Leden van het Cavalerie ere-escorte oefenen op het strand voor Prinsjesdag.
© ANP LEX VAN LIESHOUT

Goednieuwsshow Prinsjesdag, maar een recessie ligt in het verschiet

    De koopkrachtplaatjes van het Centraal Planbureau en de Miljoenennota voor de jaren 2019 en 2020 ogen rooskleurig. Maar, waarschuwt Edin Mujagic: houd er rekening mee dat ze heel snel achterhaald kunnen zijn.

    De Amerikaanse economie groeit hard: ze is bezig aan haar langste periode van aanhoudende groei sinds 1959. Als de groei aanhoudt tot juni 2019, en alles wijst daarop, dan zullen we zelfs de langste periode van economische expansie ooit in de VS hebben meegemaakt.

    Ook de aandelenmarkt vestigde onlangs zo’n record: de langste periode ooit van stijgende koersen. Goed nieuws, zou je zeggen. Maar een aantal indicatoren wijst er sterk op dat er in de VS een periode van lage economische groei en recessie in het verschiet ligt — en dat die minder ver weg is dan we misschien denken. En wij zullen daarvan de gevolgen ondervinden. 

    De laatste tijd wordt er veel geschreven en gesproken over iets wat economen een ‘omgekeerde rentecurve’ noemen. Dat is een fenomeen waarin de langetermijnrentes lager zijn dan rentes op kortlopende leningen. Economen kijken dan naar een grafiek die het verschil tussen de tienjarige rente en die van drie maanden weergeeft (of, ook vaak: tienjarige rente min de tweejarige rente). Dat fenomeen is onheilspellend: elke recessie die we de afgelopen halve eeuw hebben meegemaakt werd erdoor voorafgegaan. Het is inmiddels bijna weer zo ver.

    Alarm: lage werkeloosheid

    Hoewel de meeste aandacht naar deze indicator uitgaat, zijn er nog enkele graadmeters die erop wijzen dat we in de nabije toekomst een periode van lage groei, zo niet een recessie, in zullen gaan.

    Neem de werkloosheid in de VS. Die is met 3,9 procent in juli historisch laag. Uiteraard is dat goed nieuws, het betekent immers dat meer Amerikanen een baan en dus een inkomen hebben. De schaduwzijde van die lage werkloosheid is dat het verleden ons leert dat een recessie optreedt, gemiddeld genomen, 12 maanden nadat de werkloosheid het dieptepunt heeft bereikt. Of het in de de Verenigde Staten daadwerkelijk zover is, kunnen we uiteraard nog niet weten. De werkloosheid kan nog verder dalen, maar wiskundig gezien is de ruimte daarvoor niet al te groot.  

    Tot slot nog even terug naar die lange periode van de huidige economische expansie in de VS.  Gemiddeld zat er tussen twee recessies sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog acht á tien jaar. De huidige expansie duurt al negen jaar. De biologische klok van de Amerikaanse economie tikt langzaam maar zeker naar een volgende fase. Statistisch gezien geldt ook dat naarmate een expansie langer duurt, de kans op het einde ervan in nabije toekomst ook toeneemt.

    Prullenbak

    Wat betekent het bovenstaande allemaal qua timing voor zo’n groeiterugval? Uit onderzoek van de centrale bank in de VS, de Fed, blijkt dat tussen het moment dat de werkloosheid het dieptepunt bereikt en een recessie begint 1 tot 16 maanden zit. Onderzoek wijst daarnaast ook uit dat tussen het moment waarop de rentecurve omkeert en een recessie begint, 5 tot 16 maanden zit. Beide momenten zijn bijna aangebroken.  

    Pensioenfondsen, gepensioneerden en spaarders worden niet echt blij van een rente van 0 procent van de ECB

    Over de Fed gesproken: het is een relevante historische curiositeit dat elke periode van renteverhogingen van de Fed in het verleden tot lagere economische groei en recessie heeft geleid niet lang erna — zo ongeveer 1 á 1,5 jaar later. Zonder uitzondering. De Fed is op dit moment bezig met rente te verhogen, zeer tegen de zin van de Amerikaanse president.

    We moeten er dus rekening mee houden dat de groei van Amerikaanse economie in de tweede helft van 2019 vertraagt en het jaar daarop in een recessie belandt.

    Dit alles is om meer dan één reden relevant. Hoe de rentes en aandelenkoersen op die nieuwe economische werkelijkheid zullen reageren, is een vraag die voor bijvoorbeeld onze pensioenfondsen zeer belangrijk is. Het betekent ook dat al die mooie koopkrachtplaatjes van het Nederlandse kabinet – waarover wordt gedaan alsof de stijging van de koopkracht al zeker is – volgend jaar in de prullenbak kunnen. Daarnaast is 100 procent zeker dat, mocht de economische groei eind 2019 en in 2020 afnemen, de Europese Centrale Bank de rente nog langer op 0 procent blijft houden. En dat is iets waar de pensioenfondsen, gepensioneerden en spaarders niet echt blij van worden. Het heeft rechtstreeks gevolgen voor hun koopkracht. Voor mensen die pensioen opbouwen, betekent het ook dat hun premies hoog zullen blijven.

    Belastingverlaging

    Een mogelijke tegenwerping is dat de Amerikaanse president Donald Trump enorme belastingverlagingen heeft aangekondigd. Dat betekent dat de Amerikanen meer geld overhouden, meer kunnen uitgeven en zo de economische groei verder aanjagen. Dat klopt. Maar toch wil ik daarbij twee kanttekeningen plaatsen. De belastingverlagingen die in 2018 en 2019 wind in rug voor de Amerikaanse economie zijn, kunnen daarna juist voor tegenwind zorgen. Het Amerikaanse begrotingstekort en de staatsschuld nemen behoorlijk toe en dat leidt doorgaans tot hogere rentes. Voor een gezin kan dat betekenen dat het voordeel van lagere belastingen in een later stadium teniet wordt gedaan door stijgende lasten voor bijvoorbeeld hypotheek- en andere leningen.

    De tweede kanttekening die ik wil maken is dat de belastingverlaging het besteedbaar inkomen van de Amerikanen weliswaar doet stijgen, maar dat het effect ervan tijdelijk is. Een nieuwe belastingverlaging zou voor een nieuwe impuls kunnen zorgen, maar het is zeer onwaarschijnlijk dat de Amerikaanse regering daar in 2020 toe in staat is. In combinatie met de vertraagde effecten van de renteverhogingen van de Fed, kan 2020 een jaar worden waarin zowel het monetaire als het fiscale beleid remmend zal werken.

    Mijn grote zorg is dat de ECB als straks de groei inzakt met lege handen staat

    Dat dit van invloed is op de ontwikkeling van onze economie, en daarmee de optimistische koopkrachtplaatjes van het CPB en het kabinet, spreekt voor zich. Mijn grote zorg zit hem vooral in het feit dat de ECB-rente tegen die tijd nog steeds op 0 procent zal staan. De rente verlagen om daarmee de economie te stimuleren is dan praktisch gezien onmogelijk. Terwijl de economische groei in elkaar zakt, staat de Europese Centrale Bank dan met lege handen. Wie straks ook Mario Draghi opvolgt als president van de ECB, hij of zij krijgt one hell of a job.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Edin Mujagic

    Gevolgd door 927 leden

    Een onafhankelijke macro-econoom, spreker en publicist. Zijn nieuwste boek gaat over de Nederlandse monetaire geschiedenis.

    Volg Edin Mujagic
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren