Op weg naar een duurzame kwaliteit van leven

    Hoe kan het dat je Nederlanders vaak zo treurig ziet kijken, terwijl diezelfde mensen in enquêtes aangeven tevreden te zijn? Michiel Nijsen meent dat we meer moeten stilstaan bij de kwaliteit waarmee onze behoeften worden vervuld. Deze week belicht hij hoe duurzaamheid hierbij kan helpen.

    Als we kiezen voor economische krimp om zorg te dragen voor de toekomstige leefbaarheid van onze planeet, wat zijn dan de gevolgen voor ons leven? Niets veranderen aan de huidige situatie komt onze kwaliteit van leven waarschijnlijk niet ten goede. Voor onze basisbehoeften zijn wij tenslotte volledig afhankelijk van de ecosystemen van onze planeet. Economische krimp helpt ons ook niet, zo is de algemene aanname. Maar stel nu dat dit laatste juist wel het geval is. Stel dat we op weg naar werkelijke duurzaamheid tegelijkertijd onze kwaliteit van leven kunnen verhogen. Dat zou de afweging een stuk minder complex maken.

    Een hoge kwaliteit van leven betekent een hoog niveau van welzijn. Voordat we kunnen inschatten of economische krimp ons welzijn zal verlagen, zullen we realistisch moeten kijken naar de mate waarin wij ons nu goed voelen. Mocht het zo zijn dat economische groei en materiële overvloed ons niet brengen waar we naar op zoek zijn, dan is economische krimp misschien juist een goede keuze. In dat geval zouden we meer geluk kunnen ervaren en tegelijkertijd onze toekomstige kwaliteit van leven kunnen beschermen.

    Vertroebelende factoren

    Volgens onderzoek naar de manier waarop wij de kwaliteit van leven in Nederland beoordelen — op basis van enquêtes — zijn Nederlanders tevreden met het leven als geheel. Als dit waar is, ontbreekt een directe basis voor beleidsmakers, politici en burgers om onze maatschappij drastisch te veranderen. Het straatbeeld lijkt echter een heel ander signaal af te geven. Hoeveel mensen zie je op straat die echt geluk uitstralen? In mijn ervaring is dit aantal zeer beperkt.

    Hoeveel mensen zie je op straat die echt geluk uitstralen?

    Veel mensen lijken te vluchten in hun smartphones, rennen gestrest van de ene naar de andere winkel of staren somber voor zich uit in het openbaar vervoer. Wat mij betreft een reden om te verkennen of we wel echt zo tevreden zijn met ons leven als we zelf denken. Misschien zijn er factoren die onze inschatting vertroebelen, zoals ons wereldbeeld, onze cultuur en de insteek van het type onderzoek naar tevredenheid.  

    Een misleidende vraagstelling

    Wanneer iemand je vraagt hoe tevreden je bent over je leven in zijn geheel, vorm je een mening op basis van je ervaringen tot nu toe. Dat leidt mogelijk tot andere resultaten dan wanneer je direct geconfronteerd wordt met die ervaringen. Vragen als ‘kijk je elke ochtend uit naar een nieuwe dag?’, ‘hoe vaak ervaar je momenten waar je vol enthousiasme op terugkijkt?’ en ‘vind je je leven echt leuk?’ geven minder ruimte om de werkelijkheid mooier voor te stellen dan hoe deze echt is. Veiligheid en comfort zijn in onze cultuur belangrijk en een noodzaak voor verandering komt deze gevoelens niet altijd ten goede. Daarom kan het aantrekkelijk zijn om terugblikkend op ons leven onze tevredenheid artificieel te verhogen. Zolang we namelijk blijven denken dat alles goed is zoals het is, hebben we geen duidelijke reden om in beweging te komen.

    "Zolang we blijven denken dat alles goed is zoals het is, hebben we geen duidelijke reden om in beweging te komen"

    Onjuiste paradigma’s

    Van jongs af aan leren we te waarderen dat wij in Nederland geboren zijn. Ons land is welvarend, ontwikkeld en hoogopgeleid, zo wordt ons verteld. Wij hebben het goed, terwijl anderen — vooral mensen die in ‘lager ontwikkelde’ landen leven — minder geluk hebben. Als we op deze manier welvaart gelijkstellen aan welzijn, is het alsof wij denken dat welzijn primair gaat over het vervullen van behoeften. We willen niets tekort komen, maar soms vergeten we dat de kwaliteit waarmee onze behoeften worden vervuld minstens zo belangrijk is.

    Het idee dat kwantiteit op dit vlak boven kwaliteit staat, komt terug in diverse wetenschappelijke theorieën die in onze cultuur een rol spelen. Zo zijn bijvoorbeeld de piramide van Maslow — waarbij vijf behoeften op volgorde van urgentie staan, zonder enige nuance — en de evolutietheorie van Darwin — waarbij minder tastbare drijfveren zoals liefde, verbinding en vreugde geen fundamentele rol spelen — inmiddels verankerd in de basis van ons denken. Niemand  heeft echter ooit bewezen dat het mechanisme dat Darwin beschrijft andere invloedrijke evolutionaire mechanismen uitsluit. En onze psychologische wetenschap laat zien dat onze behoeften complexer in elkaar steken dan de theorie van Maslow doet vermoeden.  

    Ruimte voor verbetering

    Deze paradigma’s beperken de ruimte in onze maatschappij om een leven te creëren dat draait om liefde, verbinding en vreugde. We zijn allemaal gebonden aan een cultuur die ons vraagt om te werken voor de kost, om sociaal wenselijk gedrag te vertonen en om zo nu en dan iets voor een ander te doen. Op zich zinnige uitgangspunten, maar niet als mensen hierdoor in de praktijk dagelijks uren suf naar een computer zitten te staren, als het tonen van oprechte eigenheid tot weerstand leidt en wanneer mensen slechts iets voor een ander doen op het moment dat dit hun eigen positie kan versterken.

    Soms vergeten we dat de kwaliteit waarmee onze behoeften worden vervuld minstens zo belangrijk is

    Soms lijkt het alsof mensen uit culturen waarin van oudsher juist relatief weinig middelen beschikbaar zijn — de Masai bijvoorbeeld — er beter in slagen om op een vreugdevolle wijze en in verbinding met de omgeving samen te leven. Onze geavanceerde gezondheidszorg, het feit dat Nederland al een tijdlang geen last heeft van oorlogen op eigen grondgebied en onze goede communicatie- en transportmiddelen zijn uiteraard een pre. Toch zien de mensen die dichter bij de natuur leven er niet direct ongelukkiger uit. Wie weet zijn er mogelijkheden om de positieve aspecten van beide werelden te combineren.  

    We doen onszelf tekort

    Meer aandacht hebben voor kwaliteit bij het vervullen van onze behoeften kan ons gelukkiger maken. Het verlagen van onze consumptiedrift lijkt hierbij een onmisbare ontwikkeling. Zolang wij ons blijven richten op ‘veel’, ‘groot’ en ‘nieuw’ verliezen we de kwaliteit van ons leven uit het oog. Daarmee brengen we bovendien de leefbaarheid van onze planeet in gevaar. De discrepantie tussen onze tevredenheid op papier en de mate van geluk in ons straatbeeld vind ik schrijnend. We doen onszelf tekort als we pas op ons sterfbed inzien wat we echt belangrijk vinden.

    Naast schone lucht, gezonde voeding en een dak boven ons hoofd zou oprechte zelfreflectie over de kwaliteit van ons leven in mijn ogen gerust als basisbehoefte mogen worden aangemerkt. Zo kunnen we voorkomen dat we zonder het zelf door te hebben de kansen die deze tijd ons biedt — we beschikken over meer middelen dan ooit te voren — jammerlijk laten liggen. Bovendien geeft de kans op meer geluk ons een duurzame motivatie om gezamenlijk te kiezen voor een levensstijl die op termijn houdbaar is.

    over de auteur

    Na een studie biologie en een master duurzame ontwikkeling, volgde Michiel Nijsen zijn eigen pad. Via politiek, boeken, columns, muziek, bedrijfjes en coaching probeert hij bij te dragen aan een ontwikkeling naar meer duurzaamheid. Hij is van mening dat de meest wezenlijke zaken vaak relatief simpel lijken. Juist deze zaken, die vaak door een kind kunnen worden begrepen, blijven doorgaans onderbelicht. Hierdoor verdwalen we gezamenlijk in complexiteit zonder duidelijke strategie. Op het moment dat je vanuit een helder overzicht van de hoofdzaken de details onder de loep neemt, meent Nijsen, kun je daadkrachtig en doelgericht aan de slag.

    Lees verder Inklappen

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Gastauteur

    Gevolgd door 296 leden

    FTM.nl biedt opiniemakers de gelegenheid om – op uitnodiging – een bijdrage aan maatschappelijke discussies te leveren.

    Volg Gastauteur
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren