Ook fintech-financiering kent aardig wat tekortkomingen

    Moeizame kredietverstrekking van banken aan mkb-ondernemers heeft geleid tot de opkomst van een nieuwe niche in de financiële sector: fintech. Kleine startups met geautomatiseerde kredietbeoordelingsprogramma’s kunnen in een oogwenk de exacte kredietwaardigheid van een bedrijf bepalen, de kredietlimiet vaststellen en krediet uitkeren. Of toch niet?

    Nieuwe technologieën lijken in de financiële sector oplossingen mogelijk te maken waar de banken door hun overwegend zwaar verouderde ICT-structuur alleen nog maar van kunnen dromen. Banken tonen zich daarom geïnteresseerd in de nieuwe mogelijkheden voor kredietverstrekking die allerlei zogenoemde fintech-startups aan het ontwikkelen zijn. De belangstelling van de banken is deels defensief, maar vloeit volgens mij vooral voort uit de focus op meer efficiëntie om tot verdere kostenbesparingen te komen — besparingen die hard nodig zijn om meer winst te maken en zo aan verzwaarde solvabiliteitseisen te kunnen voldoen.

    De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) hebben al aangekondigd een soort ‘bankvergunning light’ beschikbaar te gaan stellen om de zakelijke ontwikkelingen in de financiële sector niet in de kiem te smoren. Nieuwe oplossingen mogen vervolgens in de praktijk, op basis van zogenoemd proportioneel toezicht, onder echte klanten getest worden.

    Investeerders achter de fintech-bedrijven schenken nogal eens oude wijn uit nieuwe, en vooral tamelijk prijzige, zakken 

    Dat de verouderde systemen van banken verbetering behoeven en dat hun dienstverlening beter en klantvriendelijker kan, behoeft geen betoog. Dat wil echter niet zeggen dat fintech-bedrijven automatisch een goed alternatief zijn voor de traditionele banken. Het komt nogal eens voor dat de investeerders achter de fintech-bedrijven oude wijn uit nieuwe, en vooral tamelijk prijzige, zakken schenken. Enkele kanttekeningen bij de brede omarming van de fintech-sector zijn dan ook op zijn plaats.

    Licht eerder op rood

    Heel veel mkb’ers hebben niet zo veel op met hun financiële administratie. Die wordt vooral bijgehouden omdat het moet voor de belasting, en in dat fiscale element zit ’m de crux. Het gaat de meeste mkb’ers er niet zozeer om dat ze in hun jaarcijfers een volledig en waarheidsgetrouw beeld schetsen van hun activiteiten, nee, het gaat ze erom zo min mogelijk belasting te betalen. Om dat ene doel te bereiken, haalt de boekhouder/accountant — die vooral op dat ene aspect vaak wordt afgerekend — alle creativiteit uit de kast. Het geschetste financiële beeld is om die reden vaak negatiever dan de feitelijke prestaties van de bedrijven.

    "De gebruikte methoden kunnen voor het mkb juist tot een lagere acceptatiegraad bij kredietverstrekking leiden"

    Dit betekent echter dat als bij screening van een mkb-kredietaanvraag alleen wordt gewerkt met datamining in combinatie met geautomatiseerde gegevensverwerking op basis van ratio’s uit de boekhouding — het soort technologie-gedreven processen waarvan fintech-bedrijven zich bedienen — het licht veel eerder op rood of oranje zal gaan dan op basis van de feitelijke resultaten noodzakelijk is. Om aan de hand van de combinatie ‘ondernemer-onderneming-resultaten-cijfers’ het licht van oranje in groen te veranderen, is het handwerk van ervaren kredietspecialisten vereist — de menselijke maat — maar daar wordt onvoldoende tijd en geld in gestoken. Zo kan de belofte van fintech op een grote teleurstelling uitdraaien en kunnen de gebruikte methoden voor het mkb juist tot een lagere acceptatiegraad bij kredietverstrekking leiden.

    Veredelde helpdeskmedewerkers

    Daarnaast is er nog een niet te onderschatten risico-element. Kredietverlening is niet alleen gebaseerd op cijfers, maar vooral op vertrouwen — op ‘ken uw klant’. Dat is iets anders dan het voldoen aan gekunstelde compliance-regels, waarbij ten behoeve van de dossier- en oordeelvorming een verplicht elektronisch vragenlijstje moet worden afgevinkt. Het gaat om inhoudelijke klantkennis, advies en vooruitzien, maar daar is in het tegenwoordige bankieren geen tijd meer voor en bij de ‘disruptieve’ fintech-aanbieders is dat sowieso te duur.

    Er is helemaal geen tijd meer om de klanten echt te leren

    Accountmanagers zijn veredelde helpdeskmedewerkers geworden — als een mkb-ondernemer er überhaupt één kent, want die functionarissen hebben niet zelden klantportefeuilles van 250 tot wel 500 klanten. Er is helemaal geen tijd meer om de klanten echt te leren kennen alvorens er een persoonlijke risico-afweging wordt gemaakt van een individuele kredietaanvraag. Reken maar mee. Stel, het gemiddeld aantal dagen per jaar dat besteed kan worden aan klanten is 250. Trek daar pakweg 25 dagen van af voor ziekte, cursussen, vergaderingen en dergelijke. Er resteren dan circa 225 dagen à 8 uur = 1800 uur. Verdeeld over 250 klanten is dat dus maar zo’n 7 uur per klant. Per jaar! 7 uur voor vragen, voor het blussen van brandjes, voor relatiemarketing, reistijd, verslaglegging, beoordeling van aanvragen, gesprekken, advies et cetera.

    Rücksichtslos bezuinigen

    Geautomatiseerde gegevensverwerking kan hierbij natuurlijk een deeloplossing zijn, maar de geschiedenis leert ons ondertussen wel dat systeemintelligentie geen substituut is voor sociale/lokale intelligentie. Neem Rabobank, vroeger lokaal en dichtbij. Je moest lid zijn van de bank om er een krediet te kunnen krijgen. Klanten en medewerkers woonden in hetzelfde dorp of in dezelfde stad en kenden elkaar persoonlijk. Dat entameerde de bank ook nadrukkelijk om in verbinding te blijven met de lokale gemeenschap. Dát beperkte de kredietrisico’s! Het gevolg was dat alle lokale Rabobanken samen op mkb-financieringen een extreem lage default rate (het percentage vastgelopen financieringen) hadden in vergelijking met de overige banken.

    Wat dit betreft is ook een voorbeeld uit de Verenigde Staten treffend. Bij kredietunies daar ligt de default rate op ongeveer 0,8 procent. Bij de banken in Nederland, en tegenwoordig dus ook bij Rabobank, ligt dat cijfer rond de 8,0 procent — maar liefst een factor 10 hoger!

    "De hogere defaults zijn mede veroorzaakt door het op grote schaal wegbezuinigen van de sociale en lokale intelligentie, en door het blind vertrouwen op falende systeemintelligentie"

    Ik schrijf die ontwikkeling geheel toe aan het rücksichtslos bezuinigen. Daarmee hebben de banken de afgelopen jaren bewust een afstand tussen zichzelf en hun klanten laten ontstaan. Ze hebben onder andere afgezien van het maandelijks of per kwartaal beoordelen van de financiële prestaties, en er worden nog nauwelijks periodiek één-op-één klantgesprekken gevoerd. De hogere defaults zijn mede veroorzaakt door het op grote schaal wegbezuinigen van de sociale en lokale intelligentie, en door het blind vertrouwen op falende systeemintelligentie.

    In dit verband is het veelzeggend dat Rabobank in 2010 de stekker trok uit zijn online initiatief Bizner Bank. In de goede tijd verstrekte Rabobank via Bizner, zonder enige inzage in (jaar)cijfers, uiterst efficiënt grote aantallen bedrijfskredieten. De bank legde er dik geld op toe, omdat bij gebrek aan inzet van sociale intelligentie het aantal wanbetalers de spuigaten uitliep. Allemaal voer voor bijzonder beheer.

    Paard achter de wagen

    Toch is het tij natuurlijk niet te keren. Banken moeten wel bezuinigen en fintech maakt daarin grote stappen mogelijk. Ik voorzie wel het risico dat het paard achter de wagen gespannen wordt, net als bij Bizner. De massale inzet van fintech kan er namelijk toe leiden dat financierbare mkb-ondernemers relevant maatwerk wordt onthouden. Daarnaast is het mogelijk dat zelfs een kleiner aantal van hun kredietaanvragen gehonoreerd gaat worden dan bij een solide beoordeling zou gebeuren. De rente en de kosten op verstrekte financieringen zullen echter wel aanzienlijk toenemen.

    De snelheid van de risicobeoordeling en van de verstrekking van financieringen is natuurlijk helemaal geen doel op zich. Het verkoopt alleen leuk. Voor de continuïteit van gefinancierde ondernemingen gaat het om maatwerk en goed advies tegen een redelijke marktprijs, niet om veel te dure slechtzittende confectie. Ik voorspel dat er door fintech meer dure risicofinancieringen in de boeken terecht kunnen gaan komen en dat de nodige daarvan zullen vastlopen. Meer werk dus voor bijzonder beheer. L’histoire se répète.

    Over de auteur

    Michiel Werkman

    Michiel is voormalig zakelijk bankier en een van de initiatiefnemers van FinTech-startup CompanyWatch.

    Lees meer

    Volg deze columnist

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid