De loopgravenoorlog in het Belgische bankwezen

    De Vlaamse wetenschapshistoricus Evert Peter geeft inzicht in de loopgravenoorlog die in het Belgische bankwezen aan de gang is. Ook daar vecht de bankenlobby tegen de verhoging van kapitaalseisen voor banken.

    Eindelijk – de Belgische banken gaan hervormen. Dat is al vier jaar de bedoeling, maar bepaald niet de praktijk. Een parlementaire onderzoekscommissie formuleerde in 2009 al behoorlijk scherpe aanbevelingen over de hervorming van het nationale bankenlandschap. Een institutionele splitsing van zaken- en depositobankieren moest er komen, een versterking van het toezicht, een forse  versobering van de bonussen. Maar anders dan in De Verenigde Staten of het Verenigd Koninkrijk, waar na gelijkaardige commissies tenminste een begin is gemaakt met re-regulering, gebeurde er in België op wetgevend niveau helemaal niets. Tot nu.
    Anders dan in De Verenigde Staten gebeurde er in België op wetgevend niveau helemaal niets.
    Opgejaagd door een vervolg-studie van de Nationale Bank, al heel wat vager in de aanbevelingen dan de commissie, begrijpt de gewezen zakenadvocaat en huidig minister van financiën Koen Geens dat het nodig is in elk geval iets te doen. In zijn ontwerp van bankenwet moet de kapitaalsbasis van de banken omhoog – mits allerlei uitzonderingen. En moet alle handel voor eigen rekening voor méér dan 2,5% van het eigen vermogen, worden afgesplitst. Opnieuw mits allerlei uitzonderingen. Want trading-activiteiten voor rekening van ‘derden’ blijven immers veel ruimer toegestaan. En kijk, daar gaan de hakken al in het zand.

    Schaduw-allianties in de bankwereld

    Het media- offensief waarmee  de Belgische bancaire elites zich vorige week tegen de nieuwe bankenwet teweer stelden, leert vooral veel over de schaduw-allianties die zich tijdens de afgelopen tweeënhalf decennia, achter het spiegelglas van de nieuwe bankpaleizen, hebben ontwikkeld. De eerste spokesperson die op de scène werd geduwd, door het Belgische (en het Franse?) management van BNP Paribas Fortis, was de éminence grise Herman Daems. Behalve huidig voorzitter van de raad van bestuur van  BNP Paribas Fortis  (en in bijbaan ook van de Leuvense universiteit), was hij lange jaren actief dé promotor van de Gewestelijke Investeringsmaatschappij-Vlaanderen. Het is een publiek investeringsvehikel, waarmee de verzelfstandiging van het Vlaamse ondernemingskapitaal ten aanzien van de oude Belgische industrie werd ondersteund. Niet geheel zonder succes trouwens, zoals de buitenlandse commerciële successen én de groeiende politieke machtsopbouw door het Vlaamse exportpatronaat vandaag bewijst. Maar vindt niemand het opmerkelijk dat in les réseaux flamands de ontwikkeling van dat Vlaamse exportbedrijf als geheel congruent wordt gezien met de ondersteuning van uit de klauwen gegroeide Belgische bankinstellingen?

    Hulp van buitenaf

    Iets gelijkaardigs kan worden opgemerkt bij het media-optreden van Thomas Leysen, de CEO van het chemie-concern Umicore én nieuwe voorzitter van de nieuwe KBC-bank. Hij schoot de Belgische topbankiers al even vriendelijk ter hulp. Terwijl de vraag levensgroot blijft of de klanten van die bank, typisch het Vlaamse kleinbedrijf en vele duizenden huishoudens uit de middenklasse, wel in die alliantie thuishoren. Net de doelmatigheid van die allianties wordt de laatste jaren steeds sterker ter discussie gesteld. Door critici binnen die machtsnetwerken zelf. Zij vragen zich steeds openlijker af of het nog wel gezellig is, zo allemaal samen in het bad. En vooral: van wie dat bad dan eigenlijk is. Zo iemand is Ivan van de Cloot, de ex-hoofdeconoom van ING en vandaag een van de denktankers van het Vlaamse ondernemerskapitaal. Hij houdt niet op zich te ergeren over de niet-hervorming van de banken, terwijl die ondernemers tegelijk schreeuwen om krediet.
    Hij schoot de Belgische topbankiers al even vriendelijk te hulp
    Of nog: Georges Ugeux, de gewezen official bij de NYSE, die bij de ondergang van Fortis met hart en ziel heeft gevochten voor een diepe herstructurering binnen een stand alone scenario. En sindsdien vanop een blog bij LeMonde zijn scherpe analyses loslaat op de Belgische banksector. Wat is er zo bedreigend aan die kritiek? Waarom blijven de schaduw-allianties domineren over argumenten? Dat lijkt alles te maken te hebben met het scheefgegroeide business model waar die bancaire elites zich sinds de jaren 1990 omheen geslingerd hebben. En dat zich sindsdien als een voortschrijdend misverstand heeft ontwikkeld – met als eindresultaat Belgische banken met een opgeteld balanstotaal dat precies 3,3 keer zo groot is als de gehele nationale economie. Zelfs vijf keer zo groot in 2008!
    Waarom blijven de schaduw-allianties domineren over argumenten?
    Dat model drijft  op een zeer laag eigen kernkapitaal, dat als hefboom wordt gebruikt om fors te lenen op de interbankenmarkt (nu gedeeltelijk vervangen door nog goedkoper krediet van centrale banken). En vervolgens dat geleende kapitaal uit te zetten in zeer grote volumes assets. Maar ondertussen krimpt het relatieve aandeel leningen op de balans. De baten van dat model komen niet de spaarders, en niet het kleinbedrijf op zoek naar krediet ten goede, maar het senior management en de aandeelhouders. Voor die laatsten zijn de balansen ook gewoon een materiële schat , waar ze hun vuisten stevig omheen hebben geklemd.

    Kapitaalbuffers

    Anders dan Daems en Leysen beweerden, leidt het verhogen van de kapitaalbuffers en  het verkleinen van de bankbalansen niet noodzakelijk tot minder gulle kredietverschaffing. Anat Admati, hoogleraar financiële economie in Stanford, heeft twee weken geleden op werkbezoek in Nederland nog een keer uitgelegd dat het net omgekeerd werkt. Stabiele, degelijk gebufferde banken zullen zelf veel meer vertrouwen op de markt genieten, zowel bij institutionele financiers als bij spaarders. En zullen dus zelf makkelijker geld ophalen, om vervolgens méér, niet minder krediet te verstrekken.  (Als reuzenbanken met instabiele balans vandaag ook goedkoop kunnen lenen, dan komt dat alleen maar door de staatsgaranties – doordat er op de markten vanuit wordt gegaan dat ze wel opnieuw zullen worden gered als het morgen misgaat). Waar het echt om gaat is dit. Omdat Europese banken nauwelijks eigen kapitaal aanhouden, kunnen aandeelhouders en senior management in goede tijden het geld naar buiten slepen, terwijl diezelfde partijen erin slagen om in slechte tijden, net door het verdampen van dat eigen kapitaal  in het geheel van de balans, boekhoudkundig ogenblikkelijk in rook op te  gaan. Niet dat Admati er voor de Belgische elite veel toe doet. 'IJdele hoogleraren in de economie!' riep de chef van De Tijd onmiddellijk op twitter. 'Slogans, geen wetenschap!' - zonder dat hij zelf enige diepere verwantschap met die wetenschap dorst te etaleren. Wie spreekt er dat gezelschap tegen? Wie begrijpt er dat wij hier gezamenlijk naar de afgrond paraderen – vrolijk schommelend nieuwe rampen tegemoet?

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Evert Peeters

    Evert Peeters is wetenschapshistoricus. Hij publiceerde eerder over de maatschappelijke inbedding van medische en wetenschapp...

    Volg Evert Peeters
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren