Ontnemingszaken tegen criminelen leveren maar weinig op (en dít is waarom)

    Justitie weet slechts 18 procent te innen van de gelden die het criminelen wil ontnemen. Dat is deels te wijten aan de slechte betalingsmoraal van criminelen. ‘Landen als Dubai, Pakistan, Turkije en India zijn voor de recherche zwarte gaten.’

    Misdaad loont. Het is een onderwerp dat met enige regelmaat de revue passeert op Follow the Money. Zo haalden we vorig jaar een Europol-rapport aan dat nogal bedroevende resultaten liet zien: van de gelden die criminelen in de Europese Unie verdienen wordt slechts 1,1 procent (1,2 miljard euro) daadwerkelijk afgepakt. De rest (109 miljard) blijft in handen van de boeven.

    Edwin Kruisbergen, onderzoeker bij het Wetenschappelijk Onderzoek-en Documentatiecentrum, heeft in zijn promotieonderzoek ingezoomd op de Nederland situatie. Hij onderzocht 102 ontnemingszaken in de periode 1995-2015, waarbij het openbaar ministerie in totaal 62 miljoen euro eiste. Na hoger beroep bleef er bij de finale uitspraak van een hogere rechter nog maar 27,5 miljoen euro over. Op het peilmoment — juli 2015 — bleek slechts 11,3 miljoen daarvan daadwerkelijk overgemaakt op de rekening van justitie. Oftewel, slechts 18 procent van het oorspronkelijk geëiste bedrag wordt daadwerkelijk afgepakt. Hierbij moet worden opgemerkt dat in 26 zaken de incasso nog gaande is. De succes rate van 18 procent zal dus waarschijnlijk nog hoger uitvallen.

    Slechts 18 procent van het oorspronkelijk geëiste bedrag wordt daadwerkelijk afgepakt

    Wanbetalers

    ‘Criminelen blijken zeer slechte betalers,’ zei Kruisbergen tegen het Algemeen Dagblad, dat maandag uitpakte met de teleurstellende resultaten van het onderzoek. De oorzaken zijn volgens Kruisbergen dat criminelen vaak niet wíllen betalen (geld verborgen in het buitenland) of niet kúnnen betalen doordat ze de buit al deels hebben uitgegeven en/of de eis te hoog is. Justitie eist dan bijvoorbeeld de totale opbrengst, terwijl de crimineel ook kosten heeft gemaakt voor bijvoorbeeld inkoop, transport en financiering. ‘Het uitgavenpatroon van een veroordeelde en verliezen gedurende criminele transacties worden (gedeeltelijk) niet meegenomen wanneer het te ontnemen bedrag wordt vastgesteld,’ schrijft Kruisbergen in zijn proefschrift.

    Hij geeft bovendien aan dat verstandige daders hun vermogen verbergen. 'Voor een deel in het buitenland, en de autoriteiten er niet in slagen dat vermogen volledig op te sporen.' Een andere oorzaak van lage opbrengst schuilt erin dat er door rechters een korting wordt toegepast 'omdat de duur van de rechtsgang naar hun oordeel de redelijke termijn heeft overschreden' en er wordt soms rekening gehouden met de draagkracht.

    Inflatoir

    Tegenvallende afpakopbrengsten komen ook voor op Europees niveau: slechts de helft van het bedrag waarop beslag is gelegd (2,4 miljard) werd ook daadwerkelijk afgepakt (1,1 miljard) na een finale uitspraak van een hoge rechter. In het desbetreffende Europol-rapport werden twee oorzaken gegeven:

    1. De bewijslast over de illegale afkomst kwam uiteindelijk niet rond.
    2. De in beslag genomen goederen verloren in de loop der tijd hun waarde.

    ‘Dat komt veel voor, zeker als procedures jaren lopen,’ vertelde Frank Erkens, oud-politieman en nu partner bij het forensisch onderzoeksbureau Holland Integrity Group, destijds aan Follow the Money. ‘Ik heb aan een zaak gewerkt waar een vliegtuig en helikopter in beslag zijn genomen. Maar de procedure loopt nu meerdere jaren en dan daalt de waarde van zo’n vliegtuig sterk. Met auto’s is het een kwestie van de olie er uit halen en de accu loskoppelen, maar als er bijvoorbeeld renpaarden in beslag worden genomen dan is het een ander verhaal: als je die een paar jaar in de wei laat grazen, dan zijn ze niks meer waard.’

    ‘Als je renpaarden een paar jaar in de wei laat grazen, zijn ze niks meer waard’

    Zwarte gaten

    Het Openbaar Ministerie erkende toen ook de moeilijkheden om gelden daadwerkelijk te ontnemen, zeker als het naar het buitenland stroomt. ‘We kunnen in veel landen beslag laten leggen, maar niet in alle landen. De Panama Papers hebben onlangs nog weer eens aangetoond hoe snel geld zich over de wereld kan verplaatsten. Dat geldt ook voor crimineel geld. De realiteit is dat we crimineel geld makkelijker kunnen berekenen dan beslaan. Het kost tijd om de gelden daadwerkelijk via het strafrecht te incasseren. De gemiddelde doorlooptijd van een ontnemingszaak is vier tot acht jaar,’ zei een woordvoerder.

    Een goed ingevoerde bron laat weten dat justitie nog de nodige zwarte gaten heeft. ‘Wanneer criminele gelden naar het buitenland gaan, ontstaan er de echte problemen voor de ontneming. Landen als Dubai, Pakistan, Turkije en India zijn voor de recherche zwarte gaten. Je kunt rechtshulpverzoeken naar deze zwarte gaten sturen, maar je krijgt in de meeste gevallen niets terug. In Dubai bijvoorbeeld zijn criminele gelden veilig.’

    Over de auteur

    Dennis Mijnheer

    Gevolgd door 354 leden

    Ontspoorde Bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witteboorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping

    Lees meer

    Volg deze auteur

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid