Oud-Capgemini topman Henk Broeders trekt ten strijde tegen corruptie [interview]

    Grote omkoopaffaires zoals bij SBM Offshore blijven zich aandienen. Justitie onderneemt nu actie, maar Henk Broeders, voorzitter van de Nederlandse afdeling van de International Chamber of Commerce, gelooft niet zo in regels. ‘Het valt niet allemaal te controleren, dus je moet hameren op bewustzijn.'

    De Schiedamse bouwer SBM Offshore schikte deze week met de Braziliaanse autoriteiten vanwege hun gulle rol in het omkoopschandaal rondom staatsoliebedrijf Petrobras. De maritieme onderneming verdeelde 139 miljoen dollar onder ambtenaren van het Braziliaanse staatsoliebedrijf Petrobras. Het bedrijf strooide ook met tientallen miljoenen in Angola en Equatoriaal Guinea. De betalingen verliepen steeds via tussenpersonen, die de acquisitie van nieuwe contracten zo gesmeerd mogelijk lieten verlopen.    

    Niks bijzonders eigenlijk. ‘Welcome to the world!’ verkondigde Rob van Gelder, oud-commissaris SBM Offshore en oud topman van Boskalis twee jaar geleden in een interview met Follow the Money.

    SBM Offshore is inderdaad allesbehalve een uitzondering. Na de fameuze Lockheed affaire blijven corruptieschandalen de krantenpagina’s vullen zoals die over baggeraar Boskalis in Mauritius, Philips in Polen, Ballast Nedam in Saoedi-Arabië en onlangs het in Nederlands gevestigde telecombedrijf VimpelCom dat een Oezbeekse presidentsdochter omkocht

     

    Welcome to the world

    Het Openbaar Ministerie duikt de laatste tijd vaker in corruptie-affaires. Zo schikte SBM Offshore in 2014 al voor 190 miljoen euro en VimpelCom moest eerder dit jaar nog een stuk dieper tasten (350 miljoen euro).

    Strafvervolging wordt weliswaar afgekocht, maar de schikkingen zijn in ieder geval een vorm van actie ondernemen. En daar schortte het nogal aan. In een OESO-rapport 2013 kreeg het Nederlandse Openbaar Ministerie een flinke tik op de vingers, want corruptiezaken hadden nauwelijks prioriteit. ‘Nederland faalt bij het onderzoeken van buitenlandse omkopingsaantijgingen en moet meer doen om zijn buitenlandse omkopingswetten na te leven,’ luidde de harde conclusie van de OESO.

    De bestrijding van corruptie wordt ook gevoerd vanuit de Nederlandse afdeling van de International Chamber of Commerce (ICC). Zij gaan de internationale strijd aan vanuit het perspectief van het Nederlandse bedrijfsleven. Voorzitter is Henk Broeders, de selfmade man die decennialang topman was bij Capgemini en bestuurslid bij werkgeversorganisatie VNO-NCW. Hij wordt ter zijde gestaan door algemeen secretaris Marijke Wolfs, tevens lid van de Raad van Advies van het Dutch Arbitration Association.


    "‘Nederland faalt bij het onderzoeken van buitenlandse omkopingsaantijgingen en moet meer doen om zijn buitenlandse omkopingswetten na te leven"

    De Petrobas-zaak in Brazilië is een omkoopaffaire waarbij ook hooggeplaatste politici betrokken zijn. Is zo’n zaak het topje van de ijsberg?

    Henk Broeders: ‘De Petrobas-zaak is zodanig gekoppeld aan hooggeplaatste personen dat je mag aannemen dat zo’n affaire niet iedere dag naar buiten komt. Die kans acht ik ook klein, want er is een relatief gering aantal deals van dergelijke omvang waar ook nog eens zulke hooggeplaatste personen bij zijn betrokken. Er zijn daarentegen honderdduizenden douaneambtenaren, de kans dat je daarmee als bedrijf in het buitenland in aanraking komt is een stuk groter.’

    De afgelopen jaren zijn meer grote corruptiezaken de revue gepasseerd. Wat is de tussenstand in de strijd tegen corruptie?

    Broeders: ‘Mijn waarneming is dat corruptie in veel landen steeds minder vanzelfsprekend wordt – zoals in China, India maar ook Polen en Oekraïne – en dat het ethisch gehalte van het zakendoen toeneemt. Dat hangt samen met een groeiende transparantie in de maatschappij door internet, publicaties en toenemende persvrijheid. Het wordt daardoor steeds minder acceptabel geacht om onethisch te handelen. Landen zijn ook steeds sterker gaan inzetten op vervolging, dat zorgt voor een stok achter de deur. Verder merk ik dat Raden van Commissarissen het onderwerp “corruptie” nadrukkelijker onderdeel maken van hun toezicht. Corruptie is echt een groter onderwerp dan tien jaar geleden.’

    Brunel-topman Jan Arie van Barneveld maakte vorig jaar bekend dat Brunel zijn activiteiten in Nigeria stopt vanwege aanhoudende corruptie. De detacheerder kon het niet onder controle krijgen. Hoe kan er überhaupt toezicht gehouden worden in buitenlandse vestigingen met lokale medewerkers en contactpersonen?

    Broeders: ‘Het valt niet allemaal te controleren dus je moet zorgen dat je er enigszins grip op krijgt door te hameren op het bewustzijn. Ik betwijfel of het werkt om iemand van het hoofdkantoor neer te zetten als Compliance officer in het buitenland. De voornaamste factor is ervoor te zorgen dat het belang van niet-corrupt zakendoen doorleefd wordt door alle medewerkers. Het is meer communicatie dan regels toetsen. Je kunt wel een Nederlandse controller in een Chinese onderneming zetten, maar als ze daar niet van doordrongen zijn van het belang hiervan, gaat het nog fout. Ik vind dat Compliance zich moet buigen over de mate waarin er actief aan gewerkt wordt om het bewustzijn in alle lagen van de onderneming tot stand te brengen.’

    U hebt aan het hoofd gestaan bij Capgemini, hoe verliep daar het proces van bewustwording?

    Broeders: ‘Daar is, heel praktisch, een ethische bedrijfscode ingevoerd en iedere medewerker wordt eraan gehouden om een cursus en een toets te doen waarin men op voorgelegde dilemma’s moeten reageren. Dat is een actief proces om ervoor te zorgen dat iedereen de code kent en dat er bewustzijn tot stand komt.’

    In hoeverre is het mogelijk om met het opstellen van regels ethisch gedrag af te dwingen?

    Wolfs: ‘Voorheen waren regels en wetten heel belangrijk, maar je ziet nu dat het draait om bewustwording. En bewustwording bij bedrijven kan nog steeds beter. Dat betekent bijvoorbeeld dat je je mensen van sales heel bewust moet maken wat wél en níet kan. Maar je moet ook nadenken of de verkooptargets wel realistisch zijn in land X of Y. En of de daaraan gekoppelde incentives wel geschikt zijn. Door hoge bonussen kunnen medewerkers eerder in de verleiding komen om onethisch te handelen. Kleinere bedrijven moeten dat ook goed op hun netvlies krijgen als ze veel zaken doen met buitenlandse overheden.’

    Zien jullie grote verschillen in hoe enerzijds het mkb en anderzijds grootbedrijven compliant zijn met betrekking tot anti-corruptie?

    Broeders: ‘Grootbedrijven zijn zich meer bewust van het uitgangspunt dat de beste manier om corruptie te bestrijden, is door er niet aan mee te doen. Dat is een macrobeweging geworden, andere grootbedrijven doen het ook niet meer.  Dan kunnen ze profiteren van eerlijke concurrentie. Maar bij het midden- en kleinbedrijf is dat bewustzijn minder. Een mkb-er kan wel meedoen aan de grote beweging om corruptie te bestrijden door er niet aan mee te doen, maar ondertussen doen concurrenten er nog wel aan mee waardoor er deals misgelopen worden. Dat maakt het dilemma pijnlijker, zeker als de relatieve omvang van een nieuwe deal, ten opzichte van de totale omzet, groot is.’


    Henk Broeders

    "Door hoge bonussen kunnen medewerkers eerder in de verleiding komen om onethisch te handelen"

    Het Nederlandse Openbaar Ministerie is met de Vimpelcom-zaak ook 'cross border' gegaan met als gevolg een grote schikking en commissaris Henk van Dalen die moest opstappen. Terecht dat in deze zaak het bedrijf hier in Nederland wordt bestraft en niet in Oezbekistan?

    Broeders: ‘Als het een Nederlands bedrijf is dat corrupt is in Oezbekistan, dan moet het hier door het Openbaar Ministerie worden aangepakt. Je zou niet enkel aan wetgeving moeten voldoen maar aan je eigen hoge ethisch standaard. Ik vermoed dat dat moeilijk is voor een bedrijf dat vooral in Oezbekistan actief is. Dan moet je je als commissaris afvragen; ben ik bereid om af te dalen in de hiërarchie van persoonlijke standaarden naar bedrijfsstandaarden naar het minimale niveau van Oezbeekse wetgeving. Dat is een afweging die een commissaris moet maken: wil ik dat wel?’

    Welke rol zien jullie weggelegd voor Nederlandse ambassades bij de bestrijding van corruptie?

    Wolfs: ‘Ambassades hebben een belangrijke faciliterende rol van Nederlandse bedrijven in het buitenland en zij kunnen ook helpen bij probleemsituaties als er bijvoorbeeld een vrachtwagen bij de grens vaststaat en er betalingen gedaan moeten worden gedaan. De ambassade kan dan een belangrijke rol spelen door met een telefoontje naar bijvoorbeeld het lokale ministerie te zeggen; er staat een Nederlands onderneming aan de grens en er gebeuren rare dingen. Wat doen jullie daaraan? Dat kan heel effectief zijn. Nederland zegt daarmee ook dat wij niet aan corruptie meedoen. Voor de ambtenaren zit er wel een spanningsveld, want ze hebben een meldplicht. Als ze iets horen over corruptie, wanneer moeten ze daarmee naar het Openbaar Ministerie gaan?’

    Die meldplicht van de ambassade kan een drempel zijn om corruptie te melden, hoe zou dat weggenomen kunnen worden?

    Wolfs: ‘We hebben het Ministerie gewezen op deze ‘dubbele pet’; de rol van de ambassade als dienstverlener aan bedrijven is immers groeiende. En, net als bij bedrijven, willen ambtenaren graag weten hoe om te gaan met dilemma’s. Er wordt er bij het Ministerie gewerkt aan een interne gedragslijn voor welk type vragen of meldingen een individu of bedrijf waar terecht kan. Dat schept helderheid voor iedereen. Buitenlandse Zaken heeft aangegeven die op korte termijn te presenteren.’

     

    Dit is een ingekorte weergave van een interview dat onlangs verscheen in Tijdschrift voor Compliance. Het volledige interview is enkel tegen betaling verkrijgbaar.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Dennis Mijnheer

    Gevolgd door 1053 leden

    Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.

    Volg Dennis Mijnheer
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren