Op 6 april spreken de Nederlanders zich in een referendum uit over het associatieakkoord tussen Oekraïne en de Europese Unie. Een ‘nee’-stem zou volgens EU-voorzitter Juncker desastreus zijn. Premier Mark Rutte voorspelt negatieve economische gevolgen bij afwijzing. Volgens initiatiefnemer GeenPeil zal Nederland juist miljarden verliezen en staat de Nederlandse democratie op het spel. Waarom is dit akkoord met Oekraïne zo belangrijk? Harde feiten lijken beperkt voorhanden, meningen domineren het debat. Daarom onderzoeken Bas van Beek, Sophia Beunder, Jilles Mast en Chris de Ploeg de komende maanden de achtergronden van dit verdrag, wat het precies inhoudt en de mogelijke gevolgen ervan voor de EU, Nederland en vooral de Oekraïne zelf.

    Met dank aan de campagne van Geenpeil zullen Nederlanders zich begin april over het associatieverdrag van de EU met de Oekraïne kunnen uitspreken. Het is duidelijk dat de Nederlandse regering niet bepaald zit te wachten op een nee-stem tijdens haar EU-voorzitterschap. Premier Rutte roept Nederlanders op om ja te stemmen. De redenen zijn volgens hem simpel. Zondag 10 januari - een dag nadat Jean-Claude Juncker in NRC Handelsblad zei dat een negatieve uitslag ‘de deur [zal] openen naar een grote continentale crisis’ - zei de premier in Buitenhof dat het associatieverdrag vooral een handelsakkoord is waar Nederland economisch van zal profiteren. Ook is Rutte ervan overtuigd dat het akkoord ‘stabiliteit brengt aan de rand van Europa’.

    Of de uitslag van het raadgevend referendum door Den Haag en Brussel gehonoreerd zal worden als de bevolking ‘nee’ stemt, is nog maar de vraag. Het referendum is niet bindend en per 1 januari is een deel van het verdrag al in werking getreden. Toch is deze raadpleging van groot belang. De Nederlandse bevolking zal zich kunnen uitspreken over een belangrijke politieke kwestie die anders naar alle waarschijnlijkheid onder de radar was gebleven.

    DE NEDERLANDSE BEVOLKING KAN ZICH UITSPREKEN OVER EEN BELANGRIJKE POLITIEKE KWESTIE DIE ANDERS WAARSCHIJNLIJK ONDER DE RADAR WAS GEBLEVEN

    Maar hoewel er druk over het verdrag wordt gediscussieerd, blijven veel belangrijke zaken onderbelicht. Hoe zou dit akkoord volgens de voorstanders dan precies leiden tot meer stabiliteit en andersom, waarom zou een nee-stem een continentale crisis veroorzaken? Wie profiteren nu het meest van dit pact? Ook de wijze waarop het verdrag tot stand is gekomen, de precieze maatregelen die Oekraïne moet nemen, de effecten hiervan, de economische belangen van degenen die hierbij gebaat zijn en zo meer. Het komt niet of nauwelijks aan bod. Meningen zijn er genoeg, maar feiten blijven schaars.

    Hervormingen in een land in crisis

    Ondertussen worden in Oekraïne als resultaat van het afsluiten van dit verdrag politieke en economische hervormingen doorgevoerd van een enorme omvang. Er is een veelomvattend vrijhandelsverdrag met de EU gesloten. Een groot deel van de Europese wetgeving zal worden overgenomen. En op last van het IMF worden allerlei subsidies voor sociale voorzieningen afgebroken, pensioenen hervormd en salarissen bevroren. Ook de subsidies op energie moeten er aan geloven.

    image Premier Arseny Jatsenjoek (r) organiseerde een ontmoeting met Christine Lagarde van het IMF op 6 september 2015

    Het afgelopen jaar is Oekraïne ook gestart met het grootste privatiseringsplan sinds twintig jaar: al 342 staatsbedrijven zijn in de uitverkoop gedaan, van mijnen en havens tot boerderijen. Het State Property Fund of Ukraine, de regeringsinstantie die verantwoordelijk is voor de privatiseringen, heeft in meerdere brochures deze staatsbedrijven aan internationale investeerders proberen te slijten. In totaal moeten meer dan tweeduizend staatsbedrijven geprivatiseerd worden.

    Dit alles terwijl Oekraïne nog altijd in staat van oorlog is.

    Snelle deal met interim regering

    Deze hervormingen werden vastgelegd op 21 maart 2014 toen de Oekraïense premier Jatsenjoek  zijn handtekening zette onder het politieke akkoord met de EU. Hij had toen nog maar net de afgezette Janoekovitsj vervangen. Temidden van de politieke chaos en het gewapende conflict in het oosten tekende de interimpremier het meest omvattende verdrag dat Oekraïne ooit heeft afgesloten. Hetzelfde verdrag dat aan de basis lag van het ontstaan van het conflict in de maanden daarvoor.

    Het economische gedeelte van de overeenkomst werd pas getekend nadat er in mei 2014 verkiezingen hadden plaatsgevonden. Maar het politieke gedeelte van het akkoord, inclusief de lening van het IMF was dus al twee maanden daarvoor gesloten. De Europese leiders die ook hun handtekening onder dat akkoord zetten, hadden blijkbaar geen bezwaren tegen een deal met een tijdelijke en niet democratisch gekozen regering, die als enige taak had de boel waar te nemen tot de Oekraïense bevolking naar de stembus zou gaan.

    Verdeeldheid en onvrede

    Slechts weken voordat de interimregering het EU-akkoord ondertekende, was volgens een wetenschappelijke peiling grofweg 40 procent van Oekraïne voor het akkoord en veertig procent tegen. Inmiddels zijn die verhoudingen een beetje verschoven, mede door het verlies van de overwegend pro-Russische Krim provincie, maar is er nog altijd geen duidelijke meerderheid onder de Oekraïense bevolking die vóór het akkoord is.

    Het is tekenend voor de vervreemding van een groot gedeelte van de bevolking van de Oekraïense politiek. De opkomst tijdens verkiezingen - zowel parlementair als presidentieel - na de val van Janoekovitsj, eind februari 2014, was de laagste in de geschiedenis van Oekraïne. Vooral in het zuiden en het oosten van het land was de opkomst heel laag, in sommige provincies maar dertig procent. Peilingen tonen bovendien aan dat het vertrouwen in alle lagen van de overheid door het hele land zijn gekelderd, tot niveaus die nog lager zijn dan onder de afgezette Janoekovitsj. Oekraïners geven daarbij aan dat hun kwaliteit van leven aftakelt.

    Het is dus niet bepaald zo dat Oekraïners zich massaal achter de EU hebben geschaard. De vraag of het akkoord wel een positieve verandering teweeg kan brengen in de Oekraïense samenleving, moet daarom hoognodig beantwoord worden.

    Steun dit onderzoek

    De situatie in Oekraïne is zeer complex. Misschien zelfs te complex om uiteindelijk te vatten in de ja/nee vraag van het referendum. Toch is dat wat er op 6 april zal gebeuren. Een goed overwogen stem uitbrengen is van groot belang, maar daarvoor is het wel nodig de blik van Nederland naar Oekraïne verplaatsen. Daar zullen de gevolgen van het verdrag het meest gevoeld worden.

    EEN GOED OVERWOGEN STEM UITBRENGEN IS VAN GROOT BELANG

    De komende drie maanden gaan we op Follow the Money het effect in beeld brengen dat het akkoord heeft voor de Oekraïense bevolking. We nemen jullie mee naar Oekraïne om van daaruit te laten zien hoe het leven voor mensen verandert onder invloed van de EU en het IMF. Wil jij ook dat er diepgravend onderzoek wordt gedaan naar deze kwestie? Steun dan onze crowdfunding op Yournalism!

    Dit is wat je krijgt:

    • Drie maanden lang onafhankelijk onderzoek naar de economische gevolgen van het associatieverdrag en de gekoppelde IMF lening voor de Oekraïense bevolking.

    • Onderzoek ter plaatse in Oekraïne.

    • Een serie van overzichtelijke longreads

    • Een wekelijkse update over de voortgang van het onderzoek

    • Q&A sessie met de journalisten
    Bas van Beek, Sophia Beunder en Jilles Mast zijn lid van Platform Authentieke Journalistiek (PAJ). PAJ is een samenwerkingsverband van een groep jonge onderzoekers die door middel van kritische berichtgeving een bijdrage willen leveren aan een rechtvaardige en democratische samenleving. Zij doen dit door samen met de mensen om wie het gaat de problemen in kaart te brengen, de oplossingen hiervoor te formuleren en deze te verspreiden onder een breed publiek, onder meer via Follow the Money. Chris de Ploeg is journalist. foto bovenaan: Premier van Oekraïne Arseny Jatsenjoek (l) en EU-voorzitter Jean-Claude Juncker.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Platform Authentieke Journalistiek

    Gevolgd door 341 leden

    Het Platform Authentieke Journalistiek wil met kritische berichtgeving een bijdrage leveren aan een eerlijkere samenleving.

    Volg Platform Authentieke Journalistiek
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Associatieverdrag Oekraïne

    Gevolgd door 119 leden

    Waarom is dit akkoord met Oekraïne zo belangrijk? Harde feiten lijken beperkt voorhanden, meningen domineren het debat. Daaro...

    Volg dossier