© CC0 (Publiek domein)

    Ook jouw gemeente krijgt steeds meer taken en dus macht. Lokale journalisten zijn steeds minder in staat om deze macht te controleren. Daarom gaat Follow the Money lokaal.

    Langzaamaan beginnen gemeenten te controleren of zorgondernemers het hen toegekende geld wel rechtmatig besteden. Logisch, zeggen deskundigen, want gemeenten hadden wel wat anders aan hun hoofd. Hoeveel geld is er inmiddels in de verkeerde zakken beland?

    Tot voor kort was het hoofdkantoor van thuiszorgbedrijf Anahid, gevestigd op het Vincent van Goghplein in Almelo, een plek waar grote successen werden gevierd. In een paar jaar tijd wist directeur en eigenaar Nver Dermovsesian uit te groeien tot een geslaagde zorgondernemer. Anahid is met een omzet van bijna 1,4 miljoen euro een weinig opvallende speler in het zorglandschap. Wél blinkt de onderneming uit door haar opmerkelijk hoge winstpercentage: 66,8 procent. Voor het grootste deel vloeit deze winst in de zakken van eigenaar Dermovsesian. Zo beloonde zij zichzelf in 2017 met een dividenduitkering van 600.000 euro.

    Ook thuiszorgbedrijf Take Care, gevestigd op Ootmarsumsestraat in Almelo was zo’n toonbeeld van geslaagd zorgondernemerschap. Over 2017 rapporteerde Take Care een resultaat van 714.049 euro op een omzet van 1.266.573 euro. Na aftrek van de vennootschapsbelasting bleef er van die winst nog 541.873 euro over. In 2016 was de winst nog hoger.

    Nadat Follow the Money over deze bedrijven publiceerde, zijn deze hoge winsten geen geheim meer. Dat heeft in Almelo tot actie geleid. Zo wordt de bedrijfsvoering van Anahid momenteel onderzocht door de Sociale Recherche en heeft de gemeente besloten om de inkoop van zorg op een andere manier te organiseren. Voorheen sloten zij in samenwerking met dertien andere Twentse gemeenten contracten met zorgaanbieders, maar eerder dit jaar hebben zij inkooporganisatie Samen14 verlaten. Tegenwoordig regelt Almelo de inkoop van maatschappelijke ondersteuning in duoverband met de gemeente Hof van Twente.

    Wethouders zijn onverbiddelijk

    Inmiddels hebben deze twee gemeenten contracten gesloten met zorgaanbieders voor de komende twee jaar. De wethouders van deze gemeenten zijn onverbiddelijk. Op basis van de strengere toelatingscriteria krijgen Anahid en Take Care geen nieuw contract, zo luidt het oordeel. Tot grote onvrede van de ondernemers, die een advocaat in de arm namen en naar de rechter stapten. Die stelde de bedrijven in het ongelijk, omdat zij niet de juiste jaarcijfers hadden aangeleverd of omdat zij niet konden aantonen over de vereiste diploma’s te beschikken.

    Wie denkt dat deze thuiszorgbedrijven nu de deuren moeten sluiten heeft het mis. Inkooporganisatie Samen14 heeft namelijk wél overeenkomsten gesloten met Anahid en Take Care. Dat betekent dat zij in 2019 geld ontvangen vanuit andere Twentse gemeenten. De bedrijfsactiviteiten worden gewoon voortgezet, zij het in een iets kleiner werkgebied.

    Werken vanuit vertrouwen

    Waarom besloot Samen14 wél overeenkomsten te sluiten met de thuiszorgbedrijven die extreem hoge winsten behalen? Met die vraag gingen we naar de Enschedese wethouder Eelco Eerenberg, die aan het hoofd staat van deze samenwerkingsorganisatie. ‘Wij hebben er bij de contractering voor gekozen om uit te gaan van vertrouwen’, reageert Eerenberg. ‘Het grootste deel van de zorgorganisaties werkt namelijk op een eerlijke en integere manier. Die wilden wij niet belasten met een pakket aan administratieve eisen.’

    De gemeente heeft alle zorgondernemingen onderworpen aan een ‘lichte toets aan de voorkant’, vervolgt de wethouder. ‘Op basis daarvan hebben wij aan 296 aanbieders een gunning verleend. Zij krijgen vanaf 1 januari 2019 een raamovereenkomst. Tot die tijd voeren wij verdere controles uit volgens ons barrièremodel. Dat betekent dat wij aanbieders verdelen in drie categorieën: rood, oranje en groen. Degene met rood of oranje kunnen rekenen op meer controles. Als blijkt dat zij toch niet aan de eisen voldoen, dan wordt de overeenkomst ontbonden. Overigens betalen wij zorgverleners pas ná levering van de hulp en ondersteuning.’

    Over Anahid en Take Care wil de bestuurder vooralsnog niets zeggen. ‘Ik kan nu niet ingaan op individuele zaken, anders heb ik straks allerlei juridische zaken aan mijn broek hangen. Belt u vooral begin 2019 nog eens terug.’ De keuze van wethouder Eerenberg om de administratieve lasten tot een minimum te beperken, komt voort uit zijn aversie tegen het aanbesteden van zorgtaken. Aanbestedingen zijn vaak tijdrovend en kosten zowel gemeenten als zorgaanbieders veel papierwerk. Om die reden is Eerenberg vorig jaar een landelijke lobby gestart om de jeugdbescherming uit het ‘inkoopcircus’ te halen. Ook voor andere vormen van zorg vindt hij aanbesteden niet de beste inkoopmethode. Daarom kiest hij in samenwerking met zijn Twentse collega’s voor de minst strenge vorm van aanbesteden.

    Die aanpak heeft als nadeel dat zorgbedrijven met extreme winsten vrij moeiteloos kunnen toetreden tot de lijst van aanbieders met een raamovereenkomst. Dubieuze zorgverleners worden niet preventief geweerd, maar krijgen gaandeweg de samenwerking  pas te maken met controles. Overigens was een intensieve controle in het geval van Anahid en Take Care niet nodig geweest. Op FTM was al uitvoerig bericht over de wijze waarop deze bedrijven omgaan met zorggeld.

    De zorg als goudmijn

    Hoe goed letten lokale overheden op de besteding van zorggeld? Hoeveel zorgbedrijven in Nederland behalen, net als Anahid en Take Care, extreem hoge winsten? Op welke plekken heb je als fraudeur de meeste kans om gepakt te worden? En welke wethouder doet nauwelijks iets tegen het weglekken van gemeenschapsgeld? Antwoord op deze vragen is deels te vinden in universitair onderzoek. Zo is al langer bekend dat sommige zorgbedrijven opmerkelijk hoge winsten behalen. In 2016 brachten Jeroen Suijs, hoogleraar Financial Accounting aan de Erasmus School of Economics en zijn collega-professor Harrie Verbon van Tilburg University hun onderzoek naar winstmarges bij zorginstellingen naar buiten. ‘In de jaren 2014 en 2015 zagen wij ook extreme winstmarges bij vooral kleine zorginstellingen,’ meldt Suijs.

    Daarop werd de Nederlandse gezondheidszorg in krantenartikelen afgeschilderd als een goudmijn. Naar aanleiding daarvan werden debatten gevoerd in de Tweede Kamer en werd de mogelijkheid tot winstuitkering in de zorg opnieuw ter discussie gesteld. Feitelijk is er sindsdien echter niets veranderd, want bedrijven met extreme winstpercentages zijn er nog steeds.

    Een verbod op winstuitkeringen is niet de oplossing

    Voor de Nederlandse gezondheidszorg geldt een verbod op winstuitkering. Dit geldt echter alleen voor zorg die binnen de muren van een instelling wordt verleend (intramurale zorg). Daarbuiten mag wel dividend worden uitgekeerd aan aandeelhouders. Desondanks ziet hoogleraar Suijs weinig heil in een algeheel verbod. ‘Een verbod op winstuitkeringen is niet de oplossing, omdat ondernemers wel andere manieren bedenken om kapitaal aan de onderneming te onttrekken’, zegt Suijs. ‘Het is belangrijk om goed zicht op de financiën van zorginstellingen te krijgen; zo kun je nagaan waar het geld aan besteed wordt. In het bijzonder of het ook daadwerkelijk aan zorg wordt uitgegeven of dat het als winst op de bankrekening van de ondernemers belandt.’

    Veel gemeentepotten zijn leeg

    Dat zicht krijgen op de financiën van zorginstellingen is voor de lokale overheid een steeds belangrijkere taak geworden. Gemeenten zijn de afgelopen jaren belast met een omvangrijk nieuw takenpakket, waaronder jeugdzorg en hulp aan ouderen. Het organiseren van al die nieuwe verantwoordelijkheden was een enorme klus. Zeker omdat de decentralisatie van zorgtaken vanuit de rijksoverheid naar gemeenten gepaard ging met fikse bezuinigingen op het budget. 88 van de 380 Nederlandse gemeenten heeft nu een aanvraag lopen bij het Fonds tekortgemeenten om de ontoereikende budgetten voor jeugdzorg en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) te compenseren. Eenmalig is 200 miljoen euro beschikbaar, maar waarschijnlijk is dit niet genoeg.

    Meer zorgtaken met veel minder geld

    Op 1 januari 2015 trad de Jeugdwet in werking, die de volledige zorg voor jeugd vanuit rijk, provincies en zorgverzekeraars overhevelde naar gemeenten. De nieuwe wet vervangt niet alleen de Wet op de jeugdzorg, maar ook allerlei onderdelen van jeugdzorg die tot dat moment onder de Zorgverzekeringswet en de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten vielen. Het takenpakket van wethouders werd daarmee fors uitgebreid.

    Tegelijkertijd werd het totale budget voor alle vormen van jeugdhulp gekort met 15 procent: in totaal een bedrag van zo’n 450 miljoen euro.

    Met de hand op de knip betraden wethouders zo een geheel nieuw speelveld. Niet zonder problemen, want de aanname dat de lokale overheid de zorgtaken beter én goedkoper kan organiseren, blijkt onjuist. Uit onderzoek van Binnenlands Bestuur en de NOS werd duidelijk dat ruim driekwart van de gemeenten in 2017 een wachtlijst had voor jeugdzorg. Bij de helft van alle gemeenten was het geld voor jeugdhulp in september al op. Gevraagd naar de vooruitzichten voor 2018 antwoordde 87 procent van de gemeenten dat zij verwachtten niet uit te komen met het beschikbare geld.

    Niet alleen jeugdzorg is een hoofdpijndossier voor veel gemeenten. Ook de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) vraagt veel van de lokale overheid. Zo kunnen mensen terecht bij de gemeente voor onder meer de aanvraag van huishoudelijke hulp, begeleiding, woningaanpassingen, hulpmiddelen en vervoer. Honderdduizenden Nederlanders hebben hier sinds de invoering van de Wmo gebruik van gemaakt. Meestal krijgen zij eerst een gesprek bij hun gemeente. Die bepaalt in overleg met hen welke ondersteuning nodig is.

    Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau blijkt echter dat een kwart van de hulpbehoevende burgers vindt dat zij onvoldoende steun krijgen. Deze groep mensen blijft, ondanks de aangeboden ondersteuning, problemen houden met zelfredzaamheid, mobiliteit, maatschappelijke participatie of dagbesteding.

    Lees verder Inklappen

    Dat binnen deze context het organiseren van toezicht op zich heeft laat wachten, is logisch, vindt Jan Braam. Hij is Manager Advies Sociaal Domein bij SV Land, een bedrijf dat onder andere gespecialiseerd is in het toezicht op sociale zekerheidswetgeving. ‘Gemeenten hebben omvangrijke nieuwe taken gekregen en ze zijn eerst bezig geweest om die goed uit te voeren. Daarom kwamen gemeenten onvoldoende toe aan het sluitend maken van toezicht. Dat heeft ook een lagere prioriteit, want niet alles kan tegelijkertijd. Bijna elke regio heeft vanaf 2015 het toezicht op de kwaliteit van zorg wel geregeld. Vormen van contractmanagement zijn in de loop van 2015 ontwikkeld. De controle op de rechtmatige besteding van zorggeld volgt pas als die twee andere vormen van toezicht goed op orde zijn. Daarom zijn veel gemeenten daar pas vorig jaar mee begonnen.’

    In Breda werden pgb-houders onder het mom van dagbesteding in een hennepplantage aan het werk gezet

    Met name voor kleinere gemeenten is het een lastige klus om toezicht en handhaving goed te organiseren. Dat kost veel geld en mankracht zonder dat vooraf duidelijk is of er genoeg werk is om een ambtenaar voltijd aan het werk te houden. ‘Daarom zie je nu dat kleinere gemeenten regionale samenwerkingsprojecten starten. Zij delen kennis en capaciteit met elkaar, omdat ze er alleen vaak niet aan toekomen’, zegt Braam.

    Duidelijk is dat er op veel plekken in het land meer moet gebeuren om te voorkomen dat zorggeld in de verkeerde zakken verdwijnt. Eerder dit jaar luidde de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) daarom de noodklok. De VNG stelde dat de georganiseerde misdaad zich in toenemende mate richt op pgb-fraude. Volgens de burgemeester van Breda, Paul Depla, hebben ‘criminelen ontdekt dat ze op lokaal niveau enorm veel geld kunnen verdienen. In het ­sociale domein hebben we zoveel potten met geld. Je ziet dat ze zich erop storten,’ zo zei hij eerder in de Volkskrant. Depla deed zijn verhaal naar aanleiding van een geruchtmakende fraudezaak in zijn stad. Pgb-houders werden daar onder het mom van ‘dagbesteding’ aan het werk gezet in een hennepplantage.

    Sportauto’s kopen van zorggeld

    Ook in Utrecht speelt op dit moment een grote fraudezaak met persoonsgebonden budgetten. Volgens het Openbaar Ministerie (OM) hebben drie Turkse broers ruim 6 miljoen euro achterover gedrukt door zorg te declareren die vermoedelijk niet of slechts gedeeltelijk is geleverd. In april van dit jaar vielen rechercheurs van de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid het hoofdkantoor van thuiszorgbureau Dolia Zorg binnen. Behalve het hoofdkantoor werden nog andere kantoren en drie woningen doorzocht.  

    Tijdens die inval werd beslag gelegd op tien auto’s, waaronder een Porsche, een BMW, een Landrover en een Audi, vermoedelijk allemaal gekocht van zorggeld. Destijds maakte het OM nog melding van twee broers die verdacht werden van valsheid in geschrifte, oplichting en het witwassen van vermoedelijk crimineel verdiende geld. Inmiddels wordt ook een derde broer verdacht van betrokkenheid. Eén van deze broers heeft inmiddels bekend tegenover de Utrechtse rechtbank.

    Van tijd tot tijd komen dit soort zaken in het nieuws. Daardoor staat fraude met zorggeld weer even in de belangstelling. Toch hebben we geen idee wat de precieze omvang van dit probleem is op gemeentelijk niveau en wat daarvan de landelijke gevolgen zijn. Het blijft vaak bij enkele opzienbarende voorbeelden die onze aandacht krijgen. Daarom is het tijd voor meer onderzoek. Follow the Money gaat op jacht naar de lokale zorgcowboys. Daarbij richten we ons niet alleen op keiharde fraude, maar ook op onrechtmatige besteding van zorggeld en extreme winsten. Daarbij kunnen we de hulp van onze lezers goed gebruiken. Heb je tips of wil je informatie aanleveren over jouw gemeente? Dat kan! Meld je aan voor ons zorgpanel.  

     

    Het FTM zorgpanel is terug!

    Enige tijd geleden hebben we dit panel opgericht voor ons onderzoek naar de vraag wat onze gezondheidszorg zo duur maakt. Met behulp van onze panelleden is een aantal artikelen binnen dit dossier tot stand gekomen. Waaronder een artikel over het gemak waarmee zorgondernemers keer op keer failliet kunnen gaan en een stuk over de trucs waarmee orthodontisten de rekening opdrijven. Voor een onderzoek naar systemische fouten en tekortkomingen bij gemeenten bij de besteding van zorggeld willen we het zorgpanel opnieuw inzetten. Met als doel: voorkomen dat gemeenschapsgeld weglekt. Daarom zijn wij op zoek naar ervaringsdeskundigen en experts die informatie met ons willen delen in dit panel.

    Deel je kennis en ervaring met ons zorgpanel

    Zorgpanel

    Op jacht naar lokale zorgcowboys!

    Steeds meer zorgtaken worden ondergebracht bij gemeenten. Deze taken kosten wethouders veel tijd en geld. Toezicht op de besteding van al dat zorggeld laat vaak te wensen over. Weliswaar verschijnen er van tijd tot tijd opzienbarende zaken in het nieuws, bijvoorbeeld over pgb-fraude of graaiende ondernemers. Maar we hebben geen idee hoeveel geld er nu eigenlijk weglekt. Laat staan wat daarvan de landelijke gevolgen zijn. 

    Daarom is het tijd voor meer onderzoek. Follow the Money gaat op jacht naar de lokale zorgcowboys. Daarbij richten we ons niet alleen op keiharde fraude, maar ook op onrechtmatige besteding van zorggeld en extreme winsten. Daarbij kunnen we de hulp van onze lezers goed gebruiken. Hoe goed letten lokale overheden op de besteding van zorggeld? Hoeveel zorgbedrijven in Nederland behalen extreem hoge winsten? Op welke plekken heb je als fraudeur de meeste kans om gepakt te worden? En welke wethouder doet nauwelijks iets tegen het weglekken van gemeenschapsgeld? Dit is een selectie van de vragen die wij willen beantwoorden in ons nieuwe dossier.

    Heb je tips of wil je informatie aanleveren over jouw gemeente? Dat kan! Meld je aan voor ons zorgpanel.  

    Meer info

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jeffrey Stevens

    Gevolgd door 614 leden

    Jaagt op mensen en systemen die de Nederlandse zorg schade toebrengen.

    Volg Jeffrey Stevens
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    FTM Lokaal

    Gevolgd door 626 leden

    Van Noord-Oost Groningen tot Zeeuws-Vlaanderen en van Den Helder tot Maastricht: deze waakhond komt naar je toe.

    Volg dossier