Jean-Claude Juncker

    EC-voorzitter Jean-Claude Juncker stelt een onderzoek in naar zijn voorganger José Manuel Barroso. De voormalig voorzitter van de Europese Commissie ligt onder vuur vanwege zijn nieuwe baan bij zakenbank Goldman Sachs. Wat zegt deze beslissing over Junckers Commissie?

    Wanneer Jose Manuel Barroso zijn oude werkgever bezoekt, wordt de rode loper vanaf deze week niet meer voor hem uitgerold. Letterlijk. De voormalig voorzitter van de Europese Commissie (EC) krijgt niet meer het ontvangst die het protocol voorschrijft, als gevolg van zijn nieuwe functie bij Goldman Sachs. Dat schreef de huidige EC-voorzitter, Jean-Claude Juncker, zondag in een brief aan de Europese Ombudsman.

    Voortaan wordt Barroso door de Europese Commissie beschouwd als belangenbehartiger en is hij gebonden aan dezelfde regels waar iedere lobbyist zich aan te houden heeft. In de brief kondigde de Commissievoorzitter ook aan dat het zogenoemde Ad Hoc Ethische Commitée onderzoek zal doen naar Barroso in verband met zijn nieuwe baan. Juncker vraagt Barroso om meer duidelijkheid te verschaffen over zijn werkzaamheden bij de bank en de taakomschrijving in zijn contract.

    Barroso veroorzaakte een storm van kritiek nadat hij een adviesfunctie accepteerde van de omstreden Amerikaanse zakenbank. De Portugese ex-premier gaat de bank en haar klanten adviseren over Europees beleid, met name rond de aanstaande Britse uittreding uit de Europese Unie.

    Afkoelperiode

    Het comité moet nu beoordelen of Barroso met zijn adviesfunctie de regels heeft geschonden. Vooral artikel 245 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie is daarbij in het geding. Commissieleden dienen volgens het artikel ook na hun ambtsperiode ‘eerlijkheid en kiesheid te betrachten in het aanvaarden van bepaalde functies of voordelen na afloop van die ambtsperiode’. Deze regel heeft ook betrekking op de tijd na de afkoelperiode van 18 maanden waarin voormalig commissieleden geen lobbyactiviteiten mogen uitvoeren. Aan die periode heeft Barroso zich keurig gehouden: de functie accepteerde hij 20 maanden na zijn aftreden. In de brief aan de Ombudsman stelt Juncker dat een onderzoek ingesteld kan worden op basis van artikel 245. Het is een unicum dat er een onderzoek wordt ingesteld naar een voormalig voorzitter van de Europese Commissie.

    Het is een unicum dat er een onderzoek wordt ingesteld naar een voormalig voorzitter van de Europese Commissie

    Een van de drie leden van het ethisch comité is de Nederlandse Christiaan Timmermans. Hij was tot 2010 tien jaar rechter bij het Europese Hof van Justitie en bekleedde daarvoor onder andere een hoge functie bij de Europese Commissie. Samen met de andere leden zal hij tot een niet-bindende uitspraak komen. De uiteindelijke beslissing ligt bij de commissarissen: zij moeten gezamenlijk besluiten of er sprake is van een overtreding. Een sanctie die het verdrag expliciet noemt is het korten of intrekken van het pensioen.

    Ngo’s die zich bezighouden met meer transparantie in Europa reageren verheugd op het aangekondigde onderzoek, al is men ook voorzichtig. ‘Het Ad Hoc Ethisch Comité is een gebrekkig instituut dat hervormd moet worden,’ aldus aldus Vicky Cann van ALTER-EU. ‘Toch heeft het comité wel eerder negatief geoordeeld over “draaideurende” politici. Sinds 20 juli is er echter een nieuwe samenstelling, dus we weten niet hoe het zal oordelen. Belangrijker is echter de vraag hoe de commissarissen uiteindelijk zullen beslissen. Staan ze sterk genoeg in hun schoenen om de voormalige voorzitter van de Commissie te straffen, of kijken ze met een half oog naar hun eigen toekomst?’

    Politieke agenda

    Scepsis over het onderzoek is er ook bij andere EU-watchers. Is het geen schaamlap die de druk wegneemt om echte actie te ondernemen? Dat Juncker twee maanden heeft gewacht en pas na publieke druk is overgegaan tot het instellen van een onderzoek, voedt de achterdocht. Toch is het opmerkelijk dat de president van de Commissie zich voor de tweede keer binnen enkele dagen geroepen voelt om te reageren op publiek onbehagen.

    Afgelopen vrijdag trok Juncker eigenhandig een voorstel in van zijn eigen Commissie, dat een einde moest maken aan roaming-kosten in het buitenland. De Commissie had deze belofte al langere tijd uitstaan, maar in plaats daarvan kwam het vorige week met een plan waarin slechts negentig dagen kosteloze roaming per jaar voor maximaal 30 aaneengeschakelde dagen wordt voorgesteld. De ophef hierover was zo groot dat Juncker besloot om het voorstel terug naar de tekentafel te sturen. ‘De mening van de president is de enige die telt,’ tekende Politico op uit de mond van een Commissiemedewerker. Volgens bronnen van de website was de consumentenlobby op het laatste moment toch krachtiger dan de telecomlobby die de restricties op roaming wilde handhaven.

    Het is opmerkelijk dat Juncker zich voor de tweede keer binnen enkele dagen geroepen voelt te reageren op publiek onbehagen

    In de aanloop naar de State of the Union van morgen wil Juncker laten zien dat hij naar burgers luistert en ook levert. Volgens Adriaan Schout van Instituut Clingendael zet Juncker onder andere met deze besluiten de toon over welke rol de Europese Commissie volgens hem moet vervullen. ‘Deze Commissie wil politiek zijn, en is druk bezig om te laten zien dat hij doet wat het publiek wil.’ Of dat wenselijk is, is volgens Schout nog maar de vraag. Het levert in ieder geval spanningen op binnen de Commissie. ‘De commissie draagt meerdere petten. De politieke Commissie is bezig met de vraag: hoe kunnen we de meeste mensen achter ons krijgen? Tegelijkertijd is de Commissie ook een onafhankelijk toezichthouder die neutraal de regels moet handhaven. Die twee rollen staan op gespannen voet met elkaar.’

    Erg verheugd over alle ophef over de overgang van Barroso zal Juncker niet zijn geweest. Kan hij er gebruik van maken om zijn politieke ambities met de Europese Commissie te bevestigen en te laten zien wel degelijk naar mensen de luisteren. Hoe serieus hij die taak werkelijk neemt, moet blijken als het rapport van het ethisch comité op zijn bordje komt.

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid