De CIMC Gretha in de Sint Michielsbaai, still uit duikvideo
© Patrick Geers

Olieplatform verbrijzelt koraalrif op Curaçao – en daarna werd het stil

Het mobiele olieplatform CIMC Gretha botst in september 2019 op een koraalrif aan de zuidkust van Curaçao. Een gebied van 2430 m² raakt beschadigd. De economische schade wordt geschat op ruim 350 duizend euro, de milieuschade is onomkeerbaar. Daarna blijft het stil. Curaçaose politici steken de kop in het spierwitte zand. Een reconstructie van een toegedekte milieuramp.

Dit stuk in 1 minuut

Waar gaat dit artikel over?

  • Op 25 september 2019 stak een plotselinge storm op bij de Sint Michielsbaai, in het zuidwesten van Curaçao. In de baai lag al een maand een mobiel olieplatform voor anker, de CIMC Gretha. Tijdens de storm raakt het platform op drift; het zet koers op de kust en ramt het koraalrif. Dan zet de bemanning de motoren aan en vaart terug naar de oude stek.

  • De eigenaars van de CIMC Gretha ontkennen dat het het mobiele olieplatform op het rif is geklapt. De schade aan het rif is groot: het is grotendeels verwoest, en het is zeer de vraag of het rif zich ooit kan herstellen.

  • Hoewel uit alle relevante gegevens blijkt dat de CIMC Gretha de oorzaak van de ravage is, doen zowel de eigenaar van het olieplatform als de Curaçaose overheid of er niets aan de hand is.

Waarom is dit artikel relevant?

  • De olie-industrie is voor Curaçao van groot belang. De milieuschade die deze bedrijvigheid aanricht, wordt meestal op anderen afgewenteld – op burgers en op het milieu. Dat lijkt ook bij deze ramp aan de orde te zijn.

Hoe is dit onderzoek uitgevoerd?

  • Follow the Money heeft voor dit onderzoek gebruikgemaakt van openbare bronnen, ooggetuigenverslagen en documenten, plus correspondentie die is verstrekt door bronnen of de Curaçaose overheid.
Lees verder
OKT
DEC
FEB
APR
JUN
AUG
OKT
25 SEP
2019
26 SEP
2019
27 SEP
2019
1 OKT
2019
3 OKT
2019
4 OKT
2019
16 OKT
2019
20 OKT
2019
22 OKT
2019
23 OKT
2019
14 NOV
2019
3 FEB
2020
2 SEP
2020
8 SEP
2020
11 SEP
2020
12 OKT
2020
14 OKT
2020
19 OKT
2020

Deel 1: De storm

Start scrollchart link25 september 2019

20:03 uur – Willemstad, Curaçao 

Duikschoolhouder Patrick Geers en zijn vrouw Shahaira Janga rijden naar huis, nadat ze met vrienden uit eten zijn geweest in Willemstad. Duikschool Wederfoort ligt op een klein half uur rijden van de hoofdstad van Curaçao. Het is de oudste duikschool van het eiland; in 1944 richtte de Koninklijke Marine in de Sint Michielsbaai een watersportvereniging op. Nog steeds komen er jaarlijks duizenden marinemensen en toeristen naar de baai om er te leren duiken. 

Het is die dag mooi weer geweest, zoals bijna altijd op het Caribische eiland. ‘Maar onderweg naar huis kon je aan de lucht zien dat er dreiging was,’ zegt Geers aan de telefoon. ‘Het werd grauw.’ De wind trok aan, donkergrijze wolken dreven als aangebrande meringues over de nachtelijke hemel. Dikke regendruppels ploften op de voorruit. In de verte zagen ze de wolken oplichten door de bliksem. Geers duwt het gaspedaal wat dieper in. Snel naar huis.

20:44 uur – Meteorologische Dienst, Curaçao

Iets meer dan 9 kilometer verderop, aan de ruige noordkust van Curaçao, zit de Meteorologische Dienst. Meteo, zoals de dienst op het eiland wordt genoemd, valt onder het ministerie van Verkeer, Vervoer en Ruimtelijke Planning (VVRP). Het is de hele dag rustig geweest. Rond het middaguur begon het wat harder te waaien, blijkt uit documenten in handen van Follow the Money. Windkracht 4 op de schaal van Beaufort, niemand die daar op het eiland van opkijkt. De oostelijke passaatwind gaat nooit liggen.

Om 20:44 uur plaatst Meteo een weerwaarschuwing op Facebook. Het is een melding uit voorzorg: code geel. Er wordt gewaarschuwd voor ‘zware regenval’ die ‘overstromingen en/of aardverschuivingen’ kan veroorzaken, ‘blikseminslagen’ en ‘zware windstoten’ die tot ‘significante schade’ kunnen leiden. 

20:50 uur – Carmabi, Curaçao 

Mark Vermeij ziet de boten bij het wetenschappelijke instituut Carmabi in de Piscaderabaai schommelen. Hij is hoogleraar Tropische Mariene Ecologie aan de Universiteit van Amsterdam en onderzoeksdirecteur bij Carmabi. ‘Het was donker en het begon hard te waaien,’ vertelt hij tijdens een telefoongesprek. ‘Dus begonnen we alles vast te sjorren. We brachten de boten snel naar binnen en hebben de zwembaden waarin we koraallarven kweken steviger vastgezet. Normaal is het aan de zuidkant van het eiland hartstikke rustig, maar nu gingen de golven ineens keihard op de kant klotsen. Dan weet je het wel.’

21:03 uur – Sint Michielsbaai, Curaçao

Een kwartier na de weerwaarschuwing barst de storm los. Een plotselinge depressie doet de wind abrupt 108,8 graden draaien, van zuidoostelijke naar westzuidwestelijke richting. Een storm met windkracht 8 raast over het dorre landschap, vissersboten wiegen onrustig op de woeste zee. Vlakbij de Sint Michielsbaai wordt onweer en bliksem waargenomen, blijkt uit documenten van de Meteorologische Dienst. Er valt in korte tijd 55 mm regen, meer dan er in een gemiddelde septembermaand uit de lucht komt.

Duikschoolhouder Geers parkeert zijn oude Amerikaan op de oprit van zijn huis in het vissersdorpje Boka Sint Michiel. Vanaf zijn porch kijkt hij uit over de uitgestrekte Sint Michielsbaai. Sinds een maand ligt daar de CIMC Gretha voor anker. Het mobiele olieplatform vaart onder de vlag van de Marshalleilanden en wordt sinds kort bestierd door het Singaporese offshorebedrijf POSH. Tot ergernis van de lokale bevolking, omdat het geluid van de stationair draaiende motoren het dorp uit zijn slaap houdt.

De elektriciteitskabels zwiepen boven het wegdek op en neer, regendruppels vliegen horizontaal door de lucht. Vissers trekken hun bootjes aan land, parasolletjes stijgen op. De duikschoolhouder loopt naar buiten, zijn hond voor hem uit. Dat zien we op beelden van een beveiligingscamera. ‘Ik bleef buiten staan kijken naar het water, de golven werden steeds wilder,’ zegt Geers. Hij krabt even op zijn hoofd, steekt een peuk op, loopt een paar passen, kijkt dan naar het mobiele olieplatform voor de kust. ‘Ik zag het schip al een beetje heen en weer gaan, steeds een beetje verder naar rechts. Ik mompelde nog: die gaat zo het rif raken.’ Het schip kruipt in beeld.

Beelden van de beveiligingscamera bij duikschool Wederfoort. Links bovenin komt de Gertha langzaam in beeld.

Krrr kra kra.’ De CIMC Gretha – bijna 138 meter lang, 81 meter breed en 55.700 ton zwaar – ramt het rif. Geers hoort ijzer kraken, dan gerochel. ‘Grrr,’ hij probeert het geluid te imiteren. De roerpropellers van het schip draaien volgens hem dan nog niet. Als die worden gestart, hoort hij een diep gebrom. ‘Ik hoorde hoe het rif werd vermalen. Je voelde dat er een verplaatsing was. Ik ging naar binnen om het te vertellen. Toen zei ik al: het zal daar beneden wel een rommeltje zijn.’ Dan wordt het beeld van de beveiligingscamera’s zwart. Stroomstoring.

Follow the Money heeft gegevens van het ‘Automatic Identifications System’ opgevraagd – data over de snelheid, koers en locatie van een schip. Daaruit blijkt dat de CIMC Gretha tussen 21:00 en 21:08 uur plots in beweging komt en op het koraalrif in de Sint Michielsbaai klapt. Ruim twintig minuten later ligt het schip weer op de oorspronkelijke locatie.End scrollchart link

Satellietbeelden van de bewegingen van de CIMC Gretha

Deel 2: De schade

Start scrollchart link26 september 2019 – Sint Michielsbaai, Curaçao

De Nederlander Daan Virginia maakt zich klaar voor zijn duik. Trimvest aan, duikbril op, ademautomaat in de mond. Het is de eerste duik van zijn opleiding tot divemaster. Hij verblijft daarvoor drie maanden op het eiland. De dag dat het olieplatform het rif ramt, stapte hij uit het vliegtuig. De dag erna laat hij zich samen met een vriend afzakken in het warme, turquoise water van de Sint Michielsbaai.

Tropische vissen schieten onder hen weg, een zeeschildpad laat zich meevoeren met de stroming. Virginia kent het rif goed, hij leerde hier duiken toen hij tien was. ‘Ik heb al mijn lessen bij duikschool Wederfoort gehad,’ vertelt hij aan de telefoon. Na een paar minuten glijdt hij op ongeveer 15 meter diepte over een krater in de koraalwand. ‘Holy shit, wat is hier gebeurd, dacht ik.’ Hij seint driftig naar zijn vriend. ‘Alles is kapot,’ probeert hij met gebaren duidelijk te maken.‘Ik schrok me dood. Het hele rif was wit, helemaal vernield.’

‘Patrick, Patrick, het rif is weg,’ roept Virginia als hij boven water komt. ‘Het hele rif, weg.’ Geers ziet wanhoop in de ogen van de 18-jarige duikfanaat. ‘Hij kwam in paniek boven water,’ vertelt de duikschoolhouder. ‘Je weet niet wat je ziet, zei hij.’ Geers heeft die week al te veel tijd onder water doorgebracht en moet verplicht een dag op de kant blijven. Pas morgen kan hij de schade zelf opnemen.End scrollchart link

Start scrollchart link27 september 2019 – Sint Michielsbaai, Curaçao

Virginia en Geers zakken af naar de krater. ‘Ik kon wel huilen,’ zegt Geers. ‘Het is een verschrikking om een natuurramp te zien, dat wil je niet. Ik houd van het rif, en dan is het in een keer kapot. Het is ook ons brood hier, hè. Verschrikkelijk.’ Hij maakt onderwaterbeelden van de schade, die een paar dagen later worden uitgezonden op het NOS-journaal.

Geers zegt dat hij die dag contact heeft opgenomen met havenmeester Marlon La Roche. ‘Hij is bij de duikschool langs geweest en daarna aan boord van het schip gegaan. La Roche vertelde dat de bemanning zei dat het schip nooit het rif heeft geraakt en dat de scheepsdata zoek was. Maar nadat ik de beelden van de beveiligingscamera met hem deelde, zei hij: we houden jullie op de hoogte, we gaan het onderzoeken. Dat is nooit gebeurd. Er is niemand meer bij ons geweest.’

Follow the Money probeerde drie maanden lang in contact te komen met havenmeester La Roche, maar kreeg geen reactie.End scrollchart link

Start scrollchart link1 oktober 2019 – Fort Amsterdam, Curaçao

Faisal Dilrosun is beleidsmedewerker op het Curaçaose ministerie van Gezondheid, Milieu en Natuur. Een kleine week na het ongeluk stuurt hij een mail aan hoogleraar Mark Vermeij. Dilrosun vraagt hem of Carmabi een ‘vrijblijvende offerte’ kan opstellen voor ‘een inventarisatie van de toegebrachte schade’. Belangrijk is de ‘totale oppervlakte aan schade’, de ‘waarde in ANG die het koraalrif vertegenwoordigt’ en de ‘duur van natuurlijk herstel’.End scrollchart link

Start scrollchart link3 oktober 2019 – Sint Michielsbaai, Curaçao

’s Morgens om 7:53 uur stuurt duikschoolhouder Geers een WhatsApp-bericht naar parlementariër Gisette Seferina.

Hallo Gisette,

We hebben elkaar een poosje geleden gesproken op het Wilhelminaplein. Daar had ik een goed gevoel over hoe jij denkt, daarom schrijf ik je nu. Zoals je misschien gezien hebt in het nieuws is hier in Boka Sami een ramp gebeurd met het platform. Hij heeft een grote schade aangebracht aan het rif. Ik hoor van verschillende kanten dat er een onderzoek is. Zoals je weet zitten wij in Boka met de duikschool en hebben de schade ontdekt . Wij hebben nog niemand gezien of iets gehoord van de regering. Als er ergens een ramp gebeurd zou het fijn zijn als de regering interesse toont. Heb jij tijd om daarover te praten?

Groetjes Patrick
Dive wederfoort

Ruim een dag later krijgt hij antwoord van Seferina.

Hey Patrick!
What’s up? Sorry for the delayed response… How’s life?

Geers reageert binnen tien minuten op haar bericht.

Geen probleem. Ik hoop dat jullie achter deze ramp aangaan en het er niet bij laten zitten. Het zou mooi zijn als de minister [de minister-president, red.] een keer komt duiken en het met eigen ogen aanschouwt. Hij is ook duiker. Zo geef je een goed beeld af naar het volk.

Daarna blijft het stil.End scrollchart link

Start scrollchart link4 oktober 2019 – Den Haag, Nederland

Kamerleden Remco Dijkstra en André Bosman (beiden VVD) stellen Kamervragen naar aanleiding van het incident. Bosman is voormalig militair en nu woordvoerder Europese zaken en Koninkrijksrelaties voor de VVD. Dijkstra is ondervoorzitter van de vaste commissie voor Koninkrijksrelaties en woordvoerder Water voor de VVD. Tijdens een videogesprek met beide heren, op 12 oktober 2020, verklaren ze hun motief voor de Kamervragen.

‘Het zijn zorgen die raken aan maritieme veiligheid, maar ook aan de toekomst van Curaçao,’ zegt Bosman. ‘Remco en ik dachten daarom: hier moeten we aandacht voor vragen. Ook omdat we zagen, en dat is eigenlijk wel symptomatisch, dat er vanuit het eiland weinig reactie komt. Dan is het wel van belang dat er aandacht is vanuit Nederland.’

Dijkstra voegt eraan toe dat hij ‘in een ver verleden zelf duiklessen heeft gehad in die baai’. Hij liep toen stage bij de Curaçao Ports Authority. ‘Ik kan me goed voorstellen wat het moet betekenen voor de mensen daar. We hebben toch een medeverantwoordelijkheid, of in ieder geval: we moeten dit aanhangig maken. Want de schade is enorm en wellicht ook blijvend. Wat kunnen we doen om dit soort incidenten te voorkomen?’

Knops stelt dat Curaçao zelf de voorschriften inzake de scheepvaartveiligheid moet handhaven, om dergelijke incidenten te voorkomen

Kamervragen stellen over Curaçaose aangelegenheden ‘heeft vaak meer een signaalfunctie,’ zeggen de Kamerleden. ‘Denk erom, wij kijken mee. Doe hier wat mee,’ verklaart Bosman. Dijkstra: ‘Het is ook lastig, want als je door een Nederlandse bril oordeelt over het handelen daar, krijg je heel snel het gevoel dat je elkaar niet begrijpt. Dat we niet op een lijn zitten. Uiteindelijk is wat wij kunnen doen beperkt, omdat ze zelf orde op zaken moeten stellen.’ Maar, vervolgt hij, ‘het kan natuurlijk heel anders worden ervaren en overkomen’.

Het antwoord op de Kamervragen laat lang op zich wachten. Pas vier maanden later, op 27 januari van dit jaar, reageert staatssecretaris Raymond Knops (CDA), die tijdelijk Kajsa Ollongren (D66) vervangt als minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De belangrijkste boodschap is dat er ‘door het ministerie van Gezondheid, Milieu en Natuur op Curaçao nader onderzoek wordt gedaan naar de oorzaak van de schade’. Knops benadrukt dat ‘Curaçao zelf verantwoordelijk is voor het maken en handhaven van voorschriften met betrekking tot de scheepvaartveiligheid om dergelijke incidenten te voorkomen’.

4 oktober 2019 – Carmabi, Curaçao  

Hoogleraar Vermeij hoort een paar dagen na de storm dat er schade is ontstaan aan het rif. ‘Toen het ministerie van Gezondheid, Milieu en Natuur aan Carmabi vroeg de schade op te nemen, ben ik gaan kijken. Carmabi is natuurlijk niet de politie. Als je hier bij elk milieu-incident moet komen opdraven, moet je tien man aannemen en die zijn dan de hele dag bezig.’

Hij rijdt op 4 oktober 2019 naar de Sint Michielsbaai voor een duik. ‘Zoiets had ik nog nooit gezien. Het leek meer op mijnbouw dan op rifvernietiging. Het oogde alsof er een stuk dynamiet was afgegaan. Het was een krater.’ Mensen van het ministerie duiken die dag mee, waaronder beleidsmedewerker Faisal Dilrosun.

Vermeij maakt beelden met een speciale camera en stuurt die op naar het prominente Scripps Institution of Oceanography in San Diego. Dat onderzoeksinstituut maakt er vervolgens een 3D-weergave van. ‘Als we gaan meten en we maken er grafieken van, snapt niemand dat,’ zegt Vermeij. ‘Daarom hebben we ervoor gekozen om een 3D-model te maken. Zo kon iedereen de schade bekijken en voor zichzelf beoordelen hoe erg het is.’

Precies twee weken later wordt het 3D-model als video gedeeld op Facebook.End scrollchart link

"De premier van Curaçao speecht over het belang van koraalriffen. ‘In de laatste dertig jaar is de helft van alle koraalriffen verloren gegaan.’"

Start scrollchart link16 oktober 2019 – Brussel, België

Ongeveer drie weken na het ongeluk stapt de Curaçaose premier Eugene Rhuggenaath met Suzanne Camelia-Römer, toen nog minister van Gezondheid, Milieu en Natuur (GMN), en GMN-beleidsmedewerker Faisal Dilrosun in het vliegtuig naar Brussel. Daar vindt de OCTA Ocean Conference plaats. De Overseas Countries and Territories Association is een internationale organisatie die zich focust op economische ontwikkeling van overzeese gebieden en samenwerking met de Europese Unie. Jaarlijks komen de 22 lidstaten bijeen in de Belgische hoofdstad. Deze editie is het thema ‘oceanen’.

Premier Rhuggenaath is voorzitter van de OCTA en mag daarom het welkomstwoord houden. Zijn speech gaat over het belang van koraalriffen. ‘In de laatste dertig jaar is de helft van alle koraalriffen verloren gegaan,’ zegt hij. Dat noemt de premier ‘verontrustend’. Daarom ‘moeten we de oceanen beschermen’. GMN-gezant Dilrosun houdt een lezing over de uitdagingen waarvoor Curaçao staat. Minister Camelia-Römer overhandigt Virginijus Sinkevičius – Eurocommissaris voor Milieu, Oceanen en Visserij – een verklaring van de OCTA waarin staat dat de betrokken landen hun oceanen gezond zullen houden.

Mooie woorden. Maar hoe rijmen die met de schade aan het rif in de Sint Michielsbaai, vraagt Follow the Money premier Rhuggenaath in oktober 2020 per mail. ‘Ik vind koraalriffen en bescherming van onze biodiversiteit en planeet inderdaad zeer belangrijk. Vandaar dat ik ook onze initiatieven om met fish breeding zones, beschermde onderwaterpark, bescherming van onze mangrove en binnenkort in te stellen undersea sanctuary (30% van onze EEZ als ik mij niet vergis) volledig steun.’End scrollchart link

Start scrollchart link20 oktober 2019 – Singapore

Nog geen maand na het ongeluk in de Sint Michielsbaai zegt een woordvoerder van het Singaporese offshorebedrijf POSH tegen het Antilliaans Dagblad dat de CIMC Gretha ‘op geen enkel moment in contact kan zijn gekomen met het koraalrif’. Het offshorebedrijf heeft een ‘onafhankelijk onderzoek’ laten uitvoeren door Subsea Global Solutions, een internationaal bedrijf dat zich vooral bezighoudt met reparaties en onderhoud van olieplatforms en schepen. Dat bedrijf is volgens de krant tot die conclusie gekomen in samenwerking met de lokale havenautoriteit en vertegenwoordigers van het platform.

Een woordvoerder van POSH laat in een schriftelijke reactie aan Follow the Money weten dat het bedrijf ‘ernaar streeft’ op een ‘ecologische en duurzame manier te werken’. ‘We betreuren de schade aan het rif.’ De woordvoerder herhaalt zichzelf vervolgens: ‘De Gretha is op geen enkel moment in contact gekomen met het rif. Het schip heeft te allen tijde volgens de lokale en internationale milieuregels geopereerd.’

Na het ongeluk huurt POSH een bedrijf in om werkzaamheden te verrichten aan de roerpropellers van de CIMC Gretha

Follow the Money vraagt het onderzoeksrapport op bij POSH. We krijgen geen antwoord meer van de woordvoerders van het offshorebedrijf. Wel worden we benaderd door WATATAWA, een gerenommeerd strategisch communicatiebureau uit Singapore dat ook de woordvoering regelt voor grote multinationals als Samsung en Coca-Cola. Er vinden twee telefoongesprekken plaats met het communicatiebureau, maar het rapport krijgen we niet. Subsea Global Solutions bevestigt per mail het onderzoek te hebben uitgevoerd, maar weigert eveneens informatie te verstrekken. De Curaçaose minister Zita Jesus-Leito zegt tegen Follow the Money zelf het onderzoek niet in handen te hebben.

Na het ongeluk huurt het offshorebedrijf Subsea Global Solutions in om werkzaamheden te verrichten aan de roerpropellers van de CIMC Gretha. Op 3 juli 2020 maakt POSH via een persbericht wereldkundig dat de werkzaamheden zijn voltooid. Een woordvoerder van WATATAWA laat weten dat er geen verband bestaat tussen de revisie van de propellers en het ongeluk in de Sint Michielsbaai. 

Een prominent oud-werknemer van de CIMC Gretha zegt tegen Follow the Money dat de roerpropellers elke vijf jaar moeten worden nagekeken. De werknemer blijft om veiligheidsredenen anoniem, zijn naam is bekend bij de redactie. In 2017 heeft volgens hem de laatste revisie plaatsgevonden. Dat zou aannemelijk zijn, omdat het platform in 2012 in gebruik werd genomen. De eerstvolgende beurt had dus eigenlijk pas in 2022 moeten plaatsvinden.End scrollchart link

Start scrollchart link22 oktober 2019 – Fort Amsterdam, Curaçao

Carmabi-onderzoeksdirecteur Mark Vermeij stuurt zijn bevindingen naar Faisal Dilrosun, de medewerker van het ministerie van Gezondheid, Milieu en Natuur die hem had gevraagd om de schade aan het rif vast te stellen.

Er is volgens het onderzoek van Carmabi 2430 m² koraalrif beschadigd geraakt; 210 m² daarvan is ‘totaal verwoest’. Herstel van het rif is voor sommige delen ‘onmogelijk’, voor minder gehavende delen kan het ‘ongeveer 30 jaar’ duren. Maar, zo schrijft Vermij, ‘dat is een optimistische schatting’. ‘Het rif is mogelijk permanent en onherstelbaar beschadigd geraakt.’ Carmabi schat de economische schade voor toerisme en visserij op ruim 350 duizend euro.

Twee dagen later reageert Dilrosun via de mail. Enigszins verontrust vraagt hij of er ook beschermde koraalsoorten zijn vernietigd. Ja, schrijft Vermeij.

Het rif na de aanvaring

In een interview met Follow the Money op 1 oktober 2020 zegt de hoogleraar dat er ‘twee redelijk aannemelijke theorieën’ zijn over de toedracht. ‘De eerste is dat het schip er echt opgeknald is. De tweede is dat de bemanning in de gaten had dat ze op de kant zouden raken en toen flink de motoren hebben aangezet. Gebaseerd op wat we onder water hebben gezien en het 3D-model, lijkt het ons waarschijnlijk dat het platform het rif heeft geraakt. Als je de motoren aanzet, waait alles alle kanten op. Dan heb je diffuse schade, overal. Maar als je iets raakt, krijg je een deuk in het rif. Die afdruk in het rif is veel te geometrisch, je ziet de afdruk van het schip in het rif.’ Afbreken van koraal is bij wet verboden, en volgens Vermeij zelfs strafbaar.

Daar komt bij dat de krater in het rif op 16,5 meter diepte begint – volgens gegevens van de website MarineTraffic komt dat precies overeen met de diepgang van de CIMC Gretha. ‘Dat maakt het nog waarschijnlijker dat er sprake is geweest van een botsing,’ zegt Vermeij. ‘Zo’n rif is een blok steen. Zelfs pal onder een sleepboot of een cruiseschip waarvan de propellers aangaan, heb ik nog nooit gezien dat daarbij een stuk rif wegslaat. Dat is hier wel het geval. Dus de afmetingen, de vorm, de diepte en het gegeven dat je dit met een propeller niet voor elkaar krijgt, maakt een botsing zeer waarschijnlijk.’ De AIS-gegevens en camerabeelden ondersteunen zijn conclusie.

Carmabi heeft de verschillende scenario’s volgens Vermeij voorgelegd aan het ministerie. ‘Dat het schip het rif als een sloopkogel heeft geramd, lijkt mij het meest waarschijnlijke scenario. Dat hebben we ook tegen het ministerie gezegd.’ Op die mails heeft het ministerie volgens hem niet meer gereageerd. ‘Als ik mensen van het ministerie zie, zeggen ze ermee bezig te zijn. Ondertussen ligt het stil, vermoed ik. Of het proces speelt zich af in de politieke achterkamertjes.’End scrollchart link

Start scrollchart link23 oktober 2019 – Sint Michielsbaai, Curaçao

Duikschoolhouder Geers probeert contact te krijgen met politici. Op 23 oktober stuurt hij nog maar eens een WhatsApp-bericht aan parlementariër Gisette Seferina.

Goedemorgen,

Ik heb het idee dat er weinig actie wordt genomen wat de schade van het rif in Boka betreft. Als dit zo blijft gaan die lui van het schip ongestraft blijven. Welke minister is hiermee belast en is daar een gesprek mee mogelijk? Ze doen nu namelijk net of het niet aan het platform ligt. Maar er heeft gewoon iemand liggen slapen aan boord van het schip en ze hebben veel te laat actie ondernomen toen ze merkten dan hun positie veranderde. Kun jij helpen met een gesprek van de verantwoordelijke minister?

Groetjes Patrick

Seferina antwoordt niet.End scrollchart link

Start scrollchart link14 november 2019 – Sint Michielsbaai, Curaçao

Iets meer dan drie weken later probeert Geers opnieuw via WhatsApp contact te krijgen met Seferina.

Er gaat te veel tijd overheen. Straks is dat schip weg en dan wordt het steeds moeilijker er moet iemand verantwoordelijk worden gesteld. Ik heb niet het idee dat de politiek er mee bezig is. Ik hoop dat ik het mis heb? Heb je nog nieuws voor me? Heb je nog een minister gevonden die bereid is om erover te praten?

De duikschoolhouder probeert in de maanden erna meerdere keren tevergeefs met de parlementariër in contact te komen. ‘Don’t forget me,’ schrijft hij.End scrollchart link

Start scrollchart link3 februari 2020 – Sint Michielsbaai, Curaçao

Eindelijk lukt het Geers om contact te krijgen met een volksvertegenwoordiger. Hij spreekt minister Camelia-Römer, die ook mee was naar Brussel, telefonisch op 3 februari. Daags erna stuurt Geers haar een bericht om te praten over de rifschade. Hij hoort nooit meer iets terug.End scrollchart link

Deel 3: Politieke achterkamertjes

Start scrollchart link2 september 2020 – Meteorologische Dienst, Curaçao

Op 30 juli van dit jaar vragen we bij de Meteorologische Dienst informatie over de storm op. Een maand later, na enig aandringen, komt antwoord. We ontvangen de weermetingen van die dag en een begeleidende brief van directeur Albert Martis. Martis is tevens vicevoorzitter van de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) van de Verenigde Naties, een positie van internationaal aanzien.

Martis schrijft dat Meteo voorafgaand aan de storm ‘een waarschuwing heeft uitgegeven voor Curaçao voor harde wind en hevige regenval’. Hij wil niets kwijt over hoe en wanneer die waarschuwing precies is afgegeven. Waarschijnlijk gaat het om de Facebook-post, een kwartier voordat de storm losbarstte. 

Heeft Meteo de naderende storm gemeld bij de bemanning van de CIMC Gretha? Hadden ze dat moeten doen? Of was de bemanning zelf verantwoordelijk? Martis wil niet antwoorden. ‘Het is intern afgehandeld,’ schrijft hij.End scrollchart link

Start scrollchart link8 september 2020 – Curaçao Ports Authority, Curaçao

Bij een naderende storm moet een schip de haven uit, naar open zee. Dat protocol dient om te voorkomen dat een schip op het land of op een rif wordt gesmeten. Albert Zwueste, operationeel directeur van de Curaçao Ports Authority, bevestigt per mail dat het protocol ook op Curaçao geldt. Hij schrijft Follow the Money: ‘U stelt dat volgens de protocollen het schip had moeten uitvaren. Dat is correct en kan ook bij een naderende storm, op dezelfde manier wanneer men maatregelen treft bij een naderende orkaan.’

Maar, vervolgt hij, ‘in dit geval was dat niet mogelijk’. Het schip werd volgens Zwueste verrast. ‘Naar verluidt veranderden de condities binnen 10 minuten. Onvoldoende tijd om op dat moment los te koppelen en naar zee te varen. Door de motoren aan te zetten is voorkomen dat het platform op de kust werd geworpen. Mocht er al schade zijn ontstaan door de CIMC Gretha, dan is dat in ieder geval beperkt door het snelle handelen van de bemanning van het platform.’ 

‘Curaçao Ports Authority is niet in het bezit van het rapport en heeft daar ook niet aan meegewerkt’

Een woordvoerder van offshorebedrijf POSH zei eerder dat de Ports Authority had meegewerkt aan hun onderzoek, en dat daaruit was gebleken dat het olieplatform het rif niet heeft geraakt. Zwueste ontkent dat. ‘Curaçao Ports Authority is niet in het bezit van het rapport en heeft daar ook niet aan meegewerkt. We kunnen dan ook niet concluderen dat de inhoud wel of niet correct is. Ik laat het onderzoek over aan de daarvoor aangewezen instanties.’End scrollchart link

Start scrollchart link11 september 2020 – Maritieme Autoriteit Curaçao, Curaçao

Meteo deed ongeveer een kwartier voordat de storm losbarstte, een weerwaarschuwing uitgaan. Te laat. Het schip had geen tijd meer om de trossen los te gooien en naar een veiligere plek te varen. Jan Sierhuis is directeur van de Maritieme Autoriteit Curaçao (MAC) en verantwoordelijk voor de veiligheid en controles van schepen in Curaçaose wateren. Zijn organisatie valt, net als Meteo, onder het ministerie van Verkeer, Vervoer en Ruimtelijke Planning.

Sierhuis zegt dat het ‘de verantwoordelijkheid van de kapitein’ is – en dus niet van Meteo – om ‘in een situatie van algemene verhoogde waakzaamheid, zelf de weersomstandigheden te monitoren’. Ook laat hij weten dat na het incident met de CIMC Gretha ‘de procedure voor specifieke meldingen aan de scheepvaart is aangescherpt’. Hoe precies wil hij niet zeggen.

In zijn antwoord stuurt Sierhuis – al dan niet per abuis – de voorgaande correspondentie tussen hem en Meteo-directeur Albert Martis mee. Martis schrijft:

Jan,

Pepijn Keppel heeft ons geïnformeerd dat POSH heeft aangegeven dat de Meteo geen melding heeft gegeven van een naderende storm. Wij hebben hem geïnformeerd dat wij het intern hebben afgehandeld.

Feiten: Wij hebben meegewerkt aan het onderzoek [van de Curaçaose overheid, red.] met als doel om zulke gevallen in de toekomst te kunnen voorkomen. Wij houden ons niet bezig met de schuldvraag. Een plotselinge zware onweersbui gepaard met zware windstoten trok over gedeelte van de zuidkust (1 uur). Meteo heeft op tijd een waarschuwing uitgegeven voor het publiek.

Aanbevelingen Onderzoek: Wij hebben afspraken met de autoriteiten gemaakt om de communicatie met alle belanghebbenden aan te scherpen. Men moet zich melden bij de Meteo om specifieke/doelgerichte informatie en waarschuwingen te ontvangen. Met de passage van Gonzalo [een tropische storm die in juli 2020 over het Caribisch gebied trok, red.] dit jaar heeft het prima gewerkt.

Albert Martis

De weerwaarschuwing was dus uitgegeven ‘voor het publiek’, maar niet voor de scheepvaart. Hoewel de bemanning verantwoordelijk is om de weersomstandigheden te monitoren, had een waarschuwing van Meteo wellicht een verschil gemaakt. Uit de mail van Meteo-directeur Albert Martis blijkt dat schepen zich tegenwoordig voor zo’n waarschuwing kunnen aanmelden.End scrollchart link


André Bosman, Tweede Kamerlid (VVD)

"De Curaçaose overheid wil bedrijven niet voor het hoofd stoten, omdat ze bang zijn dat er inkomsten weglopen"

Start scrollchart link12 oktober 2020 – Den Haag, Nederland

Kamerleden Remco Dijkstra en André Bosman stelden in oktober 2019 Kamervragen over het incident. Iets meer dan een jaar later spreken we hen.

Bosman zegt dat hij de afgelopen maanden meerdere keren contact heeft gehad met Zita Jesus-Leito, de Curaçaose minister van Gezondheid, Milieu en Natuur. Zij zegt onderzoek te doen naar de zaak. ‘Het is stilgevallen,’ zegt hij. ‘Dit is in principe de verantwoordelijkheid van Curaçao, maar de overheid pakt het niet op. Terwijl er wel enorme schade is. Er zijn onderzoeken, maar die houden ze tegen de borst of onder de pet. Ik heb er een paar keer naar gevraagd. Maar dan valt het helemaal stil.’ Ook Dijkstra heeft niets meer vernomen. Hij denkt dat het te maken heeft met de ‘aansprakelijkheidsvraag’. ‘Het is logisch dat niemand die aansprakelijkheid wil hebben, omdat je dan ook de schade moet vergoeden.’

De toerismesector draagt voor bijna 20 procent bij aan het Curaçaose bruto binnenlands product, daarmee is het een onmisbare inkomstenbron voor het eiland. Toeristen komen naar Curaçao voor de witte stranden, flamingo’s en duikstekken. ‘Als dat wordt verrommeld, waarom zou je dan nog naar Curacao gaan?’ vraagt Bosman zich af. ‘De bevolking ziet het als een beetje schade aan het koraal. Terwijl je je eigenlijk zorgen moet maken over de inkomsten voor de komende dertig jaar. Die link wordt niet gelegd, want het is allemaal kortetermijndenken. Investeren in het koraal is in het belang van de toekomst van het eiland.’

‘Het is typerend voor de eilanden om weg te blijven van het verantwoordelijkheidsvraagstuk,’ zegt Bosman. ‘De Curaçaose overheid wil bedrijven niet voor het hoofd stoten omdat ze bang zijn dat er inkomsten weglopen. Ze willen het niet naar zichzelf toetrekken, want dan hebben ze zelf de fout gemaakt en moeten ze ook betalen. Dus het is een beetje een standaard wegduikverhaal om maar niemand te hoeven aanspreken op die verantwoordelijkheid. Dat is een standaard modus operandi.’End scrollchart link

Start scrollchart link14 oktober 2020 – Fort Amsterdam, Curaçao

Follow the Money vraagt Zita Jesus-Leito, de huidige minister van Gezondheid, Milieu en Natuur (GMN), per mail om opheldering. De minister, die nadrukkelijk zegt het woord te voeren namens de Curaçaose regering, schrijft dat ‘het vooronderzoek naar de oorzaak loopt en nog niet is afgerond’. ‘De competente instanties van de Curaçaose overheid zijn bekend met het feit dat de CIMC Gretha, als gevolg van onder meer gewijzigde weersomstandigheden, is verzeild geraakt in een ongeluk, waarbij schade aan de koraalriffen is ontstaan.’ 

Na het onderzoek van Carmabi, dat werd uitgevoerd in opdracht van het ministerie van GMN, is er volgens hen geen actie ondernomen

Minister Jesus-Leito schrijft dat ‘de havenmeester [van Curaçao Ports Authority, red.] en Meteo vooronderzoeken hebben ingesteld naar de oorzaak van het ongeval’. Eind oktober verwacht ze haar onderzoek te hebben afgerond. Daarna wordt ‘juridisch advies ingewonnen over de mogelijke vervolgstappen’. 

Dat is in tegenspraak met wat voornoemde instanties eerder verklaarden: zij stelden hun onderzoeken al te hebben afgerond. Ambtenaren zeggen voorts tegen Follow the Money dat er momenteel geen (voor)onderzoek wordt gedaan. Na het onderzoek van Carmabi, dat werd uitgevoerd in opdracht van het ministerie van GMN, is er volgens hen geen actie ondernomen. Ook voormalig bewindsvrouw Camelia-Römer, minister van GMN ten tijde van het ongeluk, zegt tegen Follow the Money dat het overheidsonderzoek is afgerond. Over de oorzaak van het incident is ze duidelijk: ‘Mijn standpunt in deze is dat het schip verantwoordelijk moet worden gehouden.’End scrollchart link

Start scrollchart link19 oktober 2020 – Sint Michielsbaai, Curaçao

Meer dan een jaar na het ongeluk is er nog geen verantwoordelijke partij aangewezen. Voor duikschoolhouder Geers is het ‘een ramp’. ‘Vroeger liepen we hier met toeristen het water in om een duik te maken. Dat kan nu niet meer, de helft van het rif is verwoest. Nu moet ik mensen die een tour willen maken, met de auto naar een andere duiklocatie brengen. Dat kost extra geld en tijd. Maar ik kan mijn duiken niet duurder maken, dan komt hier geen mens meer. De concurrentie op het eiland is groot. En mensen weten dat het rif hier verwoest is, nog een reden om niet meer te komen.’

De duikschoolhouder wacht het onderzoek van de overheid geduldig af. ‘Poco poco,’ zegt Geers via de krakende telefoonverbinding, Papiaments voor langzaamaan. Hij heeft tot nu toe niet overwogen om een zaak te beginnen. ‘Het is ik tegen de overheid.’ David tegen Goliath. ‘Ik overweeg nu wel om aangifte te doen. Ik ben in gesprek met een advocaat. Maar zelfs als ik win, krijg ik het rif daar niet mee terug.’End scrollchart link

Reactie Binnenlandse Zaken en Koninksrijksrelaties

De woordvoerder van staatssecretaris Raymond Knops (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) laat weten:

Curaçao is een autonoom land binnen het Koninkrijk en is eigenstandig verantwoordelijk voor het maken en handhaven van voorschriften aangaande koraalherstel en scheepvaartveiligheid.

Het is aan Curaçao om keuzes te maken hoe zij met deze casus (botsing olieplatform op het koraalrif van Curaçao) omgaan en hoe zij dit in de toekomst willen voorkomen. Indien Curaçao dit onderwerp wil bespreken binnen het Koninkrijk en met Nederland, dan staat die mogelijkheid uiteraard open.

Lees verder Inklappen
Pepijn Keppel
Pepijn Keppel
Journalist, schrijver, voormalig tophockeyer. Jaagde als verdediger op spitsen, nu op misstanden in de sport.
Gevolgd door 84 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren