© ANP

  • Groningers weten dat bliksemschichten niet door aardbevingen worden veroorzaakt?

In het debat over de nieuwe Mijnbouwwet verzette minister Kamp zich tegen een ruimhartige omkering van de bewijslast. Daarmee zouden Groningers hun aardbevingsschade gemakkelijker op de NAM kunnen verhalen. Sinds 2014 is er al zo'n 2,6 miljard euro aan kosten gemaakt vanwege schade door gaswinning in Groningen. Is de minister bang voor nog meer claims?

De Tweede Kamer debatteerde afgelopen woensdag over de nieuwe Mijnbouwwet. Grote verandering hierin is de omkering van de bewijslast bij mijnbouwschade. Momenteel is het aan de gedupeerde huiseigenaar om aan te tonen dat schade aan zijn huis is veroorzaakt door gaswinningsactiviteiten. Vanwege de aardbevingsproblematiek in Groningen gaan er echter al jaren stemmen op om dit principe om te draaien: laat de gasproducent aantonen dat de schade aan huizen níet is veroorzaakt door gaswinning. Deze omkering van de bewijslast zou een cruciale stap zijn in het versterken van de rechtspositie van gedupeerde Groningers tegenover de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). Zij hoeven dan niet langer op te boksen tegen de machtige NAM, die met haar voorsprong aan geologische en juridische kennis makkelijk twijfel kan zaaien over de relatie tussen schade en aardbevingen. Nu nog komen sommige Groningers daardoor in jarenlang slepende procedures met de NAM terecht.  

Weerstand

Minister Henk Kamp van Economische Zaken heeft zich altijd sterk tegen deze wetswijziging verzet, maar is onder druk van de Tweede Kamer nu toch gezwicht. Volgens de minister zou een omkering van de bewijslast niet tot een betere en snellere afhandeling van de schade leiden. Experts zijn het daarmee oneens. Emeritus-hoogleraar Jan van Dunné zei vorig jaar al tegen de NOS dat hij verwacht dat omkering van de bewijslast juist een hele effectieve maatregel is die tot minder juridische strijd zal leiden.

Volgens Kamp zou omkering van de bewijslast niet tot betere en snellere afhandeling van de schade leiden

De weerstand van Kamp lijkt dan ook vooral ingegeven door het feit dat de omgekeerde bewijslast tot veel meer kosten zou kunnen gaan leiden. Meer toegekende schade betekent immers dat er meer vergoedingen moeten worden uitgekeerd. ‘Dat gaat de NAM heel veel geld kosten,’ zei Van Dunné daarover. Maar het is niet alleen de NAM die voor de kosten opdraait. Ook de overheid zelf moet flink bijdragen aan de schadevergoedingen voor Groningers. Follow the Money nam de kosten die de overheid hiervoor maakt onder de loep en ontdekte dat deze al behoorlijk zijn opgelopen de afgelopen jaren.

Energie Beheer Nederland

De NAM mag dan de exploitant van het Groningse gasveld zijn, in de praktijk is ook de overheid hier direct bij betrokken. Het is namelijk niet de NAM zelf, maar de Maatschap Groningen die het financiële risico van de gasexploitatie draagt. Dit betekent dat de kosten vanwege aardbevingsschade ook door deze maatschap worden gedragen. Gasproducent NAM neemt voor 60 procent deel in de maatschap en de Nederlandse staat voor de resterende 40 procent. De oveheid doet dit met Energie Beheer Nederland (EBN), een 100 procent staatsdeelneming. EBN neemt namens de overheid verplicht voor 40 procent deel in alle Nederlandse olie- en gasprojecten.

Hiermee is EBN een lucratieve inkomstenbron voor de Nederlandse regering. De totale dividendafdracht van EBN aan de staat beslaat circa 40 procent van alle gasbaten die in de schatkist belanden, aldus EBN zelf. In 2015 bedroeg deze dividenduitkering 2,1 miljard euro (inclusief heffingen). Dit was meer dan de helft lager dan de afdracht in het jaar daarvoor: 4,9 miljard euro. Deels is de sterke dividendverlaging op conto te schrijven van de lage olie- en gasprijzen. Maar ook de aardbevingsschade leidde tot een aanzienlijk extra kostenpost voor EBN, en dus tot minder baten voor de schatkist.

Oplopende kosten

Uit het EBN-jaarverslag over 2015 is op te maken dat de staatsdeelneming vorig jaar 515 miljoen euro heeft uitgetrokken voor ‘schadeherstel, bouwkundig versterken van gebouwen en compensatiemaatregelen’ in Groningen. In 2014 bedroeg dit bedrag nog maar 149 miljoen euro. De schadekosten zijn het afgelopen jaar dus drastisch gestegen. Daarmee houden de kosten gelijke tred met de toegenomen hoeveelheid schademeldingen. 2015 was een recordjaar met maar liefst 28.000 nieuwe schademeldingen.

Aangezien de kosten van deze schade over beide partijen uit de Maatschap Groningen worden gedeeld, bedraagt de 515 miljoen euro van EBN slechts 40 procent van de totale kosten die in 2015 zijn gemaakt. Dit betekent dat gasproducent NAM de overige 60 procent betaalt: oftewel 772 miljoen euro in 2015. Volgens dezelfde redenering was dit in 2014 nog maar 223 miljoen euro voor de aardoliemaatschappij. In totaal betekent dit 1,3 miljard (2015) en 372 miljoen euro (2014) aan schade in de afgelopen twee jaar.

EBN rapporteerde verder dat het per 1 januari van dit jaar nog eens 388 miljoen euro aan voorzieningen voor toekomstige schades opzij heeft gezet. Volgens dezelfde 40-60 procent verhouding kunnen we aannemen dat de NAM dan zo’n 582 miljoen heeft achtergehouden voor het lopende jaar. De hoogte van deze getroffen voorzieningen is volgens EBN gebaseerd op ‘informatie van de operator [NAM, red.], publieke informatie en eigen informatie en inzichten'.

Ervan uitgaande dat de voorzieningen ook werkelijk worden uitgegeven in de komende jaren, zijn beide partijen samen sinds 2014 al minstens 2,6 miljard euro kwijt aan aardbevingsschade. Over de periode van voor 2014 zijn deze gegevens helaas niet beschikbaar. Voor de overheid betekent het alleen aan schade al een kostenpost van zo’n 1 miljard euro — nog los van de teruglopende gasinkomsten door de verlaagde productie.

Fiscale aftrek

De werkelijke overheidskosten liggen echter nog hoger. Gasproducent NAM mag als particulier bedrijf zijn gemaakte kosten fiscaal aftrekken. Dit betekent dat een kwart van de 60 procent — oftewel 15 procent — die de NAM betaalt, weer kan worden verhaald op de staat. De werkelijke bijdrage van de overheid aan de Groningse schadekosten komt daarmee op 55 procent: zo’n 1,4 miljard euro.

De vraag is hoeveel van deze miljarden ook daadwerkelijk bij de gedupeerden terecht is gekomen. De schadeafhandeling in Groningen is een ingewikkelde procedurele aangelegenheid geworden. Regelmatig verschijnen er berichten dat de kosten aan overhead, rapporten, taxaties en dossiers de wezenlijke schadekosten overstijgen.

De nieuwe Mijnbouwwet

Het aantal gemelde schades sinds 2012 bedraagt meer dan 65.000. De NAM geeft op haar website aan dat in 18,8 procent van die gevallen geen schade wordt toegekend. Dat betreft dus ruim 12.000 meldingen waar straks mogelijk wel schade kan worden toegekend.

Wat gaat omkering van de bewijslast hierin betekenen? De Kamer was het woensdag niet eens met de manier waarop Kamp de omgekeerde bewijslast had vormgegeven in zijn nieuwe wet. Zo zou de wijziging in het voorstel van de minister niet met terugwerkende kracht kunnen worden toegepast, en het zou alleen gelden in een zogenaamd ‘effectgebied’ waar aardbevingen optreden. Dit was de Kamer allemaal te vaag. De PvdA vond dat ‘iedereen die last heeft van de winning onder de omkering van de bewijslast moet vallen'. Een meerderheid in de Tweede Kamer is het daarmee eens en vindt dat de nieuwe regeling ruimhartiger moet worden uitgevoerd.

Met het onduidelijke wetsvoorstel laadt Kamp de verdenking op zich dat hij de kosten opnieuw probeert te drukken. In het Kamerdebat gaf hij aan dat hij hoopt dat er in de praktijk weinig gebruik zal worden gemaakt van de nieuwe regeling. 'Ik wil voorkomen dat mensen naar de rechter gaan,' zei hij nog maar eens. Vreest de minister straks nieuwe claims aan zijn broek?

Dit artikel is tot stand gekomen met de Lira Startsubsidie voor jonge journalisten van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Bart Crezee

Milieuwetenschapper en schrijft over olie- en gasboringen, de energietransitie en klimaatverandering.

Lees meer

Volg deze auteur en blijf op de hoogte via e-mail

Volg Bart Crezee
Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren
Dit artikel zit in het dossier

Aardgas in Groningen

Gevolgd door 451 leden

Naar aanleiding van tips van lezers is Follow the Money gedoken in de ondoorzichtige wereld van de Groningse gaswinning en de...

Lees meer

Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

Volg dossier