagen belangrijker te zijn dan de vraag wat hij nou eigenlijk ook al weer kwam doen in Zuid-Afrika. En precies dat maakte hij zondagavond duidelijk in een speech in de Jameson Hall van de universiteit van Kaapstad. Het woord ‘partnership’ voerde van begin tot eind de boventoon. Maar niet zomaar een partnership; een partnership gebaseerd op gelijkwaardigheid, op wederzijdse groei en vooruitgang voor beide partners. 
 
Een jaar of tien geleden zag ik op het journaal een NOS-verslaggever die net zijn eerste rally van (toen nog senator) Obama had bijgewoond. ‘Je moet hem een keer zelf horen spreken en in actie moeten zien om zijn enorme kracht en charisma te kunnen begrijpen,’ zei hij, duidelijk onder de indruk. Hij had gelijk. Zet jezelf een paar minuten in één ruimte met de charmismatische man die Obama is en vrijwel meteen lijken je kritische kanttekeningen over het feit dat de Verenigde Staten het Afrikaanse continent de laatste jaren nagenoeg links heeft laten liggen, even heel ver weg. Ook het argument dat het vooral de hete adem van de Chinezen is die Obama nu zo haastig richting Afrika stuurt, ben ik snel vergeten. Niet alleen ik, maar met mij nog zo’n 1200 mensen in de zaal hadden allemaal het idee dat ze een bepaald moment oogcontact hadden met Obama. Wacht, knipoogde hij nou naar me?  
 
Obama’s eerste grote doel
?Het was Zuid-Afrika en de strijd tegen Apartheid die Obama begin jaren ’80 bewoog de politiek in te gaan, vertelt hij aan het begin van zijn 50 minuten durende speech. Terwijl zijn eigen regering nauwelijks op- of omkeek, wordt Zuid-Afrika voor de dan 19-jarige student Obama ‘zijn eerste grote doel’. En dat is het anno 2013 wederom. ‘Afrika is niet langer het continent van ellende, maar dat van de kansen.’ 
 
De demografische gegevens werken in het Afrikaanse voordeel: met 60 procent van de Afrikanen – het gehele continent dus – jonger dan 35 jaar, lopen hier vele miljarden mensen rond die, mits beschikkend over de juiste middelen, het verschil kunnen maken. ‘Want als er een continent is dat heeft laten zien dat individuen daartoe in staat zijn, is het wel het “donkere” continent Afrika.’
 
En dus is het van belang dat de individuen zich optimaal kunnen ontwikkelen, stelt Obama. Van micro is de brug naar macro zo geslagen: van het individu naar groepen, naar gemeenschappen, landen en naar hele regio’s. ‘Democratie moet groter zijn dan één,’ waarmee de president verwijst naar Afrikaanse landen die (nog) niet democratisch zijn. Duidelijker nog is zijn aanklacht jegens verschillende regeringen in de regio: ‘Een land kan zich alleen ontwikkelen als regeringen er zijn om hun volk te dienen, in plaats van andersom.’ Het is niet de eerste keer dat de zaal hard klapt. Laat Zuma en de zijnen het maar niet horen. Of juist wel. Hij gooit er nog een schepje bovenop. ‘In sterke mannen investeren we niet. In sterke instituties wel.’ 
 
Wat Zuma ook mag, zelfs móet horen is de belofte dat er volgend jaar in Washington een top georganiseerd zal worden voor alle leiders van Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara. Naast deze African-American trade summit worden ook veelbelovende Afrikaanse jongeren volgend jaar ontboden in Washington.  ‘Want,’ redeneert Obama, ‘we willen niet alleen met de leiders van vandaag, maar ook met die van morgen praten.’
 
‘Power Africa’?
Er zijn meer beloftes. Grote beloftes. Zo gaat de VS 7 miljard dollar investeren in ‘Power Africa’, een intensief programma dat moet toezien op verdubbeling van de stroomvoorziening in Sub-Saharan Africa. Daar moet op dit moment nog tweederde van de mensen – zo’n 20 miljoen huishoudens in met name Oost-Afrika – het zonder stroom doen. Toegang tot electriciteit is niet alleen voor hen van essentieel belang, maar trekt hopelijk ook internationale bedrijven naar de regio toe. Ook conflicten zoals in Congo, Mali, Somalië en Sudan zullen vanaf nu in het vizier van de VS staan, meent Obama. 
 
Hoewel het woord ‘China’ geen moment letterlijk genoemd wordt, krijgt het land een paar subtiele sneren te incasseren. Zo benadrukt Obama dat de Afrikaans-Amerikaanse partnership niet inhoudt dat de Amerikanen vooral de middelen en grondstoffen vanuit Afrika zo snel mogelijk naar het eigen grondgebied willen halen – zoals China doet – net zomin als dat de VS het belang van duurzaamheid uit het oog zal verliezen – zoals China doet. De partnership moet gelijkwaardig en wederzijds gunstig zijn, groei en ontwikkeling aan beide kanten stimuleren en daarnaast te allen tijde de bescherming van vrede nastreven en bewaken. Kortom: het duurde even, maar Obama lijkt de Afrikaanse snelweg gevonden te hebben.  
 
Als kritische politicologe viel ik gisteren jammerlijk door de mand. Na afloop praatten we met een paar mensen na, en toen sijpelde de realiteit weer iets meer door. Afrika is en blijft het continent van grote uitdagingen en obstakels, dat weet Obama ook. Maar het is waar: de man die op bijna 1500km afstand aan de beademing ligt, bewees het al eerder – one man can make a difference. Met de beloftes die Obama gisteren deed, zou hij zomaar in de voetsporen van zijn held kunnen treden. 
 
 
 
 Foto's: Inge Abraham
Inge Abraham
Inge Abraham
Inge Abraham (1980) mag op haar CV 'Neerlandica' en 'politicologe' als titels achter haar naam noteren. N...
Gevolgd door 0 leden