Mei 2020, graffiti.
© ANP/Lex van Lieshout/Hollandse Hoogte

Coronacrisis

De redactie van FTM volgt de coronacrisis op de voet. Welke oplossingen dienen welke belangen? Lees meer

Het virus SARS-CoV-2, beter bekend als het coronavirus, dook eind 2019 op in de Chinese provincie Hubei. In een paar weken tijd veroorzaakte het virus daar een epidemie, waarna het zich over de rest van de wereld verspreidde.

Begin maart 2020 verklaarde de World Health Organisation de ziekte tot een pandemie. Wereldwijd gingen landen 'op slot';  beurzen maakten een enorme duikvlucht. Al met al is met het coronavirus een crisis van historische proporties ontstaan.

De uitwerking van de coronamaatregelen op de wereldeconomie is, net als het virus zelf, nog grotendeels onbekend. Wat we al wel kunnen vaststellen: een nieuwe economische crisis is begonnen. Die zal overal pijn opleveren, en de maatregelen die we nu nemen zullen bepalen hoe de economie van de toekomst eruit zal zien. 

Nieuwe vragen doemen op: welke oplossing dient welke belangen; welke vragen raken ondergesneeuwd; hoe verdelen we de schaarse middelen, en hoe houden we essentiële diensten en structuren overeind? 

117 Artikelen

Ontmaskerd: de frauduleuze handel in mondkapjes en ‘certificaten’

6 Connecties
28 Bijdragen

Door het tekort aan mondmaskers in Europese zieken- en verzorgingshuizen ontstond een omvangrijke grijze handel in Chinese mondkapjes met valse en misleidende kwaliteitscertificaten. Uit een analyse van onderzoeksjournalisten in 13 lidstaten van de Unie blijkt dat vrijwel alle Europese overheden het slachtoffer werden van dubieuze producenten en handelaren. ‘Iedereen probeert een graantje mee te pakken.’

Frederique vraagt door

Luister naar de podcast bij dit artikel

Frederique de Jong in gesprek met Dennis Mijnheer

Dit stuk in 1 minuut
  • Onder de titel Graceland onderzoeken journalisten van samenwerkende media in de hele Europese Unie de inkoop van persoonlijke beschermingsmiddelen. Follow the Money is een van de partners in dit project, dat wordt gecoördineerd door het Oost-Europese onderzoekscollectief Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP).
  • Europese lidstaten staken miljarden euro in het verwerven van persoonlijke beschermingsmiddelen als mondneusmaskers. Dat ging regelmatig fout. De maskers werden niet geleverd, of ze hadden valse kwaliteitscertificaten, of ze leverden niet de beoogde filtering van virusdeeltjes.
  • Dit eerste Graceland-artikel focust op de kwaliteitscertificaten van mondmaskers. Zo zijn Chinese mondkapjes van het type KN95 – die bij gebrek aan FFP2-maskers ook worden gebruikt in zieken- en verpleeghuizen – op grote schaal voorzien van valse en bedrieglijke documentatie. 
  • Topleverancier van misleidende kwaliteitscertificaten is testinstituut Ente Certificazione Macchine (ECM) in Bologna, Italië. ECM verstrekte ten minste 61 certificaten aan partijen mondmaskers, terwijl het instituut daartoe niet bevoegd is en de maskers niet blootstelde aan een test.
  • De Apeldoorner Jan D., die eind april door de FIOD werd opgepakt, verkocht 15.000 mondmaskers – naar verluidt voor een inkoopprijs van 1,60 euro – die waren voorzien van een misleidend ECM-certificaat.
Lees verder

Jan D. uit Apeldoorn is een mkb’er in veiligheidssystemen in het verkeer. Hij handelt in groot materiaal als aanhangwagens met waarschuwingsborden, en kleiner spul als pylonnen, hectometerborden en reflectoren voor langs de weg. Door deze handel heeft de 56-jarige ondernemer ook contacten in China. In april ruikt hij een kans – ook op het gebied van veiligheid: mondkapjes van het Chinese type KN95, een professioneel masker dat minimaal 95 procent van de virusdeeltjes kan wegfilteren. Het zijn de types die ook worden gedragen op intensive cares en in verpleeghuizen. 

Inspringen op de markt van persoonlijke beschermingsmiddelen is geen gekke gedachte: overal in de wereld kampen ziekenhuizen en zorginstellingen met pijnlijke tekorten, waardoor de prijzen hard stijgen. Westerse fabrikanten als 3M zijn volledig uitverkocht. De bulk moet komen uit het land van de rijzende mondkapjesfabrieken: China. 

Allerlei Chinese fabrikanten kopen – vaak zonder enige ervaring – begin dit jaar en masse machines om een productielijn te beginnen. Eén probleem: de FFP2-mondkapjes die gebruikt worden in Europese ziekenhuizen moeten aan strenge normen voldoen, en worden gecertificeerd door officiële test- en certificeringsinstituten, de zogeheten Notified Bodies. Pas nadat die hun fiat hebben gegeven, mogen de Chinese maskers een CE-markering krijgen. De letters CE moeten zowel op de verpakking zichtbaar zijn als op het masker zelf, zodat afnemers en gebruikers erop kunnen vertrouwen dat ze goed spul in handen hebben. 

Door de overweldigende drukte en lange doorlooptijden bij deze officiële instanties gaan Chinese fabrieken op zoek naar alternatieve methodes om de Europese markt te betreden. Er ontstaat een bloeiende handel in valse en misleidende certificaten en Europese ‘testbureaus’ faciliteren dat. Het gevolg: Chinese mondkapjes die op papier in orde lijken, maar in werkelijkheid gebrekkig zijn. 

Ook van de maskers die Jan D. inkocht en verkocht is de betrouwbaarheid twijfelachtig. Hij lijkt ze zonder de juiste papieren bij zorginstellingen aan de man te hebben gebracht. Eind april klopte de FIOD aan zijn deur. De verdenking: valsheid in geschrifte en het in gevaar brengen van de volksgezondheid.

Twijfelachtige materialen en papieren

Jan D. is zeker niet de enige ondernemer die zich bediende van ongeldige certificaten. In het journalistieke samenwerkingsproject Graceland, gecoördineerd door het Oost-Europese onderzoekscollectief OCCRP, doet Follow the Money – samen met 16 andere Europese media – onderzoek naar de inkoop van persoonlijke beschermingsmiddelen door overheden. Eén van de onderzoeksprojecten betreft de certificaten die bij persoonlijke beschermingsmiddelen als mondmaskers worden afgegeven. 

Europese overheden kopen in de voorbije maanden voor miljarden aan persoonlijke beschermingsmiddelen en wijken – vanwege de noodsituatie – veelal af van gangbare aanbestedingsprocedures. Ze blijken met allerlei malafide partijen in zee te gaan, en twijfelachtige materialen met al even twijfelachtige papieren in te slaan. Nederland verwierf in maart bijvoorbeeld gebrekkige mondkapjes met verdachte certificaten van VIC Testing. De partij van 600.000 mondkapjes moest uit ziekenhuizen worden teruggeroepen.

Hoe gingen we te werk in het Graceland-certificatenonderzoek?

De journalisten die samenwerken in Graceland legden een database aan van certificaten die in Europa in omloop zijn. Deze certificaten zijn afkomstig van tussenhandelaren, instanties, internet en van overige bronnen. De unieke codes op de certificaten zijn gecontroleerd via de websites van test- en certificeringsinstanties (Notified Bodies). Hiermee kon worden geverifieerd of een certificaat vals, misleidend of legitiem was. Daarnaast zochten we naar matches in het Europese signaleringssysteem Rapex, de vrijgegeven testresultaten van overheden, en de testresultaten van het Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 

Chinese fabrieksnamen op de gevonden certificaten vergeleken we – waar mogelijk – met inkoopcontracten die landen als Portugal, Malta en Litouwen hebben vrijgegeven. De Nederlandse overheid biedt vooralsnog geen inzage in de onderhands afgesloten contracten met Chinese fabrieken en tussenhandelaren.

Lees verder Inklappen

Valse certificaten van Italiaanse makelij

In het Graceland-onderzoek stuiten journalisten overal in Europa op partijen mondkapjes met valse en misleidende certificaten. Het spoor leidt naar tientallen Europese en Chinese testinstituten, die hoofdzakelijk Chinese fabrieken hebben voorzien van ondeugdelijke toelatingsdocumenten voor de Europese markt. 

De certificaten van Ente Certificazione Macchine (ECM) uit Italië spannen de kroon. In het Graceland-onderzoek achterhalen journalisten in totaal 66 misleidende ECM-certificaten die in Europa zijn gebruikt om Chinese mondkapjes te verkopen. In 10 gevallen waren de maskers met ECM-certificering daadwerkelijk ondeugdelijk. Mondkapjes met ondeugdelijke certificaten zijn in zeker 19 landen opgedoken.

Zo zijn maskers van de Chinese mondkapjes-exporteur Kangyuan Jiankang Technology – met certificaten van ECM – met zekerheid beland in Portugal, Malta, Estland en Litouwen. De Chinese fabriekseigenaar Chen Shukuan wordt overigens gezocht door de autoriteiten in China. 

Uit vrijgegeven Litouwse inkoopcontracten komt naar voren dat de Litouwse tussenhandelaar Delamode – na het winnen van een overheidsaanbesteding - 10 duizenden of mogelijk zelfs 100 duizenden stuks van Shukans ongeverifieerde mondkapjes leverde aan gemeenten, ziekenhuizen en zelfs aan het Litouwse leger. Inmiddels zijn ze in de ban gedaan vanwege ‘een potentieel gezondheidsrisico’.

Ook elders zijn de problemen groot. In Zweden blijkt uit onafhankelijke testen dat mondkapjes met valse en misleidende certificaten in meer dan de helft van de gevallen – inderdaad – niet naar behoren functioneren. Ook in België koopt de overheid op grote schaal ondeugdelijke mondkapjes, zo achterhaalde de Belgische krant De Tijd. Bijna 30 miljoen stuks worden er afgekeurd. In het artikel van De Tijd komt ook naar voren hoe groot het aanbod is van onjuiste certificaten: maar liefst 90 procent van de bij de overheid aangeboden mondkapjes is voorzien van frauduleuze documenten.

Waarschuwingen

Dat Europese overheden en zorginstellingen de afgelopen maanden volop mondkapjes met gemankeerde certificaten aanschaffen, is opmerkelijk. De European Safety Federation (ESF), de Europese brancheorganisatie voor persoonlijke beschermingsmiddelen, waarschuwt al vroeg in april dat er veel misleidende en valse certificaten in omloop zijn. De organisatie stelt een zwarte lijst op en waarschuwt voor valse en misleidende certificaten afkomstig van maar liefst 19 Europese bedrijven, 1 Canadees bedrijf en 40 Chinese: ze gaven allemaal CE-verklaringen af zónder daartoe gemachtigd te zijn, of ze geven ronduit vervalste verklaringen af. ‘Je kunt je voorstellen dat iedereen die snel geld wilde verdienen, klaar stond om in dit gat in de markt te springen. Vanaf halverwege maart kregen we veel vragen en voorbeelden van certificaten opgestuurd. Het was een gekkenhuis,’ zegt Henk Vanhoutte, secretaris-generaal van European Safety Federation.


Ville Itälä, OLAF

"Sinds de start van de pandemie zijn al miljoenen ondermaatse medische producten met valse certificaten in beslag genomen"

Ondanks de waarschuwingen uit de veiligheidsmiddelenbranche raakt Europa overspoeld met nepmaskers. ‘Sinds de start van de pandemie zijn er miljoenen ondermaatse medische producten met valse EU-certificaten in beslag genomen. Alle lidstaten zijn potentieel geraakt,’ zegt Ville Itälä, directeur-generaal van het Europees bureau voor fraudebestrijding OLAF. ‘De producten met valse certificaten kunnen ineffectief of zelfs nadelig zijn voor de gezondheid.’ 

Italiaanse fake

Ente Certificazione Macchine – een commercieel bedrijf in Bologna – is een ‘Notified Body’ voor industriële machines en een aantal medisch hulpmiddelen, maar niet gemachtigd om persoonlijke beschermingsmiddelen te keuren. Desondanks geeft ECM certificaten af onder de noemer ‘certificate of compliance’: een officieel ogend document met in grote letters ‘CE’. De uitgifte van deze pseudo-certificaten vindt veelal plaats via ECM’s vestiging in Shanghai. Volgens ECM-directeur Andrea Secchi werd daar ‘een paar honderd euro’ voor in rekening gebracht. 

Veel Chinese fabrikanten, popelend om de Europese markt op te gaan, vragen bij ECM zo’n verklaring aan – wellicht in de veronderstelling dat hun mondkapjes daarmee aan de strenge Europese kwaliteitsnormen voldoen. Het ECM-certificaat heeft echter geen enkele legale status omdat ECM geen mandaat heeft om mondmaskers te keuren.

Wat is er mis met de certificaten van ECM?

De beschermende mondmaskers van het Europese type FFP2, maskers die op de intensive care worden gedragen, moeten voldoen aan de Europese norm EN149:2001 + A1:2009 (deze norm vloeit voort uit de Europese verordening 2016/425 inzake persoonlijke beschermingsmiddelen). Ze moeten aan strenge kwaliteitseisen voldoen voor bijvoorbeeld de pasvorm, het filterend vermogen, en het productieproces. 

Voordat een partij FFP2-maskers op de Europese markt mag worden verkocht, moeten ze worden goedgekeurd door de daartoe aangewezen Europees testinstituten (Notified Bodies). Vervolgens moet elke geproduceerde batch apart worden vrijgegeven door de Notified Body, die pas daarna een verklaring afgeeft waarmee kan worden aangetoond dat de mondmaskers voldoen aan de Europese norm. Ze mogen in Europa worden verkocht, mits voorzien van een CE-markering met daarachter een numerieke verwijzing naar het Notified Body dat verantwoordelijk is voor het kwaliteitstoezicht.

Het Italiaanse bedrijf Ente Certificazione Macchine ís weliswaar een Notified Body voor een aantal productcategorieën, maar het bureau heeft géén mandaat om verklaringen af te geven voor persoonlijke beschermingsmiddelen, de categorie waartoe de FFP2-maskers behoren. 

ECM bood fabrikanten een soort schijnoplossing in de vorm van een vrijwillige toets genaamd de ‘ECM Voluntary Mark’. Zeker in maart zijn er plotseling veel van deze verklaringen uitgegeven. 

De ECM-verklaring lijkt gewichtig voor het ongetrainde oog. ECM noemt het een certificate of compliance (de officiële heten certificate of conformation en EU-type examination certificate) en er is een verwijzing naar de Europese norm. Ook staan de gewilde CE-letters vetgedrukt op het document. Maar in de kleine lettertjes eronder valt te lezen dat de verklaring slechts is gebaseerd op een controle van de bijbehorende technische documenten (waarin details staan over de maatvoering, de gebruikte materialen, en interne testresultaten) en dat de fabrikant zélf verantwoordelijk is voor de verdere CE-kwaliteitsprocedure zoals de vereiste laboratoriumtest. 

Experts noemen de gang van zaken bij ECM ‘misleiding’. Overal in Europa zijn partijen mondkapjes, bewust of onbewust, verkocht en gebruikt met dank aan het serieus ogende ECM-’certificaat’ en vaak ook nog voorzien van een testrapport van een onbekend Chinees laboratorium.

In het Graceland-onderzoek kwamen we niet alleen veel van deze misleidende ECM-certificaten tegen, maar ook volop valse varianten waarvan de certificaatnummers niet zijn terug te vinden in de ECM-database. Door middel van knip-en plakwerk zijn er waarschijnlijk bestaande, misleidende ECM-certificaten voorzien van een ander lot-nummer en fabrieksnaam.

Lees verder Inklappen

Misleiding 

‘Het is misleiding,’ zegt Caspar ter Horst, directeur en mede-eigenaar van ProductIP. ‘Het lijkt alsof er een check heeft plaatsgevonden, maar dat is niet het geval. ECM beoordeelde alleen de technische documenten maar de producten zélf zijn niet getest, en er heeft geen controle plaatsgevonden op de productie. Maar ze wekken zo wel de illusie dat de maskers voldoen aan de Europese CE-normering.’

Wat meespeelt, zegt Ter Horst, is dat ECM een gereputeerd bedrijf is vanwege zijn status als Notified Body voor verschillende andere productcategorieën. In de Europese Unie zijn er slecht 32 certificerende bedrijven die voor beschermende mondmaskers – op voordracht van de lidstaten en benoemd door de Europese Commissie – de titel Notified Body mogen dragen. ‘ECM zou moeten weten dat marktpartijen dergelijke certificaten voor zoete koek slikken zodra de naam van ECM als Notified Body wordt vermeld. Inkopers lezen dan gewoon niet verder,’ zegt Ter Horst. 

Leon Vaassen, eigenaar van Vaassen Textile Consultancy: ‘ECM heeft zich gedragen als een officiële keurende instantie, wat ze ook zijn, maar niet voor persoonlijke beschermingsmiddelen. Ze hadden dit nooit mogen doen. Ik vind het crimineel.’ Vaassen heeft de afgelopen maanden verschillende ECM-certificaten ter beoordeling gekregen van klanten die via Chinese contacten aan partijen mondkapjes konden komen. ‘Ik kan me voorstellen dat Chinese exporteurs dachten met zo’n certificaat te voldoen aan de Europese wetgeving. Maar op papier krijg je natuurlijk alles goedgekeurd. Maar het product is niet eens gecontroleerd. Je weet daardoor zelfs niet in welke mate de mondkapjes filteren.’ 


Leon Vaassen, kwaliteitsexpert beschermend textiel

"Een mondmasker valt in de hoogste veiligheidscategorie omdat het bescherming moet bieden tegen ernstig letsel of de dood"

‘Het probleem is dat intensive care-medewerkers niet merken dat ze een gebrekkig mondkapje dragen’, zegt Vaassen. ‘Als ze dan besmet raken, valt de oorzaak niet te herleiden. Is het door een verkeerd mondkapje gebeurd of zijn ze onzorgvuldig geweest? De reden dat een mondmasker in de hoogste veiligheidscategorie valt, is dat het een adembeschermingsproduct is en dat het bescherming moet bieden tegen ernstig letsel of de dood.’

Andrea Secchi, de directeur van ECM, reageert op vragen alleen per e-mail. Hij benadrukt dat de certificaten ‘puur op vrijwillige basis’ zijn afgegeven, niet als zijnde een EC-certificaat. Secchi verwijst daarbij naar een aantekening op het certificaat, die expliciet vermeldt dat de fabrikant zelf verantwoordelijk is voor de CE- certificering. ‘We willen jullie erop wijzen dat ons bedrijf niet verantwoordelijk is voor het onjuiste en oneigenlijke gebruik van onze uitgegeven documenten of de manipulatie daarvan,’ aldus Secchi in zijn reactie op het Graceland-onderzoek.

De inkoop van mondmaskers door het Landelijk Consortium Hulpmiddelen

Het verwerven van maskers door het Landelijk Consortium Hulpmiddelen verloopt aanvankelijk moeizaam (lees ook dit FTM-artikel) maar inmiddels komt de aanvoer op gang. Het LCH bestelde de afgelopen maanden, naar eigen zeggen, meer dan een miljard mondkapjes via verschillende leveranciers. Het overgrote deel daarvan moet overigens nog worden geleverd. 

Vanwege de grote tekorten aan maskers die voldoen aan de Europese kwaliteitsstandaard (FFP2-mondmaskers) maakt het LCH gebruik van een door de Europese Commissie eind maart geschapen uitzondering waardoor de lidstaten tijdelijk toestemming hebben om mondmaskers zonder CE-markering in te kopen. 

Een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid zegt dat het ‘overgrote deel’ van de ingekochte Chinese mondkapjes niet is voorzien van CE-markering. Om toch de kwaliteit te waarborgen worden ze aan een eigen (test)protocol onderworpen. Er vindt een documentcontrole plaats en het LCH heeft een arbeidshygiënist aangesteld die de kwaliteit van het masker beoordeelt. 

Leveranciers moeten bovendien vooraf samples aanleveren die eveneens worden getest. ‘Het RIVM screent in een speciaal daarvoor ingerichte teststraat of de mondmaskers voldoen aan de vooraf door de leveranciers beloofde productspecificaties op het gebied van kwaliteit en veiligheid. Het gaat hierbij zowel om het goed aansluiten op het gelaat (de zogeheten fit) als de doorlaatbaarheid van het filter (de filtrage). Als producten niet voldoen, worden deze niet uitgeleverd aan de zorg en retour gezonden aan de leverancier.’ 

Dit afkeuren gebeurt op grote schaal. Het Algemeen Dagbladmeldde half mei dat van de ruim 47 miljoen door de overheid ingevoerde mondkapjes maar liefst 11 procent is afgekeurd. In hoeverre dat te wijten is aan valse certificaten, is lastig vast te stellen omdat het LCH het merendeel van de Chinese mondkapjes inkoopt zónder CE-markering. Het Consortium accepteert tijdelijk de Chinese kwaliteitsstandaard GB2626, die voorlopig ook op de Europese markt is toegestaan. Ingewijden zeggen dat de GB2626-maskers problemen kunnen geven met de pasvorm (vanwege verschillen in gezichtskenmerken tussen Chinese en Europese consumenten). 

Het LCH zegt dat het geen mondkapjes koopt met foute certificaten zoals die van ECM.

Lees verder Inklappen

ECM-certificaten ook in Nederland

Het centrale inkoopteam van de Nederlandse overheid, het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH), hanteert tegenwoordig de ‘rode vlag’ zodra het partijen mondkapjes met ECM-certificaten krijgt aangeboden. De vlag moet worden regelmatig gehesen. Rob van der Kolk, hoofd van de inkooporganisatie, weidt op 12 mei tijdens een commissievergadering in de Tweede Kamer uit over de ongeldige documenten die hij voorbij ziet komen. ‘Certificaten gaan de wereld over. Hier ziet u er eentje. Deze zien we regelmatig: een certificaat dat een Poolse instantie afgeeft, maar die instantie mag geen certificaten afgeven voor persoonlijke beschermingsmiddelen. Dit certificaat kun je dus overal vinden.’

Een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport bevestigt dit desgevraagd. ‘Het LCH koopt geen mondmaskers in met dubieuze certificaten. Certificaten worden voorafgaand aan een eventuele aankoop op authenticiteit gecontroleerd. In het geval van ondeugdelijke certificaten wordt niet overgegaan tot aanschaf van de mondmaskers.’

Toch zijn er wel degelijk partijen met dubieuze ECM-certificaten beland in Nederlandse ziekenhuizen en zorginstellingen. Dit komt omdat de instellingen ze ook op eigen initiatief kochten, en hun inkopers in zee zijn gegaan met leveranciers die de kwaliteit met ECM-certificaten ‘valideerden’.

Op de intensive care van het Leids Universitair Medisch Centrum worden zeker tot half juni grijze Chinese mondkapjes (type KN95) gebruikt van het merk Jian Dun. Het personeel klaagt. ‘Het masker voelt erg knullig aan en het plooit niet goed naar je gezicht in vergelijking met bijvoorbeeld de witte 3M-maskers. De pasvorm is slecht en het kiert onder de kin en bij de neus. Je voelt je ongemakkelijk als je bij een covid-patiënt komt,’ zegt een medewerker  van de ic-afdeling van het LUMC.

Op de verpakking van de grijze KN95-maskers staat de Chinese kwaliteitsstandaard GB2626 en is een goudkleurig CE-stickertje geplakt. De verplichte verwijzing naar een Notified Body ontbreekt. Dit roept vragen op, te meer daar dezelfde maskers van Jian Dun ook op internet worden aangeboden. Een van de aanbieders is KingCare, die Jian Dun-maskers verkoopt van de Chinese fabrikant Shandong Aida Medical Products mét een misleidende ECM-certificaat. 

Het ziekenhuis in Leiden wil niet ingaan op het in omloop zijn van Jian Dun-maskers: LUMC-woordvoerder Hennie Castelijn: ‘Alle beschermingsmiddelen worden door ons getest voor verspreiding in de organisatie en voor het gebruik door onze medewerkers en beoordeeld op de daarvoor geldende eisen en richtlijnen.’

Mondkapjes Jan D. naar de zorg

Ook de KN95-mondkapjes van Jan D. zijn in de zorg beland. Begin april ging de ondernemer, volgens De Gelderlander ‘een gerespecteerd lid’ van de Christelijke Gemeente Nederland, de boer op met 15.000 stuks van zijn nieuwe handelswaar. Bij de Zorggroep Apeldoorn klopte hij begin april aan. ‘We hadden al genoeg kapjes en hebben het aanbod afgewezen,’ zegt medewerkster Roos Wissels. Jan probeert het bij meerdere mensen in zijn netwerk. In zijn sales pitch laat hij weten dat prinses Máxima een van zijn mondkapjes droeg tijdens een bedrijfsbezoek aan Demcon, de Nederlandse fabrikant van beademingsapparatuur. Demcom-directeur Dennis Schipper zegt van niks te weten.

Een potentiële afnemer wijst Jan erop dat zijn getoonde ECM-certificaat ongeldig is; en dat zijn kapjes geen Europese kwaliteitscontrole hebben ondergaan. Maar het lijkt hem niet te interesseren. In zijn correspondentie met de potentiële afnemer – ingezien door Follow the Money – schrijft Jan dat ‘iedereen schreeuwt om maskers’ en dat ‘iedereen probeert een graantje mee te pakken’. Hij zegt dat zijn maskers al zijn ingekocht door de zorg.

Chinese exportmaatregelen

De Chinese overheid legt op 1 april de export van medische mondmaskers aan banden nadat er ondeugdelijke kapjes zijn geleverd aan meerdere Europese landen waaronder België en Nederland. 

Eind maart zijn er 600.000 stuks door de Nederlandse overheid aangeschaft die – zo blijkt uit onderzoek van Follow the Money – ‘gecertificeerd’ zijn door een schimmig en niet-bevoegd bureau: Vic Testing. De kwaliteit is onder de maat en de kapjes – gemaakt door een fabriek die normaal gesproken modekleding produceert – worden teruggeroepen uit ziekenhuizen. 

De miskoop leidt tot grote verbazing bij Boudewijn Poldermans, China-consultant en bestuurslid van de Netherlands China Business Council. ‘Ieder ervaren bedrijf dat zaken doet met China weet dat er gerommeld wordt met officiële documenten. Je moet dus altijd eerst een bevestiging vragen bij de instantie die ze zogenaamd heeft afgegeven. Dat is een standaardprocedure bij ons bedrijf.’ 

De Chinese overheid neemt maatregelen: bedrijven mogen alleen nog maar medische mondmaskers exporteren als de fabriek is geregistreerd bij de medisch toezichthouder in China. Ze moeten nu beschikken over certificeringsdocumenten en testrapporten waarin is aangetoond dat hun producten voldoen aan de eisen van het importerende land, zegt Poldermans in een eerder FTM-artikel. Partijen mondmaskers die niet aan de nieuwe eisen voldoen, moeten op Chinese luchthavens worden tegengehouden door de douane.

Lees verder Inklappen

Het ECM-certificaat van Jan D. (zie afbeelding hierboven) vermeldt de Chinese fabrikant Anhui Province Dongfa Medical. Die fabriek staat niet op de whitelist waarop de Chinese overheid opsomt welke officiële fabrikanten mondmaskers mogen leveren aan Europese ziekenhuizen. Hoe krijgt Jan zijn partij mondkapjes langs de douane in China? Hij lijkt de controles te hebben omzeild. Volgens een zakenrelatie importeerde Jan de goederen niet als ‘mondkapje’ maar onder de noemer ‘reflector’ – een product dat hij inkoopt voor zijn reguliere business. Hij zou de mondkapjes te koop aanbieden voor 1,60 euro.

De fiscale opsporingsdienst FIOD krijgt D. in het vizier en houdt hem op 24 april aan in zijn huis in Apeldoorn. De verdenking luidt dat hij 15.000 ondeugdelijke mondkapjes heeft verkocht die, volgens het persbericht, ‘voornamelijk’ beland zijn bij zorginstellingen. 

D. wordt ervan verdacht dat hij wist dat zijn mondmaskers schadelijk konden zijn ‘voor het leven of de gezondheid’ en dat hij valsheid in geschrifte pleegde. ‘Om de Nederlandse overheid te misleiden, is vermoedelijk bewust niet op het invoerdocument vermeld dat het om persoonlijke beschermingsmiddelen ging. Bij de mondmaskers zaten mogelijk vervalste certificaten,’ aldus de FIOD.

In vizier opsporingsdienst

De grijze handel in mondkapjes en certificaten trekt ook de aandacht van het OLAF, het Europees bureau voor fraudebestrijding. Dat start op 19 maart een internationaal onderzoek naar het gebruik van valse en misleidende certificaten. ‘Het plaatsen van een valse CE-markering op producten is illegaal en kan leiden tot vervolging door de nationale autoriteit,’ zegt directeur-generaal Itälä.

In Nederland lopen er volgens een woordvoerder van de FIOD ongeveer 100 onderzoeken naar fraude en oplichting met mondkapjes en kwaliteitsdocumenten. Volgens de woordvoerder moeten handelaren die zich bedienen van misleidende en valse certificaten er rekening mee houden dat ze in het vizier komen van de opsporingsdienst. 

In april krijgt Ente Certificazione Macchine een tik op de vingers van Accredia, de Italiaanse instantie die toezicht houdt op certificerende instanties. Accredia waarschuwt dat ECM het hele accreditatiesysteem in diskrediet kan brengen en maant ECM te stoppen met praktijken die ‘op kunstige wijze de afnemers het idee geeft dat zij met het certificaat voldoen aan de geldende Europese wetgeving’. Ook de Chinese en Amerikaanse toezichthouders waarschuwen publiekelijk voor de ongeldigheid van ECM-certificaten.

Ente Certificazione Macchine lijkt na het ingrijpen van Accredia te zijn gestopt met het uitgeven van ‘vrijwillige certificaten’, maar een Italiaanse journalist van Irpi Media achterhaalde dat ECM, een paar weken na dato, voor 20 duizend euro nog een assesment aanbood voor beschermingsmiddelen. Daarnaast zijn er op internet nog steeds volop mondmaskers met een ECM-verklaring te koop.

Jan D. was niet bereikbaar voor commentaar. Zijn mobiele telefoon werd opgenomen door zijn zoon. Op terugbelverzoeken, sms- en whatsapp-berichten volgden geen reactie van Jan D. of zijn advocaat.

Dennis Mijnheer
Dennis Mijnheer
Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.
Gevolgd door 1820 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren